U źródeł „Pilznera” #10

Zdjęcie: Aneta Pawłowska

Przywołany w nagłówku tytuł, nadał w roku 1907 znany i popularny felietonista i krytyk — Czesław Jankowski, opisowi swej podróż do Pilzna — magicznego miejsca w Czeskiej Republice.
„Rok rocznie słysząc i widząc, — pisał Jankowski we wspomnianym felietonie — jak tłumy obojej płci osób czasu lata przedsiębiorą wędrówkę do prze-rozmaitych źródeł… że wspomnę tylko źródła marjenbadzkie, szczawnickie, pyrmonckie i tym podobne — postanowiłem i ja też odbyć pielgrzymkę do jakiego bądź źródła. Kto inny możeby i oddał pierwszeństwo źródłom… Nilu, ot tak sobie, dla zaimponowania tłumowi (…). Ja skromniejszy w zamiarach wybrałem się do Pilzna”.

A zatem może na studia w ranach wymiany studenckiej programu Erasmus, warto wybrać się do Pilzna? Zwłaszcza, że miasto jako Europejska Stolica Kultury w roku 2015 zostało pieczołowicie odnowione i prezentuje się niezwykle wytwornie a zarazem przyjaźnie i swojsko. 
Pilzno jest naturalną stolicą regionu zachodnioczeskiego. Początki dzisiejszego miasta przypadają na rok 1295. Wacław II założył osadę, która dzięki dogodnemu położeniu szybko rozwinęła się w ośrodek handlowy. Na przełomie XVI i XVII przez rok miasto pełniło rolę stolicy kraju — mieszkał tutaj cesarz Rudolf II Habsburg. Rozwój zahamowała wojna trzydziestoletnia oraz zarazy. Największy rozwój miasta miał miejsce w XIX wieku, a główną rolę odgrywał przemysł żelazny. Pod koniec XIX hutę żelaza przekształcono w zakład zbrojeniowy, a następnie samochodowy. A że właścicielem huty był Emila Škodę, to pierwsze wyprodukowane tutaj samochody zwały się Skoda i są produkowane tutaj do dziś.

W okresie II wojny światowej Pilzno stało się częścią Protektoratu Czech i Moraw (granica z III Rzeszą biegła za rogatkami miasta) oraz siedzibą władz administracyjnych (Oberlandratsbezirk Pilsen). W 1945 wyzwoliły je wojska amerykańskie 3 Armii generała Pattona, co państwo komunistyczne starało się ukryć przez cały czas swego istnienia. W 1953 r. w Pilźnie wybuchło powstanie w zakładach Skody, skierowane przeciw umacniającej się komunistycznej władzy w Czechach, jednakże zostało brutalnie stłumione. W odwecie reżim zaniechał jakichkolwiek inwestycji w mieście, które popadło w niełaskę i zapomnienie. Warto dodać, iż od roku 1990 tradycja wyzwolenia miasta przez Amerykanów jest bardzo kultywowana toteż w mieście pojawiły się po tej dacie pomniki wdzięczności żołnierzom amerykańskim.

Dziś Pilzno nadal jest znane, tak jak w wieku XIX, przede wszystkim z produkowanego w nim piwa. Największą sławę miasto zyskało dzięki istniejącemu tu od 1842 r. tu browarowi Prazdroj, w którym warzy się piwo znane pod nazwą Pilsner Urquell (po czesku prazdroj to „praźródło”), uważane przez wielu znawców za najlepsze na świecie. Warto dodać, iż piwo zostało skomponowane przez bawarskiego piwowara Josef Grolla. Dziś najbardziej klasycznym sposobem nalewania Pilsnera jest „hladinka”, co oznacza iż powierzchnia trunku pokryta jest kremową pianą.

Pilzno jest miastem o niezwykle pięknej, historycznej architekturze oraz tradycyjnym koncentrycznym układzie ulic, rozchodzących się promieniście od dużego, czworobocznego rynku zwanego Placem Republiki (Náměstí Republiky) o wymiarach 139 x 193 m. Te niebagatelne wymiary czynią z Placu jeden z największych rynków w Europie (choć nasz krakowski jest większy

☺). Kamienice przylegające do rynku pochodzą głownie z okresu renesansu i manieryzmu Rudolfińskiego, baroku oraz z lat 80. XIX wieku, ich widoczne modyfikacje, mówią o szybko rosnącej zamożności ich właścicieli. Tuż przy Placu Republiki ulokowana jest renesansowa perła z czasów Habsburskich — Ratusz, który nadal pełni swoje zadanie. Został on zaprojektowany przez włoskiego architekta Giovanniego de Statia w latach 1554–1559. Ratusz zdobi graffiti przedstawiające godło miasta oraz czeskich władców. Naprzeciwko Ratusza stoi barokowy słup morowy z pozłacaną repliką pilzeńskiej Madonny. Został on wzniesiony w 1681 r., aby uchronić miasto przed zarazą, przed którą schronił się w Pilznie, cesarz Rudolf II. W 2010 r. w pozostałych trzech narożnikach Placu powstały trzy pozłacane, nowoczesne i minimalistyczne w formie fontanny według projektu architekta Ondřeja Císlera, których ikonografia w luźny sposób odnosi się do herbu miasta.

Na rynku dominuje bryła gotyckiej K św. Bartłomieja (Katedrála svatého Bartoloměje). Jest to trzynawowa bazylika, której budowa rozpoczęła się w 1295 r., a zakończyła w pierwszej połowie XVI w, kiedy dokonano niewielkich retuszy w stylu renesansowym. Z wieży o wysokości 102 metrów (najwyższa w Czechach), świetnie widać panoramę miasta. W 1993 r. kościół został podniesiony przez papieża Jana Pawła II do rangi katedry.
Inne wspaniałe budowle wzniesione w centrum miasta to barokowy klasztor pofranciszkański z kościołem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny oraz barakowy klasztor Dominikanek z kościołem św. Anny (obecnie Biblioteka Narodowa).

W ścisłym centrum miasta przy ulicy Ogrody Petatricatniku (Sady Petatricatniku) nr 11 znajduje się monumentalna ceglastoczerwona Wielka Synagoga, zbudowana przez pilzeńskiego architekta Emmanuel Klotz, w 1888–1892 według projektu wiedeńskiego architekta Maxa Fleichera w romantycznym stylu mauretańsko-romańskim. Fasada budynku zakomponowana jest z dwu wież krytych mauretańskimi kopułami, które symetrycznie przylegają do romańskiej trójosiowej nawy głównej. Synagoga jest drugim, co do wielkości budynkiem synagogalnym w Europie (i trzecim na świecie). Jest też świadectwem bogatej społeczności żydowskiej w Pilźnie, zdziesiątkowanej w czasie okupacji niemieckiej w latach 1939–1945. Zabytkowy budynek po wpisaniu go 1992 r. na listę zabytków kultury w Czeskiej Republice, został odnowiony i oprócz celów religijnych obecnie jest używany ze względu na jego doskonałą akustykę i niepowtarzalną atmosferę, jako sali koncertowa i wystawiennicza.

Po drugiej stronie kwartału ulokowany jest majestatyczny, kremowobiały Teatr J.K. [Josef Kajetán] Tyla. Budynek został zbudowany w stylu neorenesansowym w latach 1897–1902 przez architekta Antonina Balšáneka, tak aby można w nim było pomieścić, aż 1150 widzów. Co interesujące frywolne elementy secesyjne w detalu rzeźbiarskim harmonijnie łączą się z symetryczną i eklektyczną bryłą. W latach 1981–1985 budynek przeszedł gruntowny remont prowadzony przez architekta Pavla Nemeceka, który choć dostosował jego wnętrze do dzisiejszych standardów, to jednocześnie wprowadził wewnątrz kontrowersyjne elementy nawiązujące do estetyki socrealistycznej. Ostatni remont teatru z lat 2014–2015 związany z przygotowaniami Pilzna na Stolicę Kultury Europejskiej, przywrócił mu pierwotny splendor.

W południowo zachodniej części starego miasta ulokowane są liczne budowle o secesyjnym detalu, widocznym w fasadach i ich wnętrzach. Do szczególnie reprezentacyjnych o eklektycznych bryłach i wysmakowanym secesyjnym detalu należą Dom Zgromadzeń (Měšťanská Beseda) i Hotel Slovan oraz kamienice położone przy ulicy Bezručovej.

Do prawdziwych rarytasów należą wnętrza domów zaprojektowane przez austriackiego architekta, teoretyka i publicystę, jeden z prekursorów modernizmu w architekturze Adolfa Loosa usytuowane przy ulicach Klatovskiej 10, 12 i 19, Husovej 58 oraz Bendovej 10. Te oszczędne w detalu wnętrza nawiązują lekko do modnej w latach 20 i 30 XX w. estetyki art déco, im również przywróconą dawną świetność w związku z przygotowaniami Pilzna na Stolicę Kultury Europejskiej.

W 1991 r. w wyniku połączenia Instytutu Technologii i Wydziału Edukacji powstał Uniwersytet Zachodniej Bohemii (Západočeská univerzita v Plzni (ZČU)), który ma podpisane z Uniwersytetem Łódzkim stosowne porozumienia o wymianie studentów w ramach programu ERASMUS. Obecnie Uniwersytet ma dwanaście wydziałów, na których studiuje ponad 13.000 studentów, którzy mogą wybierać z szerokiej gamy studiów licencjackich, magisterskich oraz programów studiów doktoranckich. Liczne zajęcia prowadzone jest w języku angielskim, ponadto wielu Czechów nadspodziewanie dobrze rozumie język polski, toteż wzajemna komunikacja nie nastręcza zbytnich trudności. 
Zatem czemu nie wybrać Pilzna?

Show your support

Clapping shows how much you appreciated Wiedzieć Więcej’s story.