Throwback TreiterTV

Post-truth Pauw en framing bij de VARA

Het lijkt het erop dat we nu dan toch eindelijk zijn uitgepraat over Ismail Ilgun, de onuitputtelijke bron van woede, verontwaardiging en andersoortige inspiratie. De verpersoonlijking van een aantal verschillende, maar nauw verwante, maatschappelijke discussies. Het is goed om nog even stil te staan bij de hype, omdat “Ismail Ilgun” met de kennis van nu over misschien wel hele andere dingen ging (en gaat) dan de hype vaak deed vermoeden. Dingen die nu spelen. Bijvoorbeeld over de rol van mediamakers in beeldvorming, en de relatie tussen vorm en inhoud, en uiteindelijk ook over het volgende (hopelijk) veelbesproken onderwerp “hoe ongefundeerde informatie zich tegenwoordig sneller verspreidt dan ooit, en zo vervolgens nieuwe waarheden creëert.

Zo legt de zaak-Ismail Ilgun bijvoorbeeld een aantal mechanismen bloot in de clusterfuck die praatprogramma’s en hun sensationele-stemmingmakerij-vermomd-als-objectieve-informatie heet. Mechanismen waar niet genoeg aandacht aan besteed kan worden. Zoals Pieter van den Brink in zijn artikel over “Ismael” voor Vrij Nederland opmerkt: “Niet alle entertainment is journalistiek, maar alle journalistiek is entertainment.”

Het journalistieke medium waar we het in dit geval over hebben heet Pauw. Voor Ismail begon het namelijk allemaal bij deze aflevering. Eén waar hij vrij schaamteloos ingelokt werd, waar Pauw de regie volledig in handen had en de jongens precies zo neerzette als hij dat wilde (dit is een goed moment om je bijvoorbeeld even in te beelden hoe jij als 19 jarige tegenover de intelligente, welbespraakte en veel oudere Jeroen Pauw zou hebben gezeten).

In een interview van de NOS vertelt Ismail er in december het volgende over: “Er stonden ineens heel veel nieuwszenders voor de Vomar. Toen kwam Mariska van Pauw naar ons toe, en die zegt, ‘als jullie naar Pauw willen, dan moeten jullie iedereen laten, met niemand een interview doen, en dan mogen jullie vanavond om 11 uur naar Nederland 1'. Dus ik denk, oké, cool. Ik ken Pauw niet. Ik denk Nederland 1, om 11 uur, dat zijn goeie dingen. Dus ik kom daar aan, en toen eh, het is niet gegaan zoals ik het wou, maar we zijn wel gegaan als onszelf snap je, en dat blijf ik ook zeggen. Ik heb tegen die jongens gezegd, doe beter je zonnebril af, en dat wilden ze niet. Maar als zij zo op TV willen, moeten ze dat doen.” 
De interviewer vraagt: “En had je tijdens die uitzending al door dat het niet helemaal uitpakte zoals je wilde? Of was dat pas achteraf?” 
Waarop Ismail antwoordt: “Voordat we op de show kwamen zeiden ze ‘Je krijgt deze vragen’ dus ik dacht oké is goed. Dus ik bereid me voor, een uur lang. En de eerste vraag die ik hoor lijkt er niet eens op, dus ik raakte in paniek. Ik dacht shit, we staan hier gewoon voor schut. Ze gaan me voor schut zetten. Maar als ik gewoon rustig blijf dan kan er niks misgaan. En dat heb ik gedaan — ik ben rustig gebleven en heb normaal antwoord gegeven.” 
Aan het eind van dit interview wenst Ismail na een lange stilte “iedereen een fijn nieuw jaar.” “Ik hoop dat iedereen zijn doelen behaalt. En voor mijzelf wens ik een nieuwe kans, om te laten zien dat ik niet nutteloos ben.”

“Dan heb je daar wel een kans gemist bij Jeroen Pauw.”
- Matthijs van Nieuwkerk

Terug naar die aflevering van Pauw; 6 september 2016. Kees de Koning (kamp Ismail) “kon het niet aanzien”, maar het is belangrijk dat we nog eens stap voor stap nagaan wat er nou eigenlijk wordt gezegd en welke inhoudelijke informatie er uiteindelijk inhoudelijk wordt gegeven:

Jeroen Pauw introduceert het volgende nieuwsitem:
“De wijk Poelenburg heeft te maken met overlast van jongeren, en dat is niet iets van vandaag of morgen, dat is iets van de afgelopen 10 jaar al. De bewoners, die zijn het spuugzat.”
[Er wordt een compilatiefilmpje ingestart. We horen een spannend, stemmig muziekje en zien wat jongens rondrijden op scooters. Knip. Iemand geeft een ander iemand op een fiets een soort rare stoot. Knip. Een politie bus komt aanrijden. Knip. Iemand probeert indruk te maken op vrouwelijke politieagent. Knip. Iemand maakt lachend een soort boksbeweging achter de rug van een politieagent terwijl laatstgenoemde rustig staat te praten met iemand. Knip. Close up politie bus. Knip. Een grote groep kinderen op een parkeerplaats. Knip. Iemand staat op een politieauto. “Keen Keld maar wel Honger!” schreeuwt hij, en springt er weer af. Knip. Een agent komt aanlopen en vraagt “wie stond er op de auto” Onbekende jongeman: “Geen van ons.” Agent: “Maar jij was het toch aan het filmen of niet?” Ismail: “Ik was het zeker aan het filmen meneer.” Ismail kijkt lachend in de camera. Einde compilatie (60 sec.)] 
(Dit is een goed moment om even te bedenken wat het ergste is dat jij en je vrienden als puber hebben uitgevreten.)
[…]
Haki (vriend Ismail): “Sorry, maar u doet precies als wat SBS 6, RTL enzo ook doen, en dat is, u heeft een compilatie gemaakt van beelden […] en u zet er ook een bepaald liedje onder. Het is heel [sensatiebelust]. Dit is niet wat er constant gebeurt. Het zijn dertig vlogs, en dit is het enige dat jullie eruit hebben gehaald.”
Jeroen: “Nou kijk, we halen natuurlijk de meest spectaculaire beelden eruit. Da’s logisch toch?(met ‘meest spectaculair’ bedoelt Pauw in dit geval ‘meest negatief’. Het is niet “logisch” om als onderdeel van de Publieke Omroep enkel dit soort beelden te laten zien wanneer je deze jongens voorstelt aan de kijker)
Ismail: “Maar er zijn ook positieve beelden, die ook spectaculair zijn.”
Jeroen: “Die heb ik niet gezien. Zijn dat beelden dat jullie oude vrouwtjes helpen oversteken ofzo?” (Mag je niet verwachten dat Jeroen Pauw, of toch in ieder geval de redactie zich dusdanig in onderwerpen verdiept dat ze ook deze filmpjes bekeken hebben?)
Ismail: “Ja, helpen met boodschappen enzo. Naar hun auto tillen. Of als ze tegenover de flat wonen dan helpen we ze gewoon.”
Jeroen: “Want de supermarkt klaagt er juist over dat jullie mensen intimideren. […] Ze hebben extra beveiligers ingehuurd…”
Haki: “Er zijn wel een paar jongeren die verkeerd gedrag vertonen…”
Ismail: “Dat gebeurt overal.”
Haki: “…maar op RTL spreken ze over vijftig jongens, ik weet niet waarom criminelen enzo de hele dag op een vlog zouden willen staan. Ik vind het een beetje overdreven.”
Jeroen: “Met z’n hoevelen zijn jullie?”
Ismail: “We zijn benaderd als straatterroristen. Op Telegraaf.”
Jeroen: “Maar met z’n hoevelen zijn jullie?”
Jongen naast Haki: “Het is een heel grote groep, die weer bestaat uit kleine groepjes. Jongens die misschien al 10 jaar bevriend zijn.”
[…]
Jeroen: “En gaan jullie naar school? Of hebben jullie een baan of…?(dit riekt naar behoorlijk nare vooroordelen)
Haki: “Ik doe bijvoorbeeld HBO, en ik heb een eigen onderneming. Dus het beeld dat iedereen daar de hele dag niets doet, de hele dag hangt en verder geen leven heeft, dat beeld klopt niet.”
Jeroen: “Juliette Rot, u bent politicus maar u bent ook buurtbewoner. Dat is een fantastische combinatie om hier aan tafel te zitten als het hierover gaat!”
Juliette Rot: “Ja.”
Jeroen: “Ervaart u last van deze groepen, die door de straten schuimen?” (Dit is overdreven beeldspraak die het geheel een enorm negatieve lading geeft.)
Juliette Rot: “Nou ik heb persoonlijk één confrontatie gehad […] Ik ben vanuit het niets, en mijn collega ook, bekogeld met eieren, blijkbaar omdat ik op het verkeerde moment op de verkeerde plek was.”
[…]
Jeroen: “Waarom deden ze dat?” (wie?)
Juliette Rot: “Ik heb geen idee, eh, blijkbaar om machtsvertoon, blijkbaar om te profileren, of een minderwaardigheidscomplex of een combinatie van die factoren.”
Jeroen: “Wat gebeurt er nog meer?”
Juliette Rot: “Wat gebeurt er nog meer? Ehm, er worden mensen van hun fiets getrokken, er worden ramen ingegooid.”
[…]
Andere jongen achter Haki (naam niet geïntroduceerd): “Dat is maar één keer gebeurd, ik begrijp niet waarom het in meervoud wordt gezegd. Dat er mens-en van hun fiets worden getrokken.”
Jeroen: “Nou, we zien al dat het in ieder geval één keer is gebeurd…”
Andere jongen achter Haki: “Eén keer is toch niet vaker, of wel?”
Jeroen: “Gaan we nou een beetje wijsneuzerig lopen doen over enkelvoud en meervoud of gaan we het gewoon doen over wat hier gebeurt!” (Deze jongen krijgt de kans niet zijn gelijk te halen — hij heeft overigens gelijk. Pauw behoudt ook wanneer hij ongelijk heeft zijn dominante positie door de jongen kleinerend toe te spreken.)

De vorm verdrijft hier de inhoud. Inhoudelijk zijn de jongens verassend goed opgewassen tegen Jeroen. Pauw wordt — in heldere taal en volledig terecht — een zekere sensatiebelustheid verweten. Jeroen Pauw lijkt het niet te horen. Het is uiteindelijk het beeld dat de overhand heeft. Laten we nog even kijken naar de setup van het gesprek, en wat dat oplevert aan visuele informatie:

bron: YouTube

Sta er allereerst even bij stil wat deze jongens nou precies gedaan hebben om de titel ‘straatterroristen’ te verdienen (terrorisme: “het onder druk zetten van een regering of bevolking door daden van terreur”). Wat je hier best goed geïllustreerd ziet, heet framing. Framing is een term die verwijst naar een overtuigingstechniek in communicatie. De techniek bestaat eruit “woorden en beelden zo te kiezen, dat daarbij impliciet een aantal aspecten van het beschrevene wordt uitgelicht.” Pauw is misschien niet hoofdverantwoordelijk voor het ontstaan van het woord Straatterrorist (dit was de Telegraaf), maar wel voor het klakkeloos overnemen en zodoende opnieuw bevestigen van dit beeld.

Pauw heeft alvorens de betreffende uitzending bepaald dat de jongens op een bepaalde — bijzonder negatieve manier — neergezet moesten worden. De beelden en woorden die dat mogelijk maakten werden vervolgens nauwkeurig bij elkaar gezocht. De tafel was ingericht, het beeld stond klaar. Het enige wat dat de jongens daar nog hoefden te doen was verschijnen, en vooral lekker zichzelf zijn. Goed dat je een zonnebril op hebt!

Een goede talkshow is een programma waar je iets van opsteekt. Er is een probleem, er zijn (ervarings)deskundigen uitgenodigd om erover te spreken en aan het eind van het gesprek is je iets duidelijk geworden. Pauw pretendeert ongekleurde, goed geïnformeerde informatie te geven. Objectiviteit. Verdieping. Intellect. Duiding. Informatie die de tv-kijker grip geeft op De Realiteit Zoals Deze Is. Of in de woorden van de publieke omroep (de VARA in dit geval): De VARA zet zich in voor een sociaal rechtvaardige en duurzame samenleving en stimuleert het publieke debat. Solidariteit, gelijkwaardigheid, internationale verbondenheid en ecologische verbondenheid zijn daarbij de richtinggevende begrippen.

Ongeacht met wie je het eens of oneens was, werd de situatie zoals die hier bij Pauw nauwkeurig werd vormgegeven veelvuldig gekopieerd en geplakt, en door zowel voor- als tegenstanders klakkeloos overgenomen. Uiteindelijk vonden we de kernboodschap, het na-beeld, helemaal gestript van het restje nuance dat toch al zo minimaal aanwezig was, terug in een (8-uur-journaal-openingswaardige) toespraak van niemand minder dan de minister-president: “Tuig van de richel.” Precies 1 dag na de uitzending. Wat in de gigantische discussie over “de treitervlogger” die sindsdien losbarstte steeds leek te ontbreken is het besef dat elk stuk, hoe goed (s/o Abel van Gijlswijk) of mooi ook (s/o Arjen van Veelen), onomkeerbaar gekleurd én uiteindelijk veroorzaakt werd door deze aflevering.

Een aflevering die geregisseerd werd door Pauw. Een televisiestudio is geen voetbalveld. Er is geen onpartijdige ruimte, waarbinnen een spel wordt gespeeld tussen twee teams. Team Pauw begint wedstrijden altijd met 3–0 voor.

Misschien is het goed om de vraag die Tim Hofman aan Ismail stelde in het item dat DWDD op 30 september aan het topic wijdde (maar waar hij niet achter stond, wat dan ook moge betekenen) in retrospectief eens aan Pauw te stellen: “Wat ik me de hele tijd afvroeg is, en dat is niet een vraag waar ik per se achter sta, maar wat ik wel interessant vind om te weten: als je in Nederland een maatschappij hebt, waar allochtone jongeren er zo vaak van langs krijgen in de media, is er dan geen moment geweest dat je dacht, dit moet ik misschien even niet [op deze manier in beeld zetten]? Ten behoeve van de naam van de allochtone Nederlander? Hoe flauw dat ook is?”

bron: instagram.com/ismaililgun_

tekst: Susan van Veen en Channa Brunt

Show your support

Clapping shows how much you appreciated Susan van Veen’s story.