"دنیای‌ شگفت‌انگیز‌ بعدچهارم"

👉 tєltαgrαm 👈

آیا‌ واقعا‌ مفهوم‌ زندگی‌ همین‌ است؟‌ مبارزه،‌ تنهایی،‌ بیماری‌ و‌ مرگ‌ -‌ واقعا‌ تنها‌ همین؟
زندگی‌ گاهی‌ چقدر‌ آشفته،‌ ناامیدکننده‌ و‌ ملال‌آور‌ است.‌ همه‌ در‌ عالم‌ خیال‌ به‌ واقعیتی‌ فراتر‌ از‌ مرزهای‌ متعارف‌ و‌ جهانی‌ فرازنده‌ اندیشیده‌اند،‌ دنیایی‌ که‌ در‌آن‌ زندگی‌ مفهومی‌عمیق‌ دارد‌ و‌ بر‌آن‌ صلح‌ و‌ آرامش‌ حاکم‌ است.

قسمت نخست: “سمت‌و‌سويي‌ جديد”

چنین‌ واقعیت‌ برتری‌ واقعا‌ وجود‌ دارد؛‌ و‌ رسیدن‌ به‌ آن‌ چندان‌ هم‌ دشوار‌ نیست.‌ بسیاری‌ بر‌آنند‌ که‌ بعد‌چهارم‌ دروازه‌ ورود‌ به‌ این‌ واقعیت‌ است.
اما‌ قبل‌از‌ هر‌چیز‌ ببینیم‌ اصولا‌ این‌ مقوله‌ (‌ بعد‌چهارم‌)‌ چیست؟

بعد‌چهارم‌ همه‌جا‌ در‌ پیرامون‌ ما‌ وجود‌ دارد،‌ اما‌ هیچ‌کس‌ نمی‌تواند‌ با‌ اشاره‌ دست‌ آن‌را‌ نشان‌دهد.‌ فلاسفه‌ درباره‌ آن‌ به‌ کنکاش‌ و‌ اندیشه‌ می‌پردازند‌ و‌ دانشمندان‌ علم‌ فیزیک‌ و‌ ریاضی‌ آن‌را‌ در‌ محاسبات‌ خود‌ منظور‌ می‌کنند.‌ ‌ بعد‌چهارم‌ جزء‌ لایتجزای‌ بسیاری‌ از‌ نظریه‌های‌ محکم‌ علمی‌ است،‌ اما‌ در‌عین‌حال‌ در‌ برخی‌ از‌ باورهای خرافی،‌ مانند‌ احضار‌ روح‌ و‌ داستان‌های‌ علمی‌-‌ تخیلی،‌ نیز‌ نقشی‌ به‌عهده‌ دارد.

پاسخی‌ جدید‌ به‌ پرسش‌های‌ قدیمی

‌ بعد‌چهارم‌ جهتی‌ کاملا‌ متفاوت‌ با‌ تمام‌ سمت‌های‌ موجود‌ در‌ آن‌ مکانی‌ است‌ که‌ ما‌ آن‌را‌ فضا می‌نامیم.‌ عده‌ای‌ می‌گویند‌ زمان‌ ‌ بعد‌چهارم‌ است‌ و‌ این‌ ادعا‌ به‌ لحاظی‌ درست‌ است.‌ برخی‌ دیگر‌ معتقدند‌ که‌ ‌ بعد‌چهارم‌ یکی‌از‌ جهات‌ «فوق‌ فضا»‌ است‌ و‌ هیچ‌ قرابتی‌ با‌ زمان‌ ندارد.‌ این‌ ادعا‌ هم‌ درست‌ است.

کجاست؟

حقیقت‌ این‌ است‌ که‌ ابعاد‌ بالاتر‌ زیادی‌ وجود‌ دارد.‌ یکی‌از‌ این‌ ابعاد‌ بالاتر‌ زمان‌ است.‌ یکی‌ دیگر‌ از‌ آنها‌ خمیدگی‌ جهان‌ است‌ و‌ یکی‌ دیگر‌ از‌ ابعاد‌ بالاتر‌ شاید‌ ما‌ را‌ به‌ جهان‌های‌ کاملا‌ متفاوتی‌ -‌ که‌ به‌ موازات‌ جهان‌ ما‌ وجود‌ دارند‌ -‌ رهنمون‌ شود.‌ به‌طور‌ کلی‌ می‌توانیم‌ جهان‌ خود‌ را‌ یک‌ ساختار‌ سه‌ بعدی‌ در‌ فضایی‌ با‌ بی‌نهایت‌ بعد‌ فرض‌ کنیم،‌ فضایی‌ که‌ ما‌ در‌ آن‌ هم‌چون‌ ماهی‌ در‌ آب‌ شناورند.
ما‌ معمولا‌ معتقدیم‌ که‌ در‌ جهانی‌ سه‌ بعدی‌ زندگی‌ می‌کنیم.‌ منظور‌ دقیق‌ از‌ این‌ مطلب‌ چیست؟‌ چرا‌ سه‌ بعد؟‌
به‌ پرواز‌ پرستوها‌ که‌ هنگام‌ غروب‌ آفتاب‌ با‌ چرخش‌ها‌ و‌ شیرجه‌های‌ برق‌آسا‌ به‌ شکار‌ پشه‌ مشغولند‌ نگاه‌ کنید.‌ این‌ حرکات‌ زیبا‌ و‌ باشکوه‌ از‌ نظر‌ ریاضی‌ منحنی‌هایی‌ بسیار‌ بغرنج‌ و‌ پیچیده‌اند.‌ با‌ این‌حال‌ می‌توان‌ هر‌یک‌ از‌ منحنی‌های‌ فضایی‌ حرکت‌ پرستوها‌ را‌ به‌ سه‌ نوع‌ حرکت‌ تجزیه‌ کرد:‌ شرقي‌غربی،‌ شمالی‌جنوبی‌ و‌ بالا‌پایین.‌ با‌ ترکیب‌ و‌ آمیزش‌ این‌ سه‌ نوع‌ حرکت‌ که‌ عمود‌ بر‌هم‌ می‌باشند،‌ می‌توان‌ هرگونه‌ منحنی‌ ممکن‌ در‌ فضا‌ را‌ ترسیم‌ کرد‌ و‌ توضیح‌ داد.‌ ما‌ برای‌ این‌ منظور‌ به‌ بیشتر‌ از‌ سه‌ جهت‌ نیاز‌ نداریم،‌ اما‌ با‌ کمتر‌ از‌ سه‌ جهت‌ هم‌ این‌کار‌ امکان‌پذیر‌ نیست.‌ به‌همین‌ جهت‌ فضای‌ خود‌ را‌ سه‌ بعدی‌ می‌نامیم.

تصویر‌ آقای‌ مربع‌ روی‌ دستگاه‌ طرح‌نگار‌ دوبعدی

برای‌ جهان‌ دوبعدی‌ می‌توان‌ همین‌ مطلب‌ را‌ به‌وسیله‌ یک‌ اسباب‌بازی‌ که‌ سال‌ها‌ پیش‌ محبوبیت‌ زیادی‌ داشت‌ و‌ طرح‌نگار‌ Etch- A — Sketch‌ نامیده‌ می‌شد،‌ به‌خوبی‌ نشان‌ داد.‌ این‌ اسباب‌بازی‌ یک‌ صفحه‌ شیشه‌ای‌ داشت‌ که‌ قسمت‌ پشت‌ آن‌ با‌ پودر‌ نقره‌ اندود‌ شده‌ بود.‌ با‌ چرخاندن‌ تکمه‌های‌ دستگاه،‌ میله‌ای‌ در‌ پشت‌ صفحه‌ شیشه‌ای‌ به‌ حرکت‌ در‌ می‌آمد.‌ این‌ میله‌ از‌ میان‌ پودر‌ نقره‌ می‌‌گذشت‌ و‌ مسیر‌ حرکت‌ آن‌ به‌صورت‌ خط‌ تیرهای‌ باقی‌ می‌ماند.‌ تکمه‌ دست‌ چپ‌ میله‌ را‌ به‌ چپ‌ و‌ راست‌ حرکت‌ می‌داد‌ و‌ تکمه‌ دست‌ راست،‌ آن‌را‌ بالا‌و‌پایین‌ می‌برد.‌ با‌ حرکت‌ دادن‌ هم‌زمان‌ هر‌دو‌ تکمه،‌ می‌شد‌ هر‌نوع‌ منحی‌ دوبعدی‌ دل‌خواهی‌ را‌ ترسیم‌ کرد.


اگر‌ خود‌ را‌ در‌ جهان‌ چهاربعدی‌ احساس‌ کنیم،‌ متوجه‌ خواهیم‌ شد‌ که‌ جهان‌ سه‌ بعدی‌ اصولا‌ وجود‌ ندارد‌ و‌ هرگز‌ وجود‌ نداشته‌ است.‌ در‌ آن‌صورت‌ درخواهیم‌ یافت‌ که‌ جهان‌ سه‌بعدی‌ مخلوق‌ اوهام‌ و‌ خیالات‌ خود‌ ما‌ و‌ یک‌ هیولای‌ ذهنی‌ بوده‌ است؛‌ یک‌ خطای‌ باصره،‌ یک‌ مالیخولیا‌ یا‌ هر‌چه‌ که‌ بخواهید؛‌ هر‌چیز‌ جز‌ واقعیت.
پی‌ دی‌ اوسپنسکی
P . D . Ouspensky‌ در‌ کتاب‌ Tertium Organum‌ :(۲(14)

حال‌ می‌توان‌ یک‌ طرح‌نگار‌ سه‌ بعدی‌ را‌هم‌ تصور‌ کرد‌ که‌ می‌تواند‌ مثلا‌ یک‌ فشفشه‌ آتش‌بازی‌ را‌ در‌ یک‌ اتاق‌ تاریک‌ به‌ حرکت‌ درآورد.‌ از‌ آنجا‌ که‌ روشنایی‌ مسیر‌ حرکت‌ فشفشه‌ برای‌ ما‌ تا‌ چند‌ ثانیه‌ در‌ فضای‌ تاریک‌ قابل‌ رؤیت‌ می‌ماند،‌ چنان‌چه‌ سه‌ تکمه‌ چپ‌/‌راست،‌ بالا‌/‌پایین‌ و‌ جلو‌/‌عقب‌ این‌ دستگاه‌ فرضی‌ را‌ هم‌زمان‌ بچرخانیم،‌ یک‌ منحنی‌ فضایی‌ ایجاد‌ می‌شود.‌ چرخاندن‌ فشفشه‌ در‌ تاریکی،‌ شیوه‌ مناسبی‌ برای‌ درک‌ عمیق‌ سه‌ بعدی‌ بودن‌ فضا است.
این‌ مطلب‌ را‌ می‌توان‌ به‌ گونه‌ ای‌ دیگر‌ هم‌ بیان‌ کرد:‌ می‌گوییم‌ فضای‌ سه‌ «درجه‌ آزادی»‌ دارد.‌ یک‌ پرنده‌ در‌ هر‌لحظه‌ سه‌ امکان‌ متفاوت‌ برای‌ تغییر‌ جهت‌ پرواز‌ خود‌ در‌ اختیار‌ دارد:
تندتر‌/کندتر،‌ گردش‌ به‌ راست‌/چپ،‌ و‌ اوج‌ گیری‌/‌کم‌ کردن‌ ارتفاع.‌
ما‌ اگرچه‌ می‌توانیم‌ فشفشه‌ آتش‌بازی‌ را‌ با‌ همین‌ تعداد‌ درجه‌ آزادی‌ حرکت‌ دهیم،‌ اما‌ معمولا‌ امکان‌ حرکت‌ دادن‌ بدن‌ خود‌ را‌ به‌همین‌ منوال‌ نداریم.‌ کسی‌ که‌ برای‌ گردش‌ به‌ کوه‌ می‌رود،‌ اگرچه‌ همراه‌ با‌ پستی‌و‌بلندی‌ مسیر‌حرکت،‌ گاه‌ بالاتر‌ و‌ گاه‌ پایین‌تر‌ قرار‌می‌گیرد،‌ اما‌ عملا‌ تنها‌ دو‌ درجه‌ آزادی‌ در‌ اختیار‌ دارد:‌ جلو‌/‌عقب‌ و‌ راست‌/‌چپ.‌

در‌ درجه‌ آزادی‌ بر‌ روی‌ یک‌ سطح‌ خمیده

بله،‌ البته‌ فرد‌ مورد‌نظر‌ می‌تواند‌ کمی ‌بالا‌ و‌ پایین‌ بپرد،‌ اما‌ نیروی‌ گرانش،‌ این‌ پرش‌های‌ ناچیز‌ را‌ به‌چنان‌ حرکاتی‌ تبدیل‌ می‌کند‌ که‌ کم‌و‌بیش‌ قابل‌ صرف‌نظر‌ کردن‌ است.ر
منظور‌ از‌ آن‌چه‌ ذکر‌ شد،‌ این‌ است‌ که‌ حرکات‌ روی‌ سطح‌ پر‌فراز‌و‌نشیب‌ زمین‌ عمدتا‌ دو‌بعدی‌ است‌ و‌ درجه‌ آزادی‌ سوم‌ نقش‌ چندانی‌ بازی‌ نمی‌کند.‌ بله،‌ البته‌ خود‌ سطح‌ زمین‌ یک‌ شیء‌ خميده‌ سه‌ بعدی‌ است،‌ اما‌ هر‌حرکتی‌ که‌ بر‌روی‌ این‌ سطح‌ و‌ چسبیده‌ به‌ آن‌ انجام‌ شود،‌ عمدتا‌ دوبعدی‌ است.‌ شاید‌ رؤیای‌ همیشگی‌ بشر‌ یعنی‌ آرزوی‌ پرواز،‌ نشانه‌ای‌ از‌ میل‌ و‌ تمنای‌ او‌ برای‌ دست‌یابی‌ به‌ ابعاد‌ بالاتر‌ و‌ درجه‌ آزادی‌های‌ بیشتر‌ است.‌ انجام‌ حرکات‌ واقعأ‌ سه‌بعدی‌ بدن‌ خود‌ را‌ على‌القاعده‌ تنها‌ در‌ زیر‌ آب‌ یا‌ در‌ شرایط‌ بی‌وزنی‌ می‌توانیم‌ تجربه‌ کنیم.
کسانی‌ که‌ با‌ اتومبیل‌ حرکت‌ میکنند،‌ یکی‌ دیگر‌ از‌ درجات‌ آزادی‌ حرکت‌ خود‌ را‌ نیز‌ قربانی‌ می‌کنند.‌ راننده‌ می‌تواند‌ حرکت‌ اتومبیل‌ را‌ تند‌ یا‌ گند‌ کند؛‌ همین‌ و‌ بس.‌

یک‌ درجه‌ آزادی‌ بر‌ روی‌ یک‌ خط‌ خمیده‌

البته‌ خودِ جاده،‌ یک‌ منحنی‌ فضایی‌ در‌ فضای‌ سه‌ بعدی‌ است،‌ اما‌ هر‌ حرکتی‌ که‌ بر‌روی‌ این‌ منحنی‌ و‌ چسبیده‌ به‌ آن‌ انجام‌ گیرد،‌ در‌ تحليل‌ آخر‌ حرکتی‌ تک بعدی‌ است.
همان‌طور‌ که‌ بعدا‌ خواهیم‌ دید،‌ فضا،‌ یعنی‌ همین‌ مکانی‌ که‌ در‌ آن‌ زندگی‌ می‌کنیم،‌ نیز‌ خمیده‌ است:‌ هم‌چون‌ یال‌ یک‌ کوه‌ یا‌ یک‌ کوره‌راه‌ پر‌پیچ‌و‌خم‌ و‌ پر‌نشیب‌و‌فراز‌، پیچ‌ خورده‌ و‌ خمیده‌ است.‌ اما‌ چنان‌چه‌ سخن‌ از‌ تعداد‌ درجه‌ آزادی‌ در‌میان‌ باشد،‌ فضای‌ ما بی‌شک‌ سه‌ بعدی‌ است.‌ به‌عبارت‌ دیگر‌ ما‌ می‌توانیم‌ هر‌ نقطه‌ از‌ سطح‌ زمین‌ را‌ به‌ کمک‌ سه‌ عدد‌ مشخص‌ کنیم:‌ درجه‌ طول‌ جغرافیایی،‌ درجه‌ عرض‌ جغرافیایی‌ و‌ ارتفاع‌ (نسبت‌ به‌ سطح‌ دریا)
اگر‌ من‌ و‌ شما‌ در‌ یک‌ شهر‌ زندگی‌ می‌کردیم،‌ می‌توانستم‌ با‌ ارائه‌ تنها‌ سه‌ داده،‌ آدرس‌ خود‌ را‌ به‌ شما‌ تفهیم‌ کنم:
از‌جایی‌ که‌ ایستاده‌اید‌ چهار‌ خیابان‌ به‌ طرف‌ شمال‌ بروید،‌ سپس‌ به‌ سمت‌ راست‌ بپیچید‌ و‌ در‌ خیابان‌ به‌ طرف‌ مرکز‌ شهر‌ بروید.‌ وارد‌ ساختمان‌ بشوید‌ و‌ با‌ آسانسور‌ به‌ طبقه‌ ۲۵‌ بروید.
اما‌ اگر‌ فضای‌ ما،‌ چهار‌ بعدی‌ بود،‌ برای‌ راهنمایی‌ شما‌ باید‌ یک‌ داده‌ یا‌ اطلاع‌ دیگر‌ نیز‌ اضافه‌ می‌کردم‌ و‌ مثلا‌ می‌گفتم:‌ «از‌ آسانسور‌ خارج‌ شوید‌ و‌ از‌ ۶‌ سطح‌ واقعیت‌ بگذرید.‌ همان‌طور‌ که‌ بر‌روی‌ هر‌قسمت‌ از‌ شبکه‌ خیابان‌های‌ دو‌بعدی‌ نقشه‌ شهر،‌ می‌تواند‌ چندین‌ طبقه‌ ساختمان‌ وجود‌ داشته‌ باشد،‌ به‌همان‌ ترتیب‌ هم‌ می‌توانیم‌ پیش‌ خود‌ فرض‌ کنیم‌ که‌ در‌هر‌نقطه‌ از‌ فضای‌ ما‌ سطوح‌ بسیار‌ و‌ متفاوتی‌ از‌ «واقعیت»‌ وجود‌ دارد‌ و‌ این‌ ادعا،‌ چیزی‌ چندان‌ دور‌ از‌ ذهن‌ هم‌ نیست،‌ چون‌ مثلا‌ حتی‌ اگر‌ من‌ و‌ شما‌ در‌ یک‌ محل‌ و‌ در‌ یک‌ اتاق‌ حضور‌ داشته‌ باشیم،‌ من‌ می‌توانم‌ برای‌ اطلاع‌ بیشتر‌ از‌ سطح‌ واقعیتی‌ که‌ شما‌ در‌ آن‌ قرار‌دارید‌.‌ یعنی‌ جهان‌ ذهنی‌ خاص‌ شما‌ در‌ آن‌ لحظه‌ -‌ از‌ شما‌ بپرسم:‌ الان‌ به‌ چیزی‌ فکر‌ می‌کنید؟
پیش‌ خود‌ فرض‌ کنید‌ که‌ اشیاء‌ بتوانند‌ در‌ فضای‌ ما‌ در‌ سطوح‌ مختلف‌ واقعیت،‌ وجود‌ مادی‌ پیدا‌ کنند.‌


اکنون‌ فرض‌ کنید‌ سه‌ بعد‌ فضا‌ به‌همان‌ نحو‌ معمول‌ و‌ آشنا‌ وجود‌ دارد،‌ اما‌ ‌ بعد‌چهارم‌ را‌ یک‌ رنگ‌ فرض‌ کنید‌ به‌تدریج‌ عادت‌ خواهید‌ کرد‌ که‌ اشیاء‌ علاوه‌بر‌ تغییر‌ در‌ فضا‌، قادر‌ به‌ تغییر‌ رنگ‌ خود‌ نیز‌ هستند.‌ فرض‌ کنید‌ اشياء‌ بتوانند‌ تمام‌ طیف‌ رنگ‌های‌ قابل‌ رؤیت‌ را‌ به‌خود‌ بگیرند‌ و‌ از‌ سرخ‌ تا‌ ارغوانی‌ و‌ آبی‌ تغییر‌ رنگ‌ دهند.‌ اثر‌ متقابل‌ و‌ تغییر‌ مادی‌ و‌ فیزیکی‌ تنها‌ میان‌ اشیایی‌ امکان‌پذیر‌ است‌ که‌ نه‌ تنها‌ در‌ فضای‌ سه‌ بعدی‌ در‌ مجاورت‌ یکدیگر‌ قرار‌دارند،‌ بلکه‌ از‌ لحاظ‌ رنگ‌ نیز‌ مشابهند؛‌ به‌عبارت‌ دیگر‌ اشیایی‌ که‌ دارای‌ رنگ‌های‌ متفاوتند،‌ می‌توانند‌ به‌راحتی‌ و‌ بدون‌ ایجاد‌ مزاحمت،‌ از‌ درون‌ یکدیگر‌ بگذرند.‌ اگر‌ یک‌ دسته‌ مگس‌ را‌ زیر‌ یک‌ حباب‌ شیشه‌ ی‌ سرخ‌ رنگ‌ محبوس‌ کنیم،‌ مگس‌ها‌ علی‌رغم‌ وجود‌ شیشه‌ موفق‌ به‌فرار‌ خواهند‌ شد،‌ چون‌ کافی‌ است‌ خود‌ را‌ به‌ رنگ‌ آبی‌ در‌ آورند‌ و‌ به‌ این‌ ترتیب‌ فادر‌ خواهند‌ بود‌ از‌ درون‌ شیشه‌ سرخ‌ رنگ‌ عبور‌ کنند‌.
هانس‌ رایشنباخ‌ Hans Reichenbach‌ در‌ کتاب‌ «فلسفه‌ دانش‌ فضا‌ زمان.

برای‌ آن‌که‌ تصورات‌ ما‌ شکل‌ مشخصی‌ پیدا‌ کند،‌ فرض‌ می‌کنیم‌ که‌ هر‌سطحی‌ از‌ واقعیت‌ رنگ‌ ویژه‌ خود‌ را‌ دارد‌.‌ از‌ سرخ‌ تا‌ سبز‌ و‌ آبی‌ و‌ بنفش.‌ فرض‌ می‌کنیم‌ که‌ هر‌ شیء‌ تنها‌ با‌ اشیای‌ هم‌رنگ‌ خود‌ ارتباط‌ برقرار‌می‌کند‌ و‌ نسبت‌ به‌ آن‌ واکنش‌ نشان‌ می‌دهد:
همان‌طور‌ که‌ تنه‌ کسی‌ که‌ در‌ طبقه‌ ۲۵‌ زندگی‌ می‌کند‌ به‌ تنه‌ فرد‌ ساکن‌ در‌ طبقه‌ دوم‌ همان‌ ساختمان‌ نمی‌خورد،‌ یک‌ موجود‌ سبز‌ هم‌ می‌تواند‌ به‌راحتی‌ از‌ درون‌ یک‌ موجود‌ آبی‌ بگذرد.
در‌ این‌ مثال،‌ «سطح‌ واقعیت»‌ فرضی‌ ما‌ یعنی‌ «رنگ»،‌ یک‌ ‌ بعد‌چهارم‌ را‌ تشکیل‌ می‌دهد.‌ سه‌ بعد‌ فضا‌ همراه‌ با‌ بعد‌ رنگ،‌ یک‌ فضای‌ چهار‌ بعدی‌ می‌سازد.‌ برای‌ چرخاندن‌ فشفشه‌ در‌ این‌ فضا،‌ باید‌ بتوانیم‌ فشفشه‌ را‌ در‌ «سطح‌ واقعیت»‌ رنگ‌ نیز‌ «حرکت»‌ دهیم،‌ یعنی‌ رنگ‌ فشفشه‌ هم‌ باید‌ به‌نحوی‌ قابل‌ تغییر‌ باشد.‌ این‌ نخستین‌ گامی‌ است‌ که‌ می‌توان‌ برای‌ نزدیک‌ شدن‌ به‌ درک‌ ‌ بعد‌چهارم‌ برداشت.
یکی‌ دیگر‌ از‌ راه‌های‌ تلاش‌ برای‌ درک‌ مطلب‌ این‌ است‌ که‌ زمان‌ را‌ ‌ بعد‌چهارم‌ فرض‌ کنیم.‌ اگر‌ که‌ قرار‌ است‌ واقعا‌ به‌ دیدار‌ یکدیگر‌ نایل‌ شویم،‌ ارائه‌ آدرس‌ به‌ تنهایی‌ کافی‌ نیست،‌ بلکه‌ باید‌ این‌را‌ هم‌ بدانید‌ که‌ در‌چه‌ زمانی‌ باید‌ در‌ خانه‌ من‌ حاضر‌ شوید.‌ شاید‌ من‌ تا‌ یک‌ ساعت‌ دیگر‌ هنوز‌ به‌ خانه‌ نرسیده‌ باشم‌ و‌ شاید‌ وقتی‌ برسم‌ فقط‌ یک‌ ربع‌ ساعت‌ در‌ خانه‌ بمانم.‌ بنابراین‌ برای‌ مشخص‌ کردن‌ دقیق‌ یک‌ رویداد،‌ ارائه‌ ارقام‌ مربوط‌ به‌ طول‌ و‌ عرض‌ و‌ ارتفاع‌ محل‌ وقوع‌ رویداد‌ به‌ تنهایی‌ کافی‌ نیست،‌ بلکه‌ باید‌ زمان‌ وقوع‌ را‌ نیز‌ ذکر‌ کرد.‌
همان‌طور‌ که‌ یک‌ موجود‌ آبی‌ رنگ‌ می‌تواند‌ از‌ درون‌ یک‌ شخص‌ سبزرنگ‌ بگذرد،‌ یک‌ «آقای‌ ساعت‌ ۲‌ بامداد»‌ هم‌ قادر‌ به‌ عبور‌ از‌ درون‌ یک‌ «آقای‌ ساعت‌ ۶‌ بعدازظهر»‌ است.
با‌ این‌ همه،‌ تصور‌ ‌بعد‌چهارم‌ به‌ صورت‌ «سطح‌ واقعیت»،‌ رنگ‌ یا‌ زمان‌ چندان‌ قانع‌ کننده‌ نیست.‌ آن‌چه‌ حقیقتا‌ نیاز‌ داریم،‌ امکان‌ تصور‌ روشن‌ و‌ قابل‌ درک‌ یک‌ ‌ بعد‌چهارم‌ فضایی‌ است.‌ تجسم‌ این‌ بعد‌ به‌ گونه‌ای‌ واضح‌ و‌ یا‌ حتی‌ دیدن‌ آن،‌ کار‌ بسیار‌ دشواری‌ است.‌ من‌ بیش‌از‌ دو‌دهه‌ است‌ که‌ مستمرا‌ در‌ این‌ جهت‌ تلاش‌ می‌کنم،‌ ولی‌ در‌ تمام‌ این‌ سال‌های‌ دراز،‌ جمع‌ تمام‌ لحظاتی‌ که‌ موفق‌ به‌ مشاهده‌ مستقیم‌ فضای‌ چهار‌ بعدی‌ شده‌ام،‌ از‌ ۱۵‌ دقیقه‌ تجاوز‌ نمی‌کند.‌ با‌ این‌حال‌ احساس‌ می‌کنم‌ که‌ ‌ بعد‌چهارم‌ را‌ خیلی‌ خوب‌ و‌ عمیق‌ درک‌ می‌کنم.‌
چگونه‌ این‌ مهم‌ میسر‌ می‌شود؟‌ چگونه‌ می‌توان‌ درباره‌ پدیده‌ای‌ که‌ تصور‌ زنده‌ و‌ شفاف‌ آن‌ تقریبا‌ غیرممکن‌ است،‌ گفتگویی‌ معقول‌ و‌ مفید‌ انجام‌ داد؟
ما‌ می‌توانیم‌ به‌ کمک‌ روش‌ منطقی‌ «قياس»‌ خود‌ را‌ به‌ حقیقت‌ مطلب‌ نزدیک‌ کنیم.‌ این‌ نوع‌ استدلال،‌ مبنای‌ بررسی‌ ما‌ در‌ این‌ بخش‌ است:‌ رابطه‌ ‌ بعد‌چهارم‌ با‌ فضای‌ سه‌ بعدی‌ مانند‌ رابطه‌ بعد‌ سوم‌ با‌ فضای‌ دو‌بعدی‌ است.‌ این‌ قیاس‌ یکی‌ از‌ قدیمی‌ترین‌ قضایای‌ منطق‌ استدلالی‌ بشر‌ است.‌ افلاطون‌ نخستین‌ کسی‌ بود‌ که‌ که‌ از‌ این‌ استدلال،‌ آن‌هم‌ در‌ توضیح‌ مَثَل مشهورش‌ استفاده‌ کرد.
در‌ این‌ مَثَل افلاطون‌ از‌ شاگردانش‌ می‌خواهد‌ مجازه‌ نژاد‌ خاصی‌ از‌ ابنای‌ بشر‌ را‌ در‌ تصور‌ آورند‌ که‌ اعضای‌ آن‌ از‌ آغاز‌ عمر‌ در‌ یک‌ غار‌ زیرزمینی‌ زندگی‌ کرده‌ و‌ چنان‌ به‌ زنجیر‌ کشیده‌ شده‌اند‌ که‌ تنها‌ دیوار‌ غار‌ را‌ می‌بینند‌ و‌ هرگز‌ نمی‌توانند‌ چشمان‌ خود‌ را‌ متوجه‌ جای‌ دیگری‌ کنند.‌ در‌ پشت‌ سر‌ این‌ عده،‌ دیوار‌ کوتاهی‌ وجود‌ دارد‌ که‌ در‌ پشت‌ آن‌ مشعلی‌ قرار‌گرفته‌ است.‌ بر‌روی‌ دیوار،‌ اشیای‌ مختلفی‌ را‌ به‌ این‌سو‌ و‌ آن‌سو‌ حرکت‌ می‌دهند،‌ به‌طوری‌ که‌ سایه‌ آنها‌ بر‌ دیوار‌ غار‌ می‌افتد.‌ اسیران‌ غار‌ می‌پندارند‌ که‌ این‌ سایه‌ها‌ تمام‌ واقعیت‌ و‌ تنها‌ واقعیت‌ جهان‌ است.‌ آنان‌ حتی‌ نمی‌دانند‌ و‌ نمی‌توانند‌ درک‌ کنند‌ که‌ خود،‌ صاحب‌ جسمی‌ سه‌بعدی‌اند.‌

غار‌ افلاطون

اسیران‌ با‌هم‌ سخن‌ می‌گویند،‌ اما‌ پژواک‌ صداها‌ که‌ از‌ دیوار‌ بر‌می‌گردد،‌ آنان‌ را‌ متقاعد‌ کرده‌ است‌ که‌ خود‌ و‌ یاران‌شان‌ نیز‌ سایه‌هایی‌ بیش‌ نیستند.
مثل‌ افلاطون‌ جنبه‌های‌ بسیار‌ جالبی‌ دارد.‌ جالب‌تر‌ از‌همه،‌ این‌ واقعیت‌ است‌ که‌ اسیران‌ غار‌ واقعا‌ بر‌این‌ باورند‌ که‌ سایه‌های‌ خود‌ هستند.‌ این‌ نکته،‌ فکر‌ جالب‌ و‌ مهمی‌ را‌ در‌ ذهن‌ انسان‌ بر‌می‌انگیزد‌ که‌ شاید‌ انسان‌ دارای‌ روانی‌ با‌ ابعاد‌ بالاتر‌ است،‌ روانی که‌ بر‌ این‌ دنیای‌ سایه‌ها، یعنی‌ اشیای‌ سه‌ بعدی‌ فضای‌ ما‌ می‌نگرد‌ و‌ بر‌ آنها‌ تأثیر‌ می‌گذارد.


سپس‌ چنین‌ گفتم:‌ طبیعت‌ انسان‌ را‌ در‌ رابطه‌ با‌ دانش‌ و‌ نادانی‌ ما‌ با‌ وضعیت‌ زیر‌ مقایسه‌ کن. مردمی‌ را‌ در‌نظر‌ مجسم‌ کن‌ که‌ در‌ زیرزمین،‌ در‌ خانه‌ای‌ غار‌ مانند‌ زندگی‌ می‌کنند‌ و‌ دروازه‌ ورودی‌ این‌ غار‌ در‌ خلاف‌ جهت‌ تابش‌ نور‌ قرار‌دارد.‌ گردن‌ و‌ پاهای‌ ساکنین‌ این‌ غار‌ از‌ کودکی‌ به‌ غل‌و‌زنجیر‌ کشیده‌ شده‌ است،‌ آن‌طور‌ که‌ از‌جای‌ خود‌ نمی‌توانند‌ حرکت‌ کنند.‌ نگاه‌ آنها‌ تنها‌ متوجه‌ طرف‌ جلوست،‌ چون‌ به‌ دلیل‌ وجود‌ قبد‌ و‌ زنجیر،‌ توانایی‌ چرخاندن‌ کردن‌ خود‌ را‌ ندارند.‌ نوری‌ که‌ به‌ آنها‌ می‌رسد،‌ پرتو‌ آتشی‌ است‌ که‌ در‌ پشت‌ سر‌ آنها‌ فروزان‌ است‌ و‌ از‌ بالای‌ سر‌ به‌ آنان‌ می‌تابد.‌ در‌ فاصله میان‌ آتش‌ و‌ زندانیان‌ مسیری‌ وجود‌ دارد.‌ در‌ طول‌ این‌ مسیر‌ دیواری‌ را‌ در‌ نظر‌ مجسم‌ کن‌ شبیه‌ به‌ دیواری‌ که‌ شعبده‌ بازان‌ در‌ پیش‌روی‌ تماشاچیان‌ می‌سازند‌ و‌ بر‌ روی‌ آن‌ تردستی‌ می‌کنند.‌
گفت:‌ آن‌چه‌ را‌ گفتی‌ می‌بینم.‌
گفتم:‌ حال‌ در‌ امتداد‌ این‌ دیوار‌ کسانی‌ را‌ در‌ نظر‌ مجسم‌ کن‌ که‌ ادوات‌ مختلفی‌ مانند‌ مجسمه‌های‌ چوبی‌ و‌ انواع‌ کارهای‌ دستی‌ دیگر‌ را‌ بالای‌ سر‌گرفته‌ و‌ به‌ این‌سو‌ و‌ آن‌سو‌ می‌برند،‌ به‌طوری‌ که‌ ارتفاع‌ این‌ اشیاء‌ از‌ ارتفاع‌ دیوار‌ بیشتر‌ است.‌ برخی‌ از‌ این‌ زندانیان‌ به‌طور‌ طبیعی‌ سخن‌ می‌گویند‌ و‌ برخی‌ دیگر‌ نیز‌ خاموشند.
گفت:‌ منظرهای‌ عجیب‌ و‌ وهمناک‌ ترسیم‌ می‌کنی‌ و‌ زندانیانی‌ عجیب‌تر‌.
در‌ پاسخ‌ گفتم:‌ مردمانی‌ بسیار‌ شبیه‌ به‌ ما،‌ چون اولا مگر می‌پنداری که این اشخاص هرگز از خود و از دیگران چیزی جز سایه‌هایی که نور بر دیوار روبه‌روی آنان در غار انداخته است دیده‌اند؟
گفت: چگونه بتوانند، درحالی که در سراسر زندگی مجبور بوده‌اند سر خود را بی‌حرکت نگاه دارند؟‌
گفتم:‌ و‌ از‌ ادوات‌ و‌ اشیایی‌ که‌ در‌ امتداد‌ دیوار‌ پشت‌ سر‌ آنها‌ حرکت‌ می‌دهند‌ چطور؟‌
گفت:‌ هیچ‌چیز‌ جز‌ سایه‌های‌ آنها‌ را‌ نمی‌توانند‌ ببینند.‌
گفتم:‌ حال‌ اگر‌ زندانیان‌ می‌توانستند‌ با‌هم‌ سخن‌ بگویند،‌ مگر‌ نه‌ این‌که‌ بر‌آن‌چه‌ موجود‌ است‌ و‌ می‌بینند‌ نام‌های‌ می‌نهادند؟‌
گفت:‌ آری،‌ این‌ نیز‌ حتمی‌است.‌
گفتم:‌ و‌ اگر‌ از‌ دیوارهای‌ غار‌ امکان‌ بازتاب‌ صدا‌ وجود‌ داشته‌ باشد،‌ آیا‌ می‌پذیری‌ که‌ اگر‌ کسی‌ از‌ پشت‌ دیوار‌ سخن‌ بگوید،‌ غارنشینان‌ هرگز‌ نمی‌توانند‌ تصوری‌ جز‌ این‌ داشته‌ باشند‌ که‌ یکی‌ از‌ سایه‌های‌ متحرک‌ سخن‌ می‌گوید؟‌
گفت:‌ به‌ زئوس‌ سوگند‌ که‌ می‌پذیرم‌.
گفتم:‌ پس‌ آنان‌ به‌هیچ‌ روی‌ و‌ از‌ هیچ‌ راهی‌ نخواهند‌ توانست‌ چیزی‌ جز سایه‌های‌ روی‌ دیوار‌ را‌ حقیقت‌ بپندارند؟‌ گفت محال‌ است‌.
افلاطون‌ در‌ کتاب‌ “Politea”‌

برای‌ توضیح‌ بیشتر‌ این‌ مطلب،‌ «مثل»‌ افلاطون‌ را‌ مدرنیزه‌ می‌کنیم:‌ یک‌ صفحه‌ بزرگ‌ تلویزیون‌ را‌ در‌نظر‌ مجسم‌ کنید‌ که‌ تصاویر‌ رنگی‌ و‌ متحرکی‌ از‌ اشخاص‌ و‌ اشیاء‌ -‌ که‌ به‌ وسیله‌ کامپیوتر‌ تولید‌ شده‌ بر‌روی‌ آن‌ به‌چشم‌ می‌خورد.‌ حال‌ پیش‌ خود‌ انسان‌هایی‌ را‌ مجسم‌ کنید‌ که‌ از‌ آغاز‌ تولد‌ در‌ جلوی‌ این‌ صفحه‌ تلویزیون‌ به‌ کُند‌ و‌ زنجیر‌ کشیده‌ شده‌ اند‌ و‌ قادر‌ به‌هیچ‌گونه‌ حرکتی‌ نیستند.‌

غار‌ افلاطون‌ (نوع‌ دوم)

سیم‌های‌ متعددی‌ سلسله‌ اعصاب‌ این‌ انسان‌ها‌ را‌ مستقیما‌ به‌ کامپیوتر‌ تولید‌ تصاویر‌ متصل‌ می‌کند.‌ برای‌ هر‌یک‌ از‌ این‌ اسیران،‌ یک‌ شخصیت‌ کامپیوتری‌ برنامه‌ریزی‌ شده‌ که‌ فرد‌ مورد‌نظر‌ قادر‌ به‌ هدایت‌ آن‌ است.‌ شکی‌ نیست‌ که‌ این‌ افراد،‌ صفحه‌ فسفرسانس‌ و‌ مسطح‌ تلویزیون‌ را‌ به‌جاي‌ واقعیت‌ عوضی‌ می‌گیرند.
بنابراین‌ یکی‌ از‌ استنتاجات‌ ما‌ از‌ مَثَل‌ افلاطون‌ می‌تواند‌ چنین‌ باشد:‌ ما‌ به‌هیچ‌وجه‌ حق‌ نداریم‌ سرسختانه‌ در‌ این‌ مورد‌ پافشاری‌ کنیم‌ که‌ دید‌ عادی‌ و‌ روزمره‌ ما‌ از‌ جهان‌ حتما‌ درست‌ترین‌ و‌ همه‌ جانبه‌ترین‌ برداشت‌ ممکن‌ است.‌
شاید‌ «عقل‌ سلیم‌ بشری»‌ اشتباه‌ می‌کند‌ و‌ شاید‌ تعدد‌ واقعیات‌ به‌ مراتب‌ بیشتر‌از‌ آن‌ است‌ که‌ چشم‌ ما‌ بتواند‌ همه‌ آنها‌ را‌ ببیند.
یکی‌ دیگر‌ از‌ جنبه‌های‌ بسیار‌ مهم‌ اندیشه‌ افلاطون‌ این‌ است‌ که‌ مثل‌ او‌ تصوری‌ از‌ یک‌ جهان‌ دو‌بعدی‌ ترسیم‌ می‌کند؛‌ زیرا‌ اگر‌ زندانیان‌ غار‌ واقعا‌ می‌پندارند‌ که‌ وجود‌ آنها‌ همان‌ سایه‌های‌ روی‌ دیوار‌ است،‌ بنابراین‌ شک‌ نیست‌ که‌ آنها‌ خود‌ را‌ موجوداتی‌ دوبعدی‌ می‌دانند.‌

موجود‌ دو‌ بعدی‌ بودن‌ یعنی‌ چه؟‌
آیا‌ یک‌ موجود‌ دو‌ بعدی‌ می‌تواند‌ بعد‌ سومی‌ را‌ تصور‌ کند؟

آقای‌ مربع

در‌ فصل‌ بعد،‌ از‌ یک‌ جهان‌ مجازی‌ دو‌بعدی‌ به‌ نام‌ «سطحستان»‌ (Flatland)‌ سخن‌ به‌میان‌ خواهیم‌ آورد‌ و‌ ماجراهای‌ مربعی‌ را‌ پی‌خواهیم‌ گرفت‌ که‌ مشهورترین‌ شهروند‌ این‌ سرزمین‌ است.‌ راه‌ پرفراز‌و‌نشیب‌ وی‌ برای‌ درک‌ بعد‌ سوم،‌ به‌ ترتیبی‌ که‌ خواهید‌ دید‌ راهنمای‌ ما‌ در‌ تلاش‌ برای‌ فهم‌ ‌ بعد‌ چهارم‌ خواهد‌ بود.

پرسش:

از‌ پنجره‌ به‌ بیرون‌ نگاه‌ کنید‌ و‌ در‌ ذهن‌ خود‌ تصور‌ کنید‌ اشیایی‌ که‌ می‌بینید،‌ در‌ واقع‌ اشکالی‌ دوبعدی‌ می‌باشند‌ که‌ در‌ شیشه‌ پنجره‌ جاسازی‌ شده‌اند،‌ یعنی‌ شیشه‌ پنجره‌ را‌ نوعی‌ جهان‌ دوبعدی‌ تصور‌ کنید.‌ حال‌ بگویید‌ برای‌ این‌که‌ دو‌ شکل،‌ مثلا‌ دو‌ اتومبیل،‌ بتوانند‌ بدون‌ برخورد‌ به‌ یکدیگر‌ و‌ ایجاد‌ سانحه‌ از‌ درون‌ هم‌ بگذرند،‌ چه‌ شروطی‌ باید‌ متحقق‌ گردد؟

“ادامه‌دارد”

👉 tєltαgrαm 👈