Nước mắm Phan Thiết: Nguyên liệu tinh túy làm nên thương hiệu

Nước mắm Phan Thiết thuộc loại “lão làng” và đã có mặt ở hầu hết tại những thị trường trong nước. Trên mâm cơm của các gia đình người Việt Nam hay trong các nhà hàng , quán ăn ở Việt Nam bao giờ cũng có chén nước mắm. Đã có các thương hiệu nước mắm lừng danh như nước mắm Nha Trang, nước mắm Phú Quốc…. những ai đã một lần đến Bình Thuận, không thể không nhớ hương vị nồng nàn , thơm ngon của nước mắm Phan Thiết.

Nước mắm Phan Thiết đã có từ thời Phan Thiết có tên là Tổng Đức Thắng (1809). các nhà làm nước mắm khi đó đã làm được nhiều nước mắm và bán ở Đàng Ngoài. Ðến đầu thế kỷ 20, nước mắm Phan Thiết đã có nhiều thương hiệu nổi tiếng được bán rộng rãi khắp cả nước.

Nguyên liệu nước mắm Phan Thiết làm rạng danh thương hiệu

Nước mắm Phan Thiết chủ yếu được làm từ cá cơm và nhiều loài các khác tùy vào mỗi lần tàu về và muối hạt.

Có nhiều loại cá cơm như cá cơm sọc tiêu, cơm than, cơm đỏ, sọc phấn, phấn chì, cơm lép… nhưng ngon nhất là cá cơm than và sọc tiêu. Cá cơm, xuất hiện từ tháng tư cho đến tháng tám âm lịch, là loại cá nhỏ, con to chỉ bằng ngón tay út hay bằng chiếc đũa, nhưng phân rã thành mắm nhanh, nên thời gian thành nước mắm cũng ngắn. Tuy nhiên, nhiều nhà làm nước mắm lâu năm cho biết chất lượng còn phụ thuộc vào thời gian đánh bắt cá, nhất là cá tháng tám, con nào cũng đều béo mập thì nước mắm mới ngon và đạt độ đạm cao nhất.

Sử dụng nguyên liệu là những con cá cơm nhỏ nhắn, tươi nguyên, những người làm nước mắm đã ủ mắm trong lu khạp và đem phơi ở ngoài trời. Có lẻ nhờ cái nắng , cái gió của xứ này đã đem lại hương vị thơm ngon đậm đà nước mắm của Phan Thiết nổi tiếng cả trăm năm nay.

Lừng danh với làng nghề nước mắm Phan Thiết gần 200 năm

Nghề sản xuất, chế biến nước mắm tại Phan Thiết đã hình thành cách đây hơn 200 năm. Vào cuối thế kỷ 17, đạo quân do Nguyễn Hữu Cảnh tiến sâu vào đất Phương Nam, nhiều ngư dân ở những tỉnh miệt ngoài gồm Nam, Ngãi, Bình, Phú (Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên) đã kéo cả gia đình vượt biển lần lượt đổ bộ lên vùng đất mới Phan Thiết, mong tìm kiếm chốn an cư lạc nghiệp.

Với trí thuận lợi cho nghề cá, Phan Thiết đã thu hút đông đảo ngư dân đến đây để làm nghề biển. Mới đầu họ đến dựng lều tạm, lều chòi làm ăn sinh sống dọc theo sông, bãi biển.

Về sau, ăn nên làm ra họ xây dựng nhà cửa kiên cố và cùng nhau góp vốn xây Dinh, Vạn, Lăng (một kiến trúc dân gian thờ thần cá voi). Đình làng Vạn Thuỷ Tú ở Phường Đức Thắng được lập vào năm 1762 là ngôi Vạn có niên hiệu sớm nhất ở Phan Thiết, chứng tỏ ngư dân từ những nơi đến Phan Thiết làm nghề biển sớm hơn một số nơi khác.

Ban đầu, do ngư dân đánh bắt cá nhiều không tiêu thụ hết nên chuyển qua muối cá để bảo quản, sau đó họ nghiên cứu, sáng tạo ra phương pháp kéo rút sống lấy nước mắm từ thô sơ đến hoàn chỉnh nhờ đó mà thương hiệu nước mắm Phan Thiết ra đời.

Qua đó, cho thấy nghề sản xuất nước mắm ờ Phan Thiết hình thành cùng lúc với nghề đánh cá. Lúc đầu những ngư dân chủ yếu dùng chum, vại, mái để muối chượp sau đó dùng thùng gỗ có sức chứa lớn. Nghề nước mắm Phan Thiết phát triển nhất là từ khi làm được những thùng gỗ lớn có sức chứa từ 5–10 tấn cá.

Cách sản xuất nước mắm Phan Thiết

Người ta dùng loại thùng gỗ hình trụ gọi là thùng lều, cao 2–2,5 m, đường kính 1,5–2 m, dung tích từ 2.5–8 m3 để muối cá. Sở dĩ người ta phải dùng loại gỗ mềm như bằng lăng, mít, bờ lời để làm thùng là vì khi “niền” lại bằng dây song, chạy quanh mặt ngoài thân thùng, các mảnh gỗ được siết chặt vào nhau, không còn khe hở.

Cá cơm đánh bắt về được chọn lựa kỹ, bỏ các con to hay nhỏ quá hoặc không tươi. Cá được đem vào muối không cần rửa lại vì trước khi đem lên bờ, cá đã được rửa bằng nước biển. Khi muối tỷ lệ thường dùng là 10 cá 4 muối, hay 3 cá 1 muối [4]. Hai thành phần đó trộn chung cho thật đều mà không để nát, gọi là chượp. Sau khi cho chượp vào đầy thùng lều thì phủ lên cá kè đã được kết lại như tấm chiếu, rải một lớp muối lên trên rồi cài vỉ tre trên mặt và xếp đá đè xuống.

Sau 2–4 ngày người ta mở nút lù có cụm lọc ở đáy thùng lều tháo dịch cá chảy ra. Dịch này gọi là nước bổi, do những enzymes trong ruột cá giúp thuỷ phân phần nội tạng cá mà thành. Nước bổi có thành phần đạm, nhưng có mùi tanh, chưa ăn được, thường được lọc bỏ váng bẩn để làm nước châm vào những thùng chượp đã chín nhằm tăng độ đạm.

Sau khi nước bổi rút, chượp trong thùng xẹp xuống và bắt đầu quá trình thuỷ phân chính. Tác nhân chính của quá trình này là một loại vi khuẩn kỵ khí thì cần thời gian từ 8–18 tháng thì mới thuỷ phân xong thân cá. Khi quá trình này hoàn thành, tức chượp chín, thì nước mắm hình thành trong suốt với màu từ vàng rơm tới nâu đỏ cánh gián (tuỳ theo từng mẻ cá) không còn mùi tanh mà có mùi thơm đặc trưng.

Nước nhất được rút từ thùng lều được gọi là nước mắm nhỉ — hoàn toàn từ thân cá thuỷ phân mà thành. Sau khi đã rút nước nhỉ, người ta đổ nước châm vào để rút tiếp nước hai gọi là nước mắm ngang. Mỗi lần rút, độ đạm càng giảm, nên để có sản phẩm có độ đạm đồng nhất bán ra thị trường, người ta phải đấu trộn những loại nước mắm có độ đạm khác nhau để có một nước mắm an toàn đến người sử dụng.

Chính vì các giá trị cao quý và khắt khe về quy trình kiểm soát chất lượng này, đã khiến doanh nghiệp Masan Consumer chọn Phan Thiết làm một trong các nơi thu mua nước mắm cốt. “60% lượng nước mắm cốt được chúng tôi thu mua từ Nha Trang, Phan Thiết… đáp ứng nhu cầu của hơn 80% hộ gia đình Việt. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng mạnh tay đầu tư gần 500 nhà thùng đạt chuẩn của Bộ Y tế và dây chuyền sản xuất khép kín tại Phú Quốc.” — Đại diên Masan chia sẻ.

Nước mắm Phan Thiết vinh hạnh được Sách kỷ lục Việt Nam công nhận là Top 10 nước chấm gia vị nổi tiếng Việt Nam. Nước mắm Phan Thiết hôm nay còn được xem chính là một trong những “món quà lưu niệm” đầy ý nghĩa, mà du khách khắp nơi khi đến tham quan nghỉ dưỡng tại thành phố biển đem về biếu, tặng người thân và bè bạn.

Chất lượng nước mắm Phan Thiết tuy rất ngon nhưng để nói đến cái nôi thật sự của các chai nước mắm bí truyền, làm say lòng người thì chỉ có nước mắm được Sản xuất ở Phú Quốc — Vùng biển được thiên nhiên ban tặng nguồn cá cơm trù phú. Người dân sinh sống tại làng nghề nước mắm ở Phú quốc cho hay: “Làng nghề cá cơm tại đây đã hình thành và phát triển từ trên 200 năm trước, do vùng biển này có nhiều rong biển và phù du làm thức ăn cho cá cơm nên Phú quốc có nguồn cá cơm rất dồi dào. Từ cuối thế kỷ 19, chúng tôi đã bán nước mắm cho các tàu giao thương của Campuchia và Thái Lan.”

Theo kết quả chúng tôi đã khảo sát, hiện tại Phú Quốc có khoảng 100 cơ sở sản xuất nước mắm, ước tính sản lượng trên 10 triệu lít/năm. trong khi đó phải kể đến là nhà thùng nước mắm Nam Ngư, thuộc Doanh nghiệp Masan Consumer.

Vào ngày 27/5/2017, những chuyên gia nước mắm Nam Ngư của Masan Consumer đã cho ra đời những chai nước mắm Nam Ngư Phú Quốc cao cấp. Sản phẩm được ủ chượp và đóng chai 100% tại Phú Quốc giúp giữ trọn vẹn hương vị đặc trưng của nước mắm ngay tại nguồn: đậm đà với hậu ngọt cá tươi, cùng mùi thơm đằm và sắc nâu cánh gián, đỏ trong sánh quyện. Sản phẩm hiện đã có mặt tại các cửa hàng bán lẻ và siêu thị trên toàn quốc. Masan Consumer tiếp tục chứng minh cho người tiêu dùng thấy sự chọn lựa của họ là hoàn toàn chính xác, khi chọn sử dụng nước mắm Nam Ngư để làm gia vị, nước mắm cho gia đình mình.

Like what you read? Give Trọng Hiếu a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.