Naoczni świadkowie

Dążąc do odpowiedzialności od 1992 roku, Witness zapewnia szkolenia i wsparcie obywatelom za obiektywem

Za sprawą ostatnich zamieszek w Ferguson w stanie Missouri i trwających walk na Bliskim Wschodzie, materiały zarejestrowane przez obywateli stały się istotną częścią relacji z miejsca konfliktu w mediach. Filmy nakręcone przez zwykłych ludzi znajdujących się w centrum wydarzeń zalewają portale społecznościowe i usługi udostępniania wideo, takie jak YouTube, gdzie co minutę przesyłanych jest 100 godzin nowego materiału.

Lecz co jeśli akt przemocy zostanie nagrany i udostępniony nie w celu wskazania sprawcy, a dalszego nękania ofiary?

Amerykańskie media, między innymi Huffington Post i Gawker, ostatniego lata zamieściły 20-minutowe nagranie, na którym rosyjski homoseksualny nastolatek jest atakowany przez grupę neonazistów. Według ustaleń film został przesłany przez agresorów, by publicznie ośmieszyć 15-latka, w kraju, w którym promowanie związków jednopłciowych lub „gejowska propaganda” zostały zakazane w lipcu 2013 r.

„Pozdrów mamę” mówi jeden z neonazistów do ofiary. „Zostaniesz gwiazdą Internetu.”

Podejmując próbę zatrzymania rozprzestrzeniania się filmu, organizacja działająca na rzecz praw człowieka Witness skontaktowała się z mediami, które opublikowały film i poinformowała o narzędziu zamazywania twarzy YouTube’a, sugerując wykorzystanie go w celu zamazania twarzy ofiary.

„Publikowanie filmów przez sprawców jak i aktywistów nie jest niczym nadzwyczajnym”, tłumaczy Madeleine Bair, opiekunka Human Rights Channel, kanału na YouTube, który zajmuje się publikowaniem zweryfikowanych materiałów, nakręconych przez dziennikarzy, aktywistów i zwykłych obywateli. „W tym przypadku materiał był częścią aktu przemocy. Wiedzieliśmy, że potrzebujemy publicznej debaty na temat tego, w jaki sposób możemy uświadamiać społeczeństwo, uznając przy tym prawo do prywatności każdego człowieka i potencjalną szkodę jaką niesie za sobą udostępnianie filmów.”

Witness odegrało kluczową rolę w nakłanianiu YouTube do implementacji narzędzia do zamazywania twarzy w swoich ustawieniach, by pomóc chronić tożsamość innych wrażliwych osób w sieci.

„Anonimowość wizualna czy też prywatność wizualna może brzmieć paradoksalnie, lecz ludzie często chcą mówić otwarcie i być «zauważonym», ukrywając przy tym swoją twarz i charakterystyczne otoczenie”, napisał dyrektor programowy Witness, Sam Gregory w poście na blogu. Jak kontynuuje:

Patrząc na to z drugiej strony, ludzie złapani przypadkowo w tle filmu mogą być nieświadomi, że zostają filmowani w danym momencie i nie mogą w żaden sposób się ochronić. Wyobraź sobie, że jesteś kimś wyrażającym własne zdanie z bardzo zmarginalizowanej pozycji, jak na przykład gejem w Ugandzie lub wiejskim aktywistą w Meksyku. W czasach, gdy wideo coraz bardziej wypiera tekst jako podstawową formę komunikacji w Internecie, potrzebujemy narzędzi pozwalających na zachowanie wizualnej anonimowości.

Od powstania Witness w 1992 r., połączyła ona siły z ponad 360 organizacjami na rzecz praw człowieka w 97 krajach. Witness zaczął od szkolenia początkujących aktywistów by włączyć efektywną strategię produkcji materiałów wideo do ich pracy w celu ulepszenia ich kampanii. Teraz, gdy niemal miliard ludzi na całym świecie ma dostęp do mobilnej technologii wideo, ta brooklyńska organizacja non-profit szuka innowacyjnych sposobów na pokazanie różnych przypadków łamania praw człowieka, które zostały nagrane przez dziennikarzy, aktywistów i zwykłych obywateli.

„Impulsem do założenia organizacji był incydent z Rodney Kingiem”, mówi Lisa Robinson, koordynatorka fundacji Witness, którą założyła wspólnie z muzykiem Peterem Gabrielem, po jego trasie koncertowej z Brucem Springsteenem, Bono i innymi muzykami-aktywistami. „[Gabriel] odkrył, że wiele ludzi zna przypadki łamania praw człowieka i zbyt często nikt im nie wierzy.”

„Zaczął więc myśleć: co jeśli aktywiści lub zwykli ludzie na całym świecie mieliby kamerę w swoich rękach? Co zmieniłoby to pod względem sprawiedliwości i odpowiedzialności? Kilka lat po incydencie z Rodney Kingiem ludzie po raz pierwszy poznali moc formatu wideo.”

Dziś, Human Rights Channel fundacji Witness udostępnia dziesiątki zweryfikowanych filmów każdego tygodnia, które dokumentują akty przemocy na całym świecie. W ciągu ostatniego roku nawiązali silną współpracę z dziennikarzami i grupami interesu w Brazylii, gdzie miliony protestujących wyszło na ulice São Paolo i Rio de Janerio, by walczyć z niesprawiedliwością społeczną i szeroko rozwiniętą korupcją w polityce w przygotowaniach do Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 2014 r.

Większość z ponad 700 protestów, które odbyły się przed Mistrzostwami Świata było pokojowych, a tylko kilka zakończyło się dramatycznie. Liczne materiały wideo na YouTube pokazywały policję pacyfikującą tłum demonstrantów przy pomocy gazu łzawiącego, granatów błyskowych, a w niektórych przypadkach posunęła się nawet do korzystania z ostrej amunicji.

Według organizacji ochrony praw człowieka, w czasie trwania protestów 23 osoby zostały zabite przez policję, ponad 1700 osób zostało nielegalnie zatrzymanych, a wiele innych zostało dotkliwie pobitych i rannych.

Sergio Silva, brazylijski fotoreporter, został postrzelony w twarz i stracił oko ostatniego czerwca, gdy próbował udokumentować 20-tysięczny protest przeciwko podniesieniu cen biletów autobusowych w São Paulo. „Jestem fotografem, niestety bardziej znanym z przemocy, której doświadczyłem w mojej pracy, niż z moich zdjęć”, mówi, patrząc prosto w kamerę tylko prawym okiem. „Dostałem gumowym pociskiem wystrzelonym przez żandarmerię wojskową. Straciłem wzrok, moje podstawowe narzędzie pracy.”

Wśród powszechnej brutalności policji w Brazylii, dziennikarze i aktywiści tacy jak Silva za każdym razem udowadniają, że najlepszą linią obrony jest możliwość nagrania obciążającego materiału. Z pomocą Witness, każdy materiał przedstawiający niesprawiedliwość społeczną na ulicach Brazylii jest katalogowany w celu ukazania zbrodni, która w przeciwnym wypadku nie wyszłaby na jaw.

„Rolą Witness jest określenie w jaki sposób możemy pomóc wszystkim ludziom, którzy nagrywają materiały wideo podczas protestów, by uzyskać wysokiej jakości dokumentację, a także skuteczniej korzystać z niej w celu pociągnięcia do sprawiedliwości i odpowiedzialności”, mówi senior program manager Priscila Neri. „Tu nie chodzi tylko o wykorzystanie wideo w celu obrony i pokazania, że konkretni protestujący nie popełnili przestępstw, o które są oskarżeni, ale również o dyskusję na temat bardziej proaktywnych strategii prawnych, które są nastawione na wykorzystanie tego typu dokumentacji wideo, by pociągnąć dowódców do odpowiedzialności za rzeczy takie jak użycie nadmiernej siły czy nieuzasadnione zatrzymania.”

W celu przekonania brazylijskiego rządu do zakończenia swoich brutalnych praktyk policyjnych, w marcu aktywiści współpracujący z Witness zabezpieczali przesłuchanie przed siedzibą Międzyamerykańskiej Komisji Praw Człowieka w Waszyngtonie. Zebranie rozpoczęło się przedstawieniem kolekcji materiałów wideo przygotowanych przez Witness, która przedstawiała szokujący punkt widzenia na akty przemocy popełniane przez policję. Przedstawiciele brazylijskiego rządu przeczytali oświadczenie w którym przypominają, że obywatele Brazylii mają prawo do protestów, lecz nie wspomnieli o żadnych planach, które miałyby na celu skończenie z brutalnym użyciem siły przez policję.

Wynik nie był nadzwyczajny: istniejące materiały dowodowe w postaci wideo niekoniecznie przyczyniły się do pociągnięcia do odpowiedzialności funkcjonariuszy policji lub do zwiększenia odszkodowań ofiarom. „W rzeczywistości żadnemu funkcjonariuszowi policji nie zostały postawione zarzuty za wiele z przedstawionych aktów przemocy, które zostały popełnione w Brazylii od czerwca tamtego roku”, mówi Neri.

„Z pomocą Witness jesteśmy zainteresowani wykorzystywaniem wideo w celu stworzenia prostej drogi do odpowiedzialności za brutalność policji.”

Witness często pracuje z ludźmi w terenie by zapewnić taktyczne wsparcie, skierowane na ochronę tych, którzy nagrywają i udostępniają szokujące materiały. Oprócz pracy przy Mistrzostwach Świata, Witness stworzył bazę danych z materiałem dowodowym zawierającym około 250 000 przypadków przymusowej eksmisji w związku z organizowanymi w 2016 r. Igrzyskami Olimpijskimi w Rio de Janeiro.

Do dziś, Witness wraz ze swoimi partnerami w Brazylii, stworzyli 114 materiałów wideo, na których zostali wyraźnie uchwyceni ludzie wyciągani z domu bez uprzedzenia przez oddziały policji, jak również wiele przypadków zrównania z ziemią całych osiedli.

Edilson jest jednym z byłych mieszkańców rejonu Restinga w Rio de Janeiro, który został przeznaczony przez miasto do wyburzenia, by zrobić miejsce na budowę autostrady na Mistrzostwa Świata i Igrzyska Olimpijskie. „O dziesiątej rano wszędzie były maszyny budowlane, funkcjonariusze i specjalne, uzbrojone po zęby oddziały policji. Niedługo potem zaczęli eksmisję”, mówi w filmie nakręconym w miejscu, w którym stał jego dom. „Jeśli ktoś sprzeciwiał się eksmisji, brali ten buldożer i zaczynali rozbierać drzwi. Funkcjonariusze wchodzili do twojego domu, wynosili cię siłą i burzyli go.”

Poprzez objęcie szkoleniami początkujących aktywistów i współpracę z YouTube przy tworzeniu Human Rights Channel, Witness stworzył globalną sieć, w której każdy może znaleźć i udostępnić wideo, by nagłośnić powszechne akty przemocy. „Witness zawsze przeprowadzało intensywne szkolenia w terenie, które pomagają ludziom zrozumieć jak skutecznie nagrywać wideo”, mówi Morgan Hargrave, koordynator projektów w Witness. „Istnieje wielka potrzeba społeczna, a myślenie o tym, w jaki sposób możemy spełnić ją w świecie, w którym każdy ma kamerę wideo w swojej kieszeni jest fascynujące.”

Na szczęście, Witness nie tylko myśli, ale również działa.