Toekomst met geschiedenis
Episode #0 de proloog
Van toren van Kalla naar Borch te Britten
We gaan terug naar de tijd van de Romeinen, omgeving Katwijk. Dit gebied was in die tijd van groot strategisch belang, want de Rijn vormde de noordgrens van het Romeinse Rijk. Dus het punt waar de rivier uitmondt in de zee was het meest noordelijke punt van het Rijk. Al in het jaar 40 na Chr. hield keizer Caligula een veldtocht die eindigde nabij het huidige Katwijk. Hij droeg zijn leger op daar een vuurtoren te bouwen en schelpen te verzamelen. De resten van de toren werden nog lang de Toren van Kalla (Caligula) genoemd.
De opvolger van Caligula, keizer Claudius (41–54) legde op deze plek een legerplaats aan. Deze legerplaats, Lugdunum (de Stad van God), werd gemarkeerd door een Romeins fort. Dit fort werd (later) Borch te Britten of Brittenburg genoeg en raakte in de loop der eeuwen door de zee overspoeld. Het fort heet Brittenburg omdat de Romeinen dachten van daaruit Engeland (Brittannië) te veroveren.

Borch te Britten oftewel Brittenburg
In de zestiende eeuw was de ruïne af en toe nog zichtbaar, zoals in 1520 na een zware storm. Over de ‘Brittenburg’, zoals dit geheimzinnige overblijfsel uit het verleden werd genoemd, deden vele fantasieverhalen de ronde. Ook bij de aanleg van de Haarlemmertrekvaart werden de ruïnes door duinafslag weer zichtbaar.
In de herfst van 1954 werden de Brittenburg-ruïnes van Katwijk voor het laatst waargenomen. Vermoedelijk heeft de zee de laatste resten weggespoeld en het geheim verzwolgen.
Van Borch te Britten naar Huis te Britten
Bij de aanleg van de Haarlemmertrekvaart (de eerste Nederlandse trekvaart, 1631–1632) ontstond op veel plekken “overhoeken”. Een van deze overhoeken was de Jan Louwenbraak, ten westen van Sloterdijk. In de punt van deze driehoek werd in 1635 een huis gebouwd dat in gebruik was als herberg en tapperij die zeer geliefd was bij reizigers. Afwisselend werd het aangeduid met ‘Huis te Britten’ of ‘Huis te Bretten’, vermoedelijk vernoemd naar Borch te Bretten fort nabij Katwijk. Het herberg werd in 1837 afgebroken voor de aanleg van de eerste spoorlijn van Nederland: van Amsterdam naar Haarlem. Bij de afgraving voor de spoorlijn en de aanleg van de Haarlemmertrekvaart ontstond een poldertje van ruim drie hectare, die bij de aanleg van het Westelijk Havengebied verdwenen is. In dat poldertje was ook nog een eerder verdwenen “buitenplaats”, een tweede woning gesticht door rijke Amsterdammers, Bosch en Braeckman genaamd. In de jarig zestig verdween ook deze polder onder het ophoogzand. Op de oude locatie van deze herberg is een monument gebouwd van een open deur. Deze staat symbool voor de deur van de herberg en naar het verleden van deze bijzondere plek.
Van Huis te Bretten naar Brettenzone
Het gebied bleef onbebouwd in het kader van het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP uit 1935), naar de denkbeelden van de stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren, die een soort groene vingers (groene scheggen) tussen de stadswijken (lobben) voorstelde om de natuur aldus het stedelijk gebied te laten binnendringen.
Een van deze groene scheggen, de smal strook die van Haarlemmerpoort tot aan Halfweg loopt, werd door Van Eesteren de Brettenzone genoemd. Vanaf de jaren zestig was het gebied een onderdeel van de opgespoten terreinen van de Amsterdamse haven, doch doordat het gebied lang braak heeft gelegen hebben zich er spontane ontwikkelingen voorgedaan, zodat een ruig groen gebied ontstond.
De Brettenzone was in die tijd alleen aan de zuidgrens afgebakend door de trekvaart, het spoor en de Haarlemmerweg en aan de noordzijde door de verlengde Rijnlandse Hoogwaterkering. Een nieuwe autosnelweg en een spoorlijn van 450 meter ten noorden hiervan zouden de noordelijke grens worden. Dit liep echter anders dan gepland doordat de opritten van geplande viaducten niet gewenst waren in de woonwijken waardoor de Bretten geïsoleerd bleven van het woongebied.
Brettenzone en LaBGreen De Bretten
De Brettenzone ligt nu in twee stadsdelen van Amsterdam. De kleinste deel, vanaf de Haarlemmerpoort, via het Westerpark en het oude dorpje Sloterdijk tot aan snelweg A10 ligt in het stadsdeel West. De grootste deel, vanaf snelweg A10 tot aan Halfweg ligt bij stadsdeel Nieuw West. Wie bij de Westergasfabriek op de fiets stapt, kan door bijna onafgebroken groene parken en stukken wildernis helemaal naar Spaarnwoude fietsen, een traject van ruime 8 kilometer. Onderweg kom je dan van alles tegen aan flora, fauna, kunstwerken, bedrijfspark, sportparken en stilteplekjes. Hoewel delen van de Brettenzone zijn bebouwd, fungeert het nog steeds als ‘megapark’ voor de westwaarts trekkende stad.
Aan herstel en versterking van de groene Bretten gebieden wordt hard gewerkt door LabGreen De Bretten. Een team van bewoners, gebruikers, ondernemers en ambtenaren onderzoekt samen hoe ervoor te zorgen dat Amsterdammers in de toekomst vaker De Bretten gaan bezoeken, zonder de kwaliteiten van het park te verliezen. Het team onderzoekt wat de wensen en kansen zijn en wat mogelijk is. De de onderzoeken zijn in zeven ‘LaBs’ verdeeld. De drie kernwaarden hierbij zijn: duurzaam, innovatief en met respect voor de natuur.
De Bretten (van straks) = duurzaam + innovatief + natuur
Bret je mee?
