Tim Berners-Lee: Tôi đã phát minh ra web. Đây là 3 điều mà chúng ta cần thay đổi để cứu lấy nó

Sir Tim Berners-Lee, người sáng lập ra worldwide web. Ảnh từ Sarah Lee, tạp chí Guardian

Hôm nay, đánh dấu 28 năm kể từ khi tôi đệ trình ý tưởng về worldwide web. Tôi đã tưởng tượng web như một nền tảng mở, cho phép mọi người, từ mọi nơi có thể chia sẻ thông tin, tiếp cận những cơ hội và cộng tác văn hóa vượt ra khỏi trở ngại địa lý. Bằng nhiều cách, web đã tồn tại theo tiêu chínày, mặc dù nó luôn phải trải qua các cuộc đấu tranh thường kỳ để giữ được tôn chỉ ban đầu. Nhưng trong mười 12 tháng trở lại đây, tôi trở nên lo lắng nhiều hơn về ba xu hướng mới, mà tôi tin rằng chúng ta phải giải quyết để web có thể đến gần hơn với sứ mệnh trở thành công cụ để phục vụ toàn thể nhân loại.

1. Chúng ta đã mất kiểm soát dữ liệu cá nhân của bản thân

Mô hình kinh doanh hiện nay của nhiều website là cung cấp nội dung miễn phí và người dùng phải chấp nhận cung cấp thông tin cá nhân của họ khi tham gia sử dụng. Phần nhiều trong chúng ta đồng ý để làm việc đó — và bỏ qua việc đọc các điều khoản dài ngoằng, khó hiểu — về cơ bản thì chúng ta không thể nhớ được rằng thông tin nào của mình đang bị lấy đi để đổi lấy việc sử dụng dịch vụ miễn phí. Vì dữ liệu của chúng ta được lưu trữ trong các trung tâm dữ liệu độc quyền, ngoài tầm với của chúng ta, nên chúng ta cũng bị thua thiệt để nhận ra lợi ích thực sự nếu chúng ta có quyền kiểm soát những dữ liệu này và chọn đối tác để chia sẻ chúng (1). Hơn nữa, chúng ta không có cách nào để phản hồi đến các công ty về dữ liệu mà chúng ta đã không muốn chia sẻ — đặc biệt là với những công ty thuộc bên thứ 3 (2).

Việc thu thập dữ liệu rộng rãi của các công ty cũng có những tác động khác. Thông qua sự hợp tác — hoặc ép buộc của — các công ty, các chính phủ cũng đang làm gia tăng động thái nhằm theo dõi trạng thái trực tuyến của chúng ta, tất nhiên nó vi phạm trực tiếp vào quyền riêng tư của mỗi người. Trong những chế độ toàn trị, dễ dàng để thấy tác hại của nó gây ra — các blogger có thể bị bắt hoặc bị giết, và các đối thủ chính trị có thể ngầm theo dõi. Nhưng ngay cả ở trên những đất nước, nơi mà người dân và chính phủ dường như có một quan hệ tốt, theo dõi mọi người đang làm gì ở mọi thời gian là điều đơn giản. Nó tạo một hiệu ứng ớn lạnh trong vấn đề tự do ngôn luận, đồng thời ngăn chặn worldwide web trở thành một không gian để khám phá các chủ đề quan trọng, chẳng hạn như các vấn đề sức khỏe nhạy cảm, tình dục, tôn giáo.

[Chú thích]

  • (1) Ý đoạn này nói rằng người dùng chưa hề đứng ở tầm nhìn doanh nghiệp kinh doanh dữ liệu cá nhân, để có thể hình dung ra cách mà họ khai thác và thu lợi dựa trên đó.
  • (2) Bên thứ ba ở đây có thể hình dung giống như các công ty kinh doanh game/application, cho phép người chơi đăng nhập game/application thông qua Facebook. Khi người chơi xác nhận đăng nhập bằng Facebook, công ty này sẽ đòi hỏi thông tin người dùng. Ví dụ như thông tin về bạn bè — người thân, ngày sinh, email, phone, news feed, sở thích, hình ảnh…

2. Thông tin sai lệch quá dễ lan truyền trên worldwide web

Ngày nay, nhiều người tìm kiếm tin tức và thông tin trên web thông qua các các trang truyền thông xã hội và các công cụ tìm kiếm. Nhiều website kiếm ra tiền khi chúng ta click trên các đường links của họ. Và họ chọn cách hiển thị cho chúng ta xem bằng thuật toán.

Đừng ngạc nhiên nữa! Chúng có thể học được từ dữ liệu cá nhân của chúng ta bằng cách liên tục thu thập chúng. Kết quả rõ ràng là nhiều website hiển thị cho chúng ta nội dung mà họ nghĩ chúng ta sẽ click vào — dễ hiểu như thông tin sai lệch, hoặc tin giả, những tin ẩn chứa bất ngờ, gây shock, hoặc những tin được thiết kế nhằm thu hút sự thiên vị, có thể lây lan nhanh như cháy rừng. Qua cách sử dụng của khoa học dữ liệu và những đội quân máy tính tự động, những kẻ xấu có thể thao túng để truyền bá thông tin tin sai lệch nhằm mục đích tài chính hoặc chính trị.

3. Những quảng bá liên quan đến chính trị cần được minh bạch có tính tri thức

Quảng bá chính trị (political advertising) trực tuyến đã và đang nhanh chóng trở thành một ngành công nghiệp tinh vi. Thực tế rằng thông tin mà con người tìm kiếm chỉ xuất phát từ một vài nguồn, và các thuật toán đang nỗ lực để các chiến dịch chính trị có thể xây dựng các quảng cáo cá nhân, nhằm tiếp cận từng người một. Một nguồn tin cho hay rằng trong cuộc bầu cử ở Mỹ năm 2016, đã có 50,000 biến thể của các quảng cáo tồn tại mỗi ngày trên Facebook, gần như không thể kiểm soát. Và cũng có nhiều đề xuất rằng một số quảng cáo chính trị — ở Mỹ và trên toàn thế giới — được sử dụng theo cách phi đạo đức — để trỏ đến các trang tin giả mạo, hoặc để cho người khác thay đổi quyết định bỏ phiếu. Quảng cáo nhắm đến mục tiêu như đã nói ở đây có thể khiến cho thông điệp trở nên hoàn toàn khác, thậm chí có thể dẫn đến mâu thuẫn nội dung khi tiếp cận các nhóm người xem quảng cáo khác nhau. Liệu điều này có mang tính dân chủ?

>> Giải pháp

Đây là những vấn đề phức tạp, và các giải pháp sẽ chẳng hề đơn giản. Nhưng một trong vài con đường để cải thiện tình trạng theo cách tiến bộ thì có. Chúng ta phải làm việc cùng nhau với các công ty về website để đạt được mức động cân bằng về kiểm soát dữ liệu, cũng như trả lại quyền kiểm soát các dữ liệu vào tay người dân, bao gồm phát triển các công nghệ mới và khám phá các mô hình kinh doanh thay thế như đăng ký thuê bao và micropayments.

Chúng ta phải chiến đấu để chống lại việc chính phủ vượt thẩm quyền được quy định trong luật giám sát, bao gồm cả sự thông qua toàn án nếu cần thiết. Chúng ta phải thúc đẩy chống lại các thông tin sai lệch bằng cách khuyến khích các công ty Google, Facebook — vốn là nơi tiếp cận thông tin chủ yếu — phải cải thiện để giải quyết vấn đề này. Đồng thời, cũng tránh tạo ra bất kì cơ quan trung tâm nào để quyết định rằng điều đó là đúng hoặc sai. Chúng ta cần nhiều thuật toán để minh bạch, để hiểu những quyết định quan trọng ảnh hưởng đến cuộc sống này. Và có lẽ cần những nguyên tắc chung để tuân theo. Cần khẩn trương để đóng cửa các “điểm mù internet” trong quy chế vận động chính trị.

Nhóm của chúng tôi tại Web Foundation — tổ chức sáng lập web — sẽ làm việc nhiều hơn về các vấn đề như một phần của chiến lược 5 năm đã đề ra. Nghiên cứu các vấn đề chi tiết, các giải pháp chủ động và kết hợp với các liên minh khác để thúc đẩy tiến trình hướng một worldwide web cung cấp quyền lực và cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi người.

Tôi có thể đã sáng tạo ra web, nhưng tất cả các bạn đã hỗ trợ để tạo ra nó như ngày hôm nay. Tất cả khái niệm như blogs, posts, tweets, photos, videos, applications, web pages và nhiều đại diện đóng góp của hàng triệu người vòng quanh thế giới, nhằm xây dựng nên thế giới trực tuyến của chúng ta. Tất cả các nhóm người đã giúp đỡ, từ chính trị gia đấu tranh để giữ cho web luôn mở, các tổ chức về tiêu chuẩn giống như W3C nâng cao quyền lực, khả năng truy cậpbảo mật của công nghệ. Và không thể không nhắc đến những người biểu tình trên đường phố. Năm ngoái, chúng tôi đã nhìn thấy các công dân Nigeria đứng lên phản đối một dự luật về truyền thông xã hôi — điều có thể cản trở biểu hiện tự do trực tuyến, đa phần tiếng la hét chống đối và biểu tình về việc ngừng cung cấp internet ở Cameroon và sự hỗ trợ tuyệt vời của cộng đồng mạng ở India và liên minh châu Âu.

Những điều đó đã xây dựng web để chúng ta có được như hôm nay, và giờ nó khiến chúng ta phải xây dựng web thành thứ mà chúng ta muốn — cho tất cả mọi người.

The Web Foundation đi đầu trong việc đấu tranh để thúc đẩy phát triển và bảo vệ web cho mọi người. Chúng tôi tin rằng làm như vậy là cần thiết trước tình trạng bất bình đẳng ngày càng gia tăng, phải trao quyền lại cho công dân. Bạn có thể theo dõi thông tin của chúng tôi bằng cách đăng ký thư điện tử, và tìm một tổ chức địa phương về quyền kỹ thuật số để hỗ trợ trong danh sách này. Có thể bổ sung vào danh sách cho chúng tôi, hoàn toàn chào đón. Hãy gửi đến contact@webfoundation.org thông tin mà bạn có.

Cuối cùng, click vào đây để ủng hộ.

Nguồn: https://www.theguardian.com/technology/2017/mar/11/tim-berners-lee-web-inventor-save-internet