Yemen’de Son Durum ve İnsani Kriz

İHH ve İnsamer’in ortaklaşa hazırladığı rapordan oluşmaktadır.

Giriş

Ülkede yolsuzluk ve kötü ekonomik şartlarını protesto eden göstericiler arasında herhangi bir ayırım yoktu. Değişik aşiret mensupları, Müslüman Kardeşler ve toplumun diğer katmanları bu yolsuzluğa karşı bir araya gelmişti. Ülkenin sosyo-politik ve aşiret yapısından dolayı ve biraz da Suudi Arabistan’ın desteğiyle Ali Abdullah Salih başkanlıktan çekilmeyi reddedince, olaylar büyüyerek bir iç savaşa dönüştü. Öncesinden itibaren rejimden rahatsız olan Husilerin kullanabileceği böylesi bir kaotik durum dış güçlerin kullanımına uygun zemin oluşturdu. Nihayetinde, İran destekli Husiler, 2014 yılında başkent Sana’da hükümet binalarını ele geçirerek büyük bir meydan okuma gerçekleştirdi.

[GIF] 2014–2015 yılları arasında Yemen’de Husilerin kontrolü ele geçirmesi

Suudi Arabistan’da yeni Kral Selman’ın Yemen’de derhal askeri bir operasyon yapılması kararı peşinde bazı İslam ülkelerinin destek verdiği uluslararası bir koalisyonun oluşturulmasını getirdi. 2015 yılından bu yana devam eden operasyonlar, bir yanda İran öbür yanda Suudi Arabistan’ın başını çektiği yıpratıcı bir savaşa dönüştü.

Halihazırda Suudi destekli koalisyon ve Sünni aşiretler kıyı bölgesinde bulunan Aden şehrini kontrol ederken, başkent Sana ve limanı bulunan Hudeydiyah hâlâ Husilerin elinde bulunuyor. Çatışmaların yoğunlaştığı yer ise Taiz şehri. Diğer yandan Yemen el-Kaidesi ve bazı aşiretler ülkenin orta kısımlarında hâkimiyet kurmuş durumda.

İnsani Kriz

Uzun dönemli bir iç kaos yaşayan Yemen’de ciddi bir insani kriz yaşanıyor. 27 milyonluk nüfusun 18,8 milyonu yardıma muhtaç durumda. Başka bir deyişle vatandaşların en az %70’si gıda başta olmak üzere insani yardıma muhtaç durumda. 18,8 milyon insandan 10,3 milyonu acil bir şekilde yardıma muhtaçtır. Diğer kalanı 8,5 milyonu ise daha ılımlı yardıma muhtaçtır.

Artan yoksulluk ve açlığın, yakın gelecekte “insanî felakete” dönüşmesinden endişe ediliyor.

Güvenlik

Sivil halk, güvenlik ve temel haklar konusunda ciddi risklerle karşı karşıya. Krizin başladığı 2014 yılından itibaren 44 bin kişinin öldüğü ve yaralandığı tahmin ediliyor. Medyaya yansıyan bilgilere göre bazen cenaze törenlerinde bile insanların saldırılara ve tacizlere uğramaları, ülkede güvenliğin ne kadar kötü olduğu göstermekte. Yemen’de tarafların hakim olduğu bölgelerde halk birçok güvenlik sorunuyla karşı karşıya kalmakta. Otorite boşluğu ve emniyet kuvvetlerinin düzenli bir şekilde çalışamaması ülkede değişik asayiş sorunlarının ortaya çıkmasına sebep oldu.

Temel İhtiyaçlar

Yemen’de milyonlarca insan en temel ihtiyaçlarını dahi karşılama konusunda sıkıntı yaşıyor. Yaklaşık 14 milyon insanın temiz içme suyuna veya sıhhi tesisata erişim imkanı bulunmuyor. 8 milyon sivil ise ciddi anlamda su sıkıntısı çekiyor.

Şiddetli gıda ihtiyacı bulunan kesimler içinde, 3,3 milyon çocuk yetersiz beslenmeye bağlı olarak hastalık riskleri ile karşı karşıya.

Un, yağ, içilebilir su, şeker, gaz ve diğer gıda maddeleri ile petrol ürünlerine acilen ihtiyaç duyulmakta.

Sağlık

Ülkede 14,7 milyon insan yeterli sağlık hizmetlerden yoksun. Nüfusun 8,8 milyonu ise şiddetli derecede tıbbi altyapı eksiği ile karşı karşıya. Temel tıbbi malzemelerin eksik olduğu ülkede sağlık hizmetleri tesislerinin sadece %45’i çalışıyor. Çatışmalar esnasında 274 sağlık hizmetleri tesisi hasar gördü, 13 sağlık çalışanı da öldürüldü. Sağlık sisteminin çöküşün eşiğinde olduğu belirtilirken, hastaların ilaç alamadığı ifade ediliyor. Ülkedeki koşullar nedeniyle tedarik edilen az sayıdaki ilacın da fahiş fiyatlarla satıldığı belirtildi.

Yemen’de şeker, böbrek yetmezliği, kalp problemi ve kanser gibi hastalıkları olan binlerce kişi bulunuyor. Yeterli ilaç olmayışı ve olanların da pahalıya satılması nedeniyle bu insanların hayatları büyük bir risk altında bulunuyor.

Altyapı

Temel hizmetler ve onları sağlayan kurumlar çöküşün eşiğinde. Sağlık tesislerinin sadece %45’i çalışıyor. Ülkede eğitim sistemi neredeyse tükenmiş durumda. 1.600 okul kullanılamaz halde. Hali hazırda 2 milyon çocuk eğitim imkanında mahrum kalmış olmakla beraber bu rakam her geçen gün artış gösteriyor. Eğitim alabilenler ise, büyük oranda öğretmen eksiği nedeniyle almaları gereken müfredatın yarısını ancak okuyabiliyor.

Şehirlere göre nüfusun toplam ihtiyaç oranı

Yaklaşık 4,5 milyon insan acil olarak sığınacakları bir mekâna ya da eve ihtiyaç duyuyor. Başını sokacak bir yer bulanlar ise, hayatını devam ettirmek için gerekli temel eşyalarla gıda maddelerine ihtiyaç duyuyor.

Mültecilik

2015’ten Şubat 2017’ye kadar Yemen’de 2 milyon 430 bin 178 kişi ülke içinde yerinden edildi veya mülteci konumuna düştü. Bunlardan 1 milyon 27 bin 674 kadarı terk ettikleri bölgelerine geri dönse de ev ve eşyalarını bıraktıkları şekilde bulamadı.

Yemen’de yaşadığı yeri terk eden ve ülke içinde kalanların yarısından fazlası Hac, Taizz ve Sana’daki semtlere sığınıyor ve yaklaşık %77’si bir aileye misafir olarak veya kiralık konutlarda yaşıyor.

Ülkenin zaten kıt olan kaynakları nedeniyle, ev sahibi aileler gelenlere ve akrabalarına bakmakta zorlanıyor.

Yeni çatışmanın devam ettiği alanlarda evlerini terk etmek zorunda kalan insanların sayısı ise her geçen gün artıyor. Söz konusu kentlerde acilen tıbbi yardım malzemesi ulaştırılmasının yanı sıra gıda ve temel yaşam malzemelerine de ihtiyaç duyuluyor.

Son günlerde savaşın Taiz şehrinde yoğunlaşması sebebiyle, iltica eden insanlar da artı. Bu kişilerin sığındıklar şehirler ise Mokha ve Hudeydiye’dir. Bazı aileler ise İbb ve Lahc şehirlerine sığınmış durumda. Taiz’deki çatışmalar ez-Zubab şehrinden de insanların kaçmasına sebebiyet veriyor. Yaklaşık 1.000 aile göç etmiş durumda.

El-Mokha şehrinde durum ise her gün daha da zorlaşıyor. Çatışmalardan dolayı ülke içinde yerinden edilmiş insanların şehrin içinde sıkışıp kalmış olması ve güvenlik sıkıntısından dolayı yeterli yardım sağlanamaması ciddi endişe verici. El-Mokha kentinde toplam sığınmacı sayısı 20.000’i buluyor. Bu sığınmacılara, acil insani yardım, tıbbi destek, yakıt dağıtımı ve su temini gibi hizmetler ya yetersiz kalıyor ya da hiç verilemiyor.