Το «φαινόμενο» Τσίπρας και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Μετά το εκλογικό αποτέλεσμα του Σεπτεμβρίου, την μεγάλη, 3η στην σειρά, εκλογική νίκη του Αλέξη Τσίπρα και την περαιτέρω συρρίκνωση της κεντροαριστεράς, πολλοί στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας αναρωτιούνται αν η επιτυχία του Τσίπρα μπορεί να δώσει μαθήματα για το πώς μπορεί να ανακάμψει ο χώρος. Πρέπει να βρεθεί ένας νεαρός σε ηλικία ηγέτης; Ο λόγος της κεντροαριστεράς να γίνει απλούστερος; Μήπως έχει επικρατήσει ο ελιτισμός στην ρητορική; Μήπως θέτει προβληματισμούς και προτείνει λύσεις που δεν αφορούν την κοινωνία;

Λογικά τα ερωτήματα, και ορισμένα θα πρέπει να απαντηθούν αργά ή γρήγορα, όμως οι απαντήσεις δεν πρέπει να εξαρτηθούν από το πως πολιτεύεται ο Αλέξης Τσίπρας.

Το «φαινόμενο» Τσίπρα έχει υπερεκτιμηθεί. Τα πολλά γεγονότα έχουν δημιουργήσει την εντύπωση ότι κυριαρχεί αιώνες, ενώ έχουν περάσει 12 μήνες. 12 μήνες στους οποίους έχει αναγκαστεί να απολέσει από ηθικά πλεονεκτήματα, αφηγήσεις μέχρι και συμμάχους και το ίδιο του το κόμμα. Το μόνο που έχει απομείνει στον Τσίπρα είναι μια πελατειακή διαχείριση του μνημονίου, η νομή της εξουσίας σε εποχή κρίσης, κάτι που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην σαμαροποίηση του.

Με αυτά υπόψη είναι εντελώς άκαιρο για την κεντροαριστερά να προσπαθήσει να ετεροπροσδιοριστεί απέναντι στο τίποτα του Τσίπρα. Να βρει δηλαδή τι κάνει ο Τσίπρας σωστά και χάνει “μόλις” 300000 ψήφους σε 7 μήνες, χωρίς να έχει ασκήσει την παραμικρή εξουσία, παρά μόνο να διαχειρίζεται επικοινωνιακά τις αποτυχίες του.

Η κεντροαριστερά ιστορικά δεν ετεροπροσδιορίζεται. Δείχνει τον δρόμο, προτείνει ρεαλιστικές λύσεις και όταν η εποχή το απαιτεί φέρνει τις αλλαγές. Σήμερα αντιμετωπίζει 2 βασικά προβλήματα:

1) Οι κατεστημένες νοοτροπίες.

Πρόσωπα και πολιτικοί φορείς της κεντροαριστεράς, με τις πελατειακές τους σχέσεις, ως αποτέλεσμα 10ετιων κοντά στην εξουσία, προφανώς και αδυνατούν να προτείνουν το οτιδήποτε ανατρεπτικό, αφού αποτελούν μέρος του προβλήματος. Η αλλαγή θα τους εξαφανίσει. Ταυτόχρονα κάνουν τα πάντα για να παραμείνουν κοντά στην εξουσία. Χρησιμοποιούν σύμβολα, εκφράσεις, ρητορική του χώρου, χωρίς καμία πολιτική συνέχεια, παρά μονό ως μέσο προσωπικής πολιτικής επιβίωσης. Στον αγώνα τους αυτό εκμεταλλεύονται και νοοτροπίες με αγνότερα αίτια. Η ιδέα πχ. της ψήφου σε ένα πολιτικό φορέα επειδή αυτός έφερε αλλαγές πριν 40 χρόνια, ενώ σήμερα είναι μέρος του βαθύτερου πελατειακού συστήματος, αποτελεί συντηρητική νοοτροπία, η οποία συντελεί κι αυτή στο αργό ρυθμό ανανέωσης του χώρου.

2) Το ότι η μόνη ρεαλιστική προοδευτική πρόταση υπέρβασης της κρίσης απαιτεί θυσίες και ξεβόλεμα.

Η “λαϊκότητα” του Τσίπρα, δηλαδή η ευκολία αποδοχής του λόγου του από πολλά στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, είναι δυνατή γιατί υπόσχεται λύσεις που δεν απαιτούν οποιαδήποτε αλλαγή που να αφορά αυτά τα στρώματα. Λέει πως θα πάρουμε με μαγικό τρόπο χρήματα από τους ξένους, τους πλούσιους και τους διεφθαρμένους και όλα θα γίνουν όπως πριν. Καλή αφήγηση για 3 εκλογικές νίκες σε ένα χρόνο, κακή για να θέσεις τις βάσεις πολιτικής κυριαρχίας για πάνω από 2–3 χρόνια, χωρίς να σε πάρουν τελικά με τις πέτρες, γιατί μέχρι τότε δεν θα έχεις επιλύσει κανένα δομικό πρόβλημα.

Η μόνη λύση με προοδευτικό πρόσημο, που προτείνει κυρίως ο Γιώργος Παπανδρέου από την αρχή της κρίσης, αφορά την υπέρβαση της διαφθοράς και του πελατειασμού που διατρέχει όλη την ελληνική κοινωνία. Απαιτεί ξεβόλεμα, σπάσιμο συντεχνιών/κατεστημένων, κατάργηση προνομίων, διάλυση “θεμελιωμένων δικαιωμάτων” (με την κακή έννοια), και γενικά αλλαγή νοοτροπιών και πρακτικών, σε κάθε κοινωνική ή οικονομική τάξη. Αυτά δύσκολα γίνονται αποδεκτά, όσο μεγάλο μέρος του πληθυσμού συμμετέχει ακόμα σε αυτές τις (διαρκώς συρρικνούμενες) πελατειακές δομές, όσο έχει στο μυαλό του την επιστροφή στις σχετικά πρόσφατες «ωραίες εποχές» και όσο πιστεύει ακόμα πολιτικούς που υπόσχονται εύκολες λύσεις.

Και τα δύο προβλήματα απαιτούν χρόνο για να γίνουν αντιμετωπίσιμα. Σήμερα δεν είναι. Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας να υπάρχει κινητικότητα. Η οργανωτική ανασυγκρότηση και η ζύμωση προτάσεων και θέσεων μπορεί να γίνει και μακριά από την εξουσία. Ίσως και αποτελεσματικότερα. Ας γίνει η λαϊκιστική παρένθεση του Τσίπρα ευκαιρία για την αναβάπτιση της σοσιαλδημοκρατίας. Νομοτελειακά η χώρα θα χρειαστεί την βοήθεια της, ιστορικά αυτός ο χώρος έδινε πάντα τις λύσεις. Ας σταθούμε ως γενιά στο ύψος της ιστορικής της παράδοσης.

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.