Làm thế nào để cùng tồn tại với AI (Trí Tuệ Nhân Tạo)
*AI — Artificial Intelligence: Trí Tuệ Nhân Tạo
Chúng ta đang đứng trước một thời đại thay đổi lớn chưa từng có, khi Google AlphaGo đánh bại Ke Jie — kỳ thủ cờ vây số một. Khoảnh khắc này vì sao đặc biệt? Cờ vây là môn cờ rất cổ xưa, luật chơi không phức tạp nhưng số nước cờ có thể được tạo ra dường như là vô tận. Đó là lý do vì sao máy tính đã ra đời từ lâu, chúng ta có phần mềm chơi cờ tướng, cờ vua cũng từ những năm 90, nhưng mãi đến tận thời điểm này mới có được một “người bạn cờ vây máy tính” chơi chung với con người. Để lập trình cho cờ tướng (ví dụ), các lập trình viên nhập vào toàn bộ các thế cờ, nước đi, và những khả năng mà nước cờ này liên đới nước cờ khác cho máy tính có thể hiểu và tự quyết định nước đi đó. Cách làm này không thể nào làm được với cờ vây, khi chỉ cần đặt quân cờ ở một điểm là mở ra vô tận các nước cờ khác. Google AlphaGo không được lập trình như vậy, nó được dạy cho “cách học” (Deep Learning) và từ đó nó học ngay từ lúc nó đánh cờ với kỳ thủ Ke Jie, nó tiếp nhận và học được lối đánh của kỳ thủ này và … đã đánh bại anh.
Sự kiện này đánh dấu một kỷ nguyên hoàn toàn mới, kỷ nguyên mà lợi thế của con người khác biệt so với máy móc đã bắt đầu mờ hơn trước, thời đại mà máy móc đã có thể học được và tự nó hoàn thiện nó. Rất nhiều giả thiết được đưa ra, cả tiêu cực và tích cực về sự phát triển của AI sẽ thay thế con người toàn bộ. Ở đây tôi muốn chú trọng đến mảng tích cực mà tác giả Kai Fu Lee (1) đưa ra.
Trước tiên, ta hãy cùng nhìn đến thực tế là những gì AI có thể thay thế được, và những gì chưa thể. AI chưa thể thay thế được các ngành nghề đòi hỏi sáng tạo cao, tư duy chiến lược và sự linh hoạt trong các tình huống. Những công việc với tần suất lập đi lập lại, theo một lộ trình và thói quen đều đặn sẽ dần được thay thế, như: tele-sales, hỗ trợ khách hàng, tài xế…)
Bảng dưới đây tác giả nhóm lược lại 5 nhóm ngành có tính chất: lặp lại thường xuyên, theo một lộ trình cho sẵn, tối ưu, phức tạp, sáng tạo.
Và dưới đây là dự báo nhóm ngành này được thay thế trong khoảng thời gian từ 5 đến 15 năm. Nhóm ngành lặp lại thường xuyên sẽ bị thay thế sớm nhất; còn nhóm ngành làm việc với một lộ trình và hướng dẫn cho trước sẽ mất khoảng 10 năm. Các nhóm đòi hỏi sự sáng tạo và tư duy phức tạp đa chiều thì hiện nay tạm thời an toàn trong 15 năm tới.
Quan điểm thứ 2 của tác giả, điều mà khiến chúng ta — con người — khác biệt hoàn toàn so với máy móc chính là “cảm xúc” — sự yêu thương, đồng cảm, xúc động…
Ke Jie đã quá xúc động vì anh đã đặt trọn con tim mình vào ván cờ. Nhưng Google Alpha Go không thể vui mừng gì được, mặc dù chiến thắng.
Điểm mà hiện nay AI chưa có được, đó chính là “Cảm Thông”, vì vậy, tác giả đặt thêm 1 trục tiêu chí “Cảm thông cần có” vào bảng phân loại các nhóm ngành để có được lược đồ:
Các nhóm ngành cũ, nếu chúng ta làm với sự khác biệt: đặt cảm xúc, trọn vẹn con tim và tình yêu và cảm thông đến cảm nhận của người mà ta tương tác vào việc làm đó, thì tự khắc đã nâng sự cạnh tranh lên so với AI. Vì AI không thể đặt sự cảm thông vào được. VD như các ngành: Giáo viên Dạy từ xa, Gia sư, Tour Guide, Tư vấn Sắc đẹp, Wedding Planner, Người chăm sóc người cao tuổi…
(Cảm nhận của tôi dưới góc độ người làm giáo dục, tác giả đề cập quan điểm này là đúng. Tôi đã thử học hầu như tất cả các App dạy về Piano, tất cả đều rất tốt ở việc cung cấp kiến thức và know-how để làm được kĩ thuật đó. Nhưng không thể nào thay thế được cảm giác có thầy cô kế bên, tay cầm tay chỉ, sự động viên khích lệ, và một chút áp lực khi…trả bài mà có thầy cô đang nhìn từ sau lưng. Những cảm giác đó chỉ có được khi có sự tương tác giữa con người với con người)
Và với từng nhóm ngành đó, chúng ta sẽ chủ động thích nghi và điều chỉnh để cùng tồn tại và sử dụng được AI:
- Với nhóm công việc không sáng tạo/chiến lược + không cần cảm thông: chắc chắn AI sẽ thay thế. Hãy chuyển ngành đi!! Bạn còn 5 năm để học và thay đổi ngành, kịp mà đúng không?
- Với nhóm công việc có sáng tạo/chiến lược + không cần cảm thông: AI sẽ là công cụ giao thoa, tham gia vào quá trình tạo ra giá trị và bổ trợ rất nhiều cho công việc sáng tạo/chiến lược đó (Vd: tôi đã chứng kiến AI trong phòng thu âm, khi mà bạn producer có thể tạo ra rất nhiều hiệu ứng đặc biệt mà trước kia những hiệu ứng này muốn tạo được cần phải có sự đầu tư hàng chục tỉ cho phòng thu. Nay chỉ cần gói gọn trong…cái máy tính và các plug-in giả lập ảo với sự trợ giúp của AI)
- Với nhóm công việc không sáng tạo/chiến lược + cần cảm thông: hãy để AI làm những công việc lặp đi lặp lại , và gia tăng chất lượng/ giá trị công việc bằng tình yêu thương của con người với con người. VD như: thầy cô lúc nào cũng sẽ giảng một số bài giảng giống nhau cho những người mới vào học, thì hãy lập trình để AI giảng những kiến thức lặp đi lặp lại này. Thầy cô sẽ có nhiều thời gian hơn để suy nghĩ những cách tương tác trong lớp khác như tạo trò chơi, tạo động lực, tạo tương tác, đóng kịch, tạo phản biện, kích thích tư duy, …
- Với nhóm công việc cần sáng tạo/chiến lược + cần cảm xúc: AI sẽ hoàn toàn là công cụ trong việc xử lý các thông tin để cung cấp và ra quyết định cho con người, con người vẫn là game leader trong mảng này. VD như: Friday của Iron Man (nếu bạn còn trẻ như tôi và cũng là fan Marvel thì sẽ hiểu dòng này)
Vậy, AI có phải là mối đe doạ không? Nó chắc chắn sẽ là mối đe doạ cho những cá nhân không muốn thoát khỏi sự đe doạ đấy. Nhưng nếu nhìn tổng thể tiến trình phát triển của nhân loại, thì AI sẽ là công cụ mới tách biệt kỷ nguyên này. AI xuất hiện để nhắc chúng ta nhớ rằng “điều gì khiến chúng ta là con người?”.
Tình yêu thương, cảm thông, linh hoạt, lòng trắc ẩn… những đặc tính nhân văn, chỉ con người mới có được.
Vậy, hãy đón nhận AI và thuần hoá nó bằng trọn trái tim của chúng ta.
Nguồn: https://www.ted.com/talks/kai_fu_lee_how_ai_can_save_our_humanity#t-877994
(1) Về tác giả Kai Fu Lee:
Tiến Sĩ Kai-Fu Lee đã làm việc, nghiên cứu phát triển và đầu tư cho lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) hơn 30 năm. Ông là một trong những nhà đầu tư công nghệ hàng đầu tại TQ, đã từng đảm nhiệm nhiều dự án tiên phong trong lĩnh vực AI và đã từng làm với nhiều công ty khổng lồ của Mỹ.
Lee hiện đang là Chủ tịch và CEO của quỹ đầu tư mạo hiểm Sinovation, quản lý $1.7 tỉ vốn. Trước khi thành lập quỹ Sinovation, Lee đã giữ chức Chủ tịch Google Trung Quốc. Lee cũng đã từng làm việc với các vị trí cấp cao tại Microsoft, SGI và Apple. Đã từng được vinh danh trong danh sách 100 người ảnh hưởng nhất hành tinh bởi tạp chí Time. Ông là tác giả của 7 đầu sách bán chạy nhất tại Trung Quốc. Mới đây nhất, đầu sách vừa được xuất bản của ông “AI Superpowers” đã mang về cho ông hơn 50 triệu lượt theo dõi trên trang mạng xã hội.