Tôi không thể ngồi nhìn Mark Zuckerberg phá hủy internet

Nguồn bài viết (source): https://medium.freecodecamp.com/mark-zuckerberg-is-the-most-powerful-person-on-earth-but-is-he-responsible-5fbcaeb29ee1#.cjf7hjqk0

(Vui lòng follow freecodecamp để có nhiều bài viết hay, bản gốc — Please follow him to get many great articles in the future)


“Với quyền lực lớn thì trách nhiệm cũng phải lớn theo” — Uncle Ben

Mark Zuckerberg (MZ) — Tổng giám đốc điều hành của Facebook -là một trong những người nhiều quyền lực nhất hiện tại. Anh ta có thể là người quyền lực hơn bất kì ai.

Theo cách hiểu truyền thống, tổng thống của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ (US) được coi là người quyền lực nhất hành tinh. Sau tất cả, Tổng thống Obama điều khiển quân đội mạnh nhất, và có ảnh hưởng đáng kể với nền kinh tế của US (trị giá hơn 18 nghìn tỉ dollars).

Nhưng Obama cơ bản vẫn phải lệ thuộc vào hệ thống kiểm soát quyền lực của đất nước: Quốc hội viện, tòa án tối cao, giới hạn thời gian tại vị không quá 2 nhiệm kì (Obama sẽ bị bắt buộc phải rời bỏ cương vị vào tháng 1/2017), và trên hết là ý muốn của cử tri US.

MZ không bị bất kì giới hạn nào ngăn trở. Quyền lực của anh ta là Facebook, tập đoàn lớn thứ bảy trên hành tinh về tỉ lệ vốn hóa, trong đó MZ sở hữu 18% cổ phần và quyết định 60% quyền biểu quyết trong các vấn đề được đưa ra.

Ở tuổi 32, MZ có thể tiếp tục “tại vị” ở Facebook thêm 50 năm.

Nhưng tài chính chỉ là một phần rất nhỏ để nói về quyền lực của Facebook. Đây là một sốvấn đề cho thấy Facebook đang chi phối con người:

  1. Nhiều hơn 1 tỉ người dùng Facebook mỗi ngày. 1/4 thời gian trên internet là để dành cho việc sử dụng Facebook.
  2. Đối với nhiều người, Facebook là internet. Nó là nơi đầu tiên mà nhiều người tiếp cận để thông báo về đám cưới, ngày sinh nhật, ngày diễn ra tang lễ và các sự kiện quan trọng trong cuộc sống.
  3. Ở nhiều nơi, Facebook ngày càng được đón nhận như một phương tiện truyền thông tương đương với truyền thông chính thống.

Thông qua chương trình Free Basics (của Facebook — xem ở đây), Facebook đã trở thành internet dành cho người nghèo (những người phải trả tiền để có thể truy cập vào các website ngoài Facebook).

Facebook cũng đã tận dụng sự độc quyền không thừa nhận của họ để kiểm soát những tin tức được hiển thị cho ai, ảnh hưởng đến dư luận không được thừa nhận (from the shadows).

Và Facebook biết quá nhiều về nhân loại — và về cá nhân con người — nhiều hơn bất kì công ty hay chính phủ nào trên trái đất. 500 terabytes (TB) dữ liệu cá nhân được chuyển cho Facebook mỗi ngày.

Xa vời hơn, MZ đã sử dụng quyền lực Facebook để phát triển Facebook, bằng cách mua lại các đối thủ cạnh tranh với công ty của MZ: Instagram, WhatsApp. Bây giờ, Facebook còn cạnh tranh với Youtube về nội dung video (upload videos, livestream) và Twitter về trò chuyện giao tiếp theo thời gian thực (real-time).

MZ còn tạo ra cả AIs (trí thông minh nhân tạo) và khởi động những vệ tinh riêng (với Elop Musk, một người được cho là thiên tài khác). Chương trình vệ tinh của MZ bị ngừng lại vì một vụ nổ tên lửa trước ngày phóng.

Thống kê về nội dung trên Facebook

Nhưng Facebook đang hướng tới việc trở thành tập đoàn lớn nhất, kế hoạch của MZ có thể thay đổi bất cứ khi nào.

Mặc dù anh ta cam kết sẽ cho đi 99% cổ phiếu Facebook trong suốt cuộc đời của mình, anh ta vẫn sẽ nắm quyền kiểm soát của hội đồng quản trị. Và quyền lực của anh ta không còn đến từ hàng tỉ dollars nữa, nó đến từ việc anh ta có sự quan tâm của mọi người và dữ liệu về họ.

Quyền năng của MZ là rất lớn. Thậm chí còn có một đội ngũ các giáo sư đại học theo dõi và phân tích mọi phát ngôn của MZ, với hi vọng sẽ hiểu được những động cơ và kế hoạch trong tương lại của anh ta.

Đối với phần còn lại của cuộc đời mình, MZ sẽ có thể sử dụng sức mạnh của Facebook để làm bất cứ việc gì anh ta muốn.

Nhưng còn trách nhiệm của Mark Zuckerberg thì sao?

MZ từng post một bài để nói về chuyện anh ta đang cố gắng để ngăn chặn các tin giả mạo (sai sự thật) trên Facebook, trong những gì anh ta nói, “Điểm mấu chốt là: Chúng ta đưa thông tin sai lệch một cách nghiêm trọng”.

Và có vẻ hơi diễu cợt, ngay bên cạnh bài post của MZ, là 2 quảng cáo có nội dung giống như tin tức giả mạo.

Tin giả mạo có thể đã đóng vai trò trong kết quả bầu cử tổng thống của nước Mỹ, và nhiều cuộc bầu cử khác gần đây.

Những tiêu đề giả— hay được sử dụng để “dụ dỗ” những người đọc được chúng phải bấm vào quảng cáo không liên quan đến sản phẩm — có thể gây thiệt hại. Tiêu đề chỉ là một phần của tin tức, hầu hết mọi người bỏ qua nội dung về tin tức mà chỉ chăm chăm vào tiêu đề. Trong hiện tại, chỉ riêng tiêu đề tin tức cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc gây ảnh hưởng đến dư luận.

Và tin tức giả mạo không chỉ là tranh cãi chính về Facebook trong tuần này (thời điểm đang diễn ra bầu cử của nước Mỹ).

Hôm qua, người của Facebook tiết lộ cho New York Times rằng Facebook đang “làm việc tích cực” trên một công cụ kiểm duyệt tinh vi.

Tham vọng của MZ muốn tham gia vào Trung Quốc cũng rất rõ ràng. Facebook ở Trung Quốc đã bị cấm từ năm 2009. Muốn bước chân vào đây, MZ chắc chắn sẽ phải thay đổi để vừa lòng nhà cầm quyền Trung Quốc. Điều đó, rất khó có thể chối cãi.

Nó có phải là một trách nhiệm sử dụng của lực của MZ, để sử dụng “đội quân gồm các kỹ sư phần mềm” hỗ trợ MZ trong việc trấn áp quốc gia đông dân nhất thế giới? Hay chỉ đơn giản là để MZ có thị phần nhiều hơn?

Facebook ở mọi nơi

Facebook đã có mặt trên phone và máy tính của chúng ta, nó làm phiền chúng ta bằng những thông báo (notification).

Ví dụ, Facebook Messenger sẽ mở lên một cái nút tròn để báo cho bạn biết là ai vừa chat tới. Bất kì lúc nào máy có kết nối internet, và biểu tưởng này thì đặc sắc hơn thông báo tin nhắn truyền thống của hiện tại.

Nếu bạn có tắt thông báo của Facebook Messenger, đây là các lựa chọn của bạn:

Đúng rồi — chỉ có các tắt tất cả các thông báo làm phiền nhiều hơn 24 giờ là tắt máy hoàn toàn (hoặc gỡ hẳn app ra, sau đó cần dùng thì cài lại — hơi ngu).

Và MZ không muốn dừng việc lệ thuộc của chúng ta vào Facebook. Facebook sẽ luôn hiện hữu.

Dưới đây là demo của Facebook Social VR, một sản phẩm trọng điểm của Oculus (Facebook mua lại hồi năm 2014).

Nó thể hiện ở đây một sự nổi bật. Bạn có thể đi bất cứ đâu và làm bất cứ gì, nhưng thay vào đó có lẽ bạn sẽ (ưu tiên) việc nhanh chóng đi vào phòng khách của bạn và chụp ảnh self với con chó của mình? (Vì nó thiết thực hơn), nhưng có vẻ tôi đang lạc đề.

MZ đã có dự định tạo ra nó để thương mại hóa với giải thích có vẻ artificial scarcity (sản phẩm mang tính khan hiếm — trong đó, mức độ khan hiếm được tạo ra theo một thuyết hư cấu nhằm phục vụ ý đồ kinh doanh, thường gặp thấy trong các sản phẩm công nghệ). Anh ta vẽ ra một tương lai khi bạn có thể trả tiền để được ngồi xem một trận đấu thể thao dưới dạng thực tế ảo.

Các hàng ghế ngồi trong trận đấu ảo sẽ không bị giới hạn. Khán đài trong trải nghiệm thực tế ảo cũng không ràng buộc theo các quy tắc thông thường về không gian và thời gian. Nhưng bạn sẽ phải trả thêm tiền để xóa đi những cái đầu khác đang che khuất tầm nhìn của bạn (vì họ chọn ghế tốt hơn trên thiết bị thực tế ảo của họ), để theo dõi trận đấu. Khá giống với việc phải trả tiền để không còn phải nhìn thấy quảng cáo trong các phần mềm freemium thời hiện đại (các phần mềm dùng miễn phí vĩnh viễn — nhưng trả tiền thì sẽ có trả nghiệm tốt hơn và tài nguyên sử dụng nhiều hơn).

Và điều này thực tế là, trong thực tế ảo, quảng cáo cũng có thể hiển thị ở trong tầm nhìn của bạn. Không thể phớt lờ nó được khi người tạo ra nó không muốn điều đó.

Và với sự xâm lấn vào dữ liệu về người dùng của Facebook — và nhiệm vụ của chủ nghĩa tư bản, là tối đa hóa giá trị cho cổ đông của nó — thì các quảng cáo của Facebook sẽ còn đem lại nhiều điều ám ảnh hơn.

Facebook là một mối đen dọa với môi trường web mở

(Web mở là môi trường web mang tính trung lập, mà ở đó mọi người có tự do, không bị lệ thuộc và bị tác động bởi những hình thức thao túng dữ liệu, những can thiệp mang tính đe dọa và thay đổi cuộc sống. Web mở còn đem lại kiến thức và không gian đa chiều, thay vì mọi thứ được quyết định từ một phía.)

Nhiều thứ giống Facebook có thể không bao giờ xuất hiện nữa. Vì Facebook không muốn nó trồi lên.

Mặc dù vậy, Facebook dùng những nỗ lực có ý thức — giống như Free Basics — để tiêu diệt web mở. Nó đang phá hủy nặng nề cái môi trường từng giúp nó tồn tại.

Đồng sáng lập Google — Sergey Brin đã lên án Facebook, và thừa nhận bản thân Google không thể thành công trong việc xây dựng bức tường bao quanh thế giới mà Facebook đang tạo ra:

Bạn phải chơi theo luật của họ, rất hạn chế. Kiểu môi trường chúng tôi đã phát triển trong Google, lý do chúng tôi đã phát triển một công cụ tìm kiếm là vì web mở. Một khi bạn phải lệ thuộc quá nhiều luật lệ như thế, bạn sẽ rất khó đổi mới.

Bằng cách “khóa” sự phát triển của web mở, Facebook không chỉ lấy đi ngày càng nhiều giờ hoạt động trong ngày của con người — nó còn đang đầu độc môi trường web mở.

Các tổ chức nếu không nổi lên để thách thức sự thống trị của Facebook, thì sẽ chẳng bao giờ tìm lại được mảnh đất màu mỡ mà họ cần để đặt lại cái gốc rễ đầu tiên của web mở.

Bạn có thể làm gì để giúp đỡ web mở?

Phản ứng bản năng của người nghĩ về nỗi sợ này là xóa đi tài khoản Facebook của họ hoặc đơn giản là phớt lờ nó đi.

Thật không may, xóa đi tài khoản Facebook của bạn cũng không giúp ích được gì. Điều đó sẽ chỉ làm cho số người hiểu mối đe dọa này trên Facebook trở nên ít đi.

Dù bạn thích Facebook hoặc không, nhiều người cần nghe ý kiến chín chắn của bạn, tất nhiên là được đăng trên Facebook.

Họ giống như gia đình lớn của bạn, là bạn bè cùng lớp, và họ đắm chìm trong sự xúc động trước thông tin giả một cách triền miên. Thứ mà đáng ra họ không nên làm nếu hiểu rõ nó.

Họ cần được nghe ý kiến giải thích của bạn về thông tin đó — một cách chu đáo về những gì bạn cảm thấy không hợp lý.

Tôi không có kế hoạch để xóa tài khoản Facebook của mình.

Tôi sẽ không rút lui vào căn phòng riêng của mình, nơi tôi cảm thấy không thích và lấy đi nhiều thời gian của tôi.

Tôi sẽ tiếp tục đấu tranh để chống các thông tin sai lệch với trí tuệ và lý do của mình.

Và tôi hi vọng bạn cũng thế.

Tạo nên trải nghiệm tốt hơn để thích nghi

Đây là một vài cách để bạn làm cho Facebook là một nơi hợp lý cho bản thân.

  1. Phần tin tức theo xu hướng (trending phía bên tay phải) đã được bao phủ bởi quảng cáo và thông tin sai sự thật. Bạn có thể block nó — cùng với các quảng cáo hay làm phiền bạn bằng cách cài đặt extension Facebook Purity cho Chrome.
  2. Từ chối khi Facebook yêu cầu dữ liệu của bạn. Đừng cho họ số phone của bạn hoặc quyền truy cập vào danh bạ, Gmail contacts. Đừng sử dụng Facebook để đăng nhập vào các website hoặc ứng dụng khác.
  3. Nghĩ hai lần trước khi chia sẻ thông tin của bất kì cá nhân nào. Nó ổn khi bạn post ảnh của bạn với con cái của bạn, nhưng tôi chắc chắn tôi sẽ không post cái gì đó tương tự khi tôi đang tức giận hoặc live-stream trong “khoảnh khắc hạnh phúc”. Nói cho Facebook biết rằng bạn đang buồn có thể sẽ chỉ khiến bạn buồn hơn.

Cuối cùng, uốn nắn chính bạn trong việc làm thế nào để sử dụng các websites, và hãy tự lý giải tại sao một website mở thì cần thiết. Đọc cuốn sách tuyệt vời này để hiểu thêm về tính trung lập và cuộc hiến đang diễn ra trên internet.

Cảm ơn vì bạn đã đọc bài viết này. Nếu thấy thích nó, hãy bấm ❤ phía bên dưới để nhiều người khác cùng đọc được nó trên Medium.

Thanks for the author —@FreeCodeCamp.