Fascinating History of Human Evolution

လူေတြ ေမ်ာက္ကဆင္းသက္လာတယ္ဆိုတာကို အမ်ားစုလက္ခံထားၾကျပီးသားပါ။ ဒါေပမယ့္ ေမ်ာက္ေတြဘယ္ကတစ္ဆင့္ ဆင္းသက္လာသလဲဆိုတာကို ပထမဆံုးသက္ရွိျဖစ္တဲ့ ဆဲလ္တစ္လံုးသတၱဝါ (Single-celled organisms) မွစျပီး ေနာက္ဆံုးလူသားအျဖစ္ေျပာင္းလဲလာတဲ့ ျဖစ္စဥ္(Timeline) ေျပာျပသြားဖို႔ရည္ရြယ္ပါတယ္။ ဒီေျပာင္းလဲမွုျဖစ္စဥ္ဟာ အၾကမ္းဖ်င္းအားျဖင့္ 3.5 billion years ၾကာျမင့္ခဲ့တဲ့ခရီးျဖစ္ပါတယ္။ ကမၻာသက္တမ္း 4.5 billion years နဲ႔ နွိုင္းယွဥ္လ်ွင္ ကမၻာစတင္ဖြဲ႔စည္းျပီးေနာက္ပိုင္း၊ ကမၻာၾကီးအပူခ်ိန္က်သြားျပီး တည္ျငိမ္လာတဲ့အခ်ိန္(after stabalization) မွာ စတင္ခဲ့တယ္လို႔ အၾကမ္းဖ်င္းေျပာလို႔ရပါတယ္။ ယေန႔ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ျမင္ေတြ႔ေနရတဲ့ မ်ားျပားလွတဲ့ သတၱဝါအမ်ိဳးအစားေတြျဖစ္ေစတဲ့ အဓိကတြန္းအားကေတာ့ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္(evolution) ျဖစ္ပါတယ္။ Evolution ရဲ႔ အေျခခံသေဘာတရားကေတာ့ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္က သဘာဝနဲ႔ လိုက္ေလ်ာညီေထြေနနိုင္မယ့္ အေကာင္းဆံုးမ်ိဳးစိတ္ရဲ႔ ပိုျပီးမ်က္ႏွာသာေပးေရြးခ်ယ္သြားတဲ့သေဘာ (Natural selection) ပါ။ ကိုက္ညီတဲ့ DNA ကို တျဖည္းျဖည္းဆင့္ကဲသယ္ေဆာင္သြားျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ ဒီစာကို ေရးရျခင္းရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ Evolution History ကို လူတုိင္း သိသင့္တယ္ယူဆတဲ့ အတြက္ျဖစ္ပါတယ္။

ပထမဆံုးအေနနဲ႔ သက္ရွိေတြရဲ႔ သက္မဲ့ေတြနဲ႔ ျခားနားတဲ့ ထူးျခားခ်က္ေတြကို အရင္ဆံုးေျပာဖို႔လုိပါတယ္။ ဒါမွသာ ပထမဆံုးသက္ရွိေတြကို သက္မဲ့ေတြမွ ခြဲျခားနိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။ ပထမဆံုး ကြဲျပားခ်က္က စြမ္းအင္ကို ေျပာင္းလဲထုတ္ယူသံုးစြဲနိုင္စြမ္း(metabolism)ျဖစ္ပါတယ္။ ဒုတ္ိယတစ္ခုက အတြင္းပိုင္း အဂါၤအစိတ္အပိုင္းေတြကို မွ်ေျခတြင္ ထိန္းသိမ္းထားနိုင္စြမ္း(homeostasis) ျဖစ္ပါတယ္။ တတိယကေတာ့ မ်ိဳးပြားနိုင္စြမ္း(reproduction) ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးတစ္ခုကေတာ့ ပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ အလိုက္ ပတ္ဝန္းက်င္ေျပာင္းလဲမွုေတြကို အလိုက္သင့္ ေျပာင္းလဲထိန္းညွိနိုင္စြမ္း(adaptation) ျဖစ္ပါတယ္။

အခုေျပာခဲ့တဲ့ အခ်က္ေလးခ်က္နဲ႔ ျပည့္စံုတဲ့ ပထမဆံုးသက္ရွိကေတာ့ ဆဲလ္တစ္လံုးသတၱဝါေတြျဖစ္တဲ့ Prokaryotes ေတြျဖစ္ပါတယ္။ ဒီသတၱဝါေတြဟာ သမုဒၵရာေအာက္ေျခမွာရွိတဲ့ အပူခ်ိန္ျမင့္မားတဲ့ မီးေတာင္ကဲ့သို႔ ထြက္ေပါက္မ်ား(Massive oceanic vents) မွ အပူစြမ္းအင္ (Heat Energy) နဲ႔ ဓာတုစြမ္းအင္(Chemical Energy) တို႔ကို အသံုးျပဳတဲ့ သက္ရွိေတြျဖစ္ပါတယ္။

3.5 billion years ago — နွစ္ေပါင္းမ်ားစြာအၾကာမွာ တခ်ိဳ႔ Prokaryotes ဟာ ေရနက္ပိုင္းမွ သမုဒၵရာမ်က္ႏွာျပင္အနီးကို ေရာက္ရွိလာပါတယ္။ ဓာတုစြမ္းအင္အစား ဒီသမုဒၵရာမ်က္ႏွာျပင္မွာ ေနေရာင္ျခည္စြမ္းအင္ကို အသံုးျပဳျပီး အစာခ်က္(Photosynthesis) ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီသက္ရွိေတြရဲ႔ ဖြဲ႔စည္းပံုက အေတာ္ေလးရိုးစင္းျပီး လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားမ်ားစားစားမရွိေသးပါဘူး။ မ်ိဳးပြားတာကေတာ့ Binary Fission နဲ႔ လုပ္ေဆာင္ပါတယ္။

2.5 billion years ago — Eukaryotes ေတြက်ေတာ့ Prokaryotes ေတြထက္နည္းနည္းပိုျပီး အဆင့္ျမင့္လာပါတယ္။ ထူးျခားခ်က္က လုပ္ေဆာင္ခ်က္အသီးသီးကို သီးျခားလုပ္ေဆာင္နိုင္တဲ့ အဂါၤေတြပိုမိုမ်ားျပားလာျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ အဓိကကေတာ့ Nucleus သီးသန္႔ရွိလာျခင္းျဖစ္လာပါတယ္။ Eukaryotes ေတြကေတာ့ Mitosis process နဲ႔ မ်ိဳးပြားပါတယ္။

Prokaryotic and Eukaryotic Cells

1 billion years ago — Eukaryotes ေတြေပါင္းစပ္ျပီး ဆဲလ္တစ္ခုထက္ပိုတဲ့ (Multicellular organisms) ေတြျဖစ္လာပါတယ္။

500 million years ago — ပထမဆံုး ဦးေႏွာက္ေတြ ဖြဲ႔ျဖိဳးလာပါတယ္။ ဒီဖြံျဖိဳးမွုနဲ႔အတူ ပိုျပီးအေရးပါတာက ပတ္ဝန္းက်င္ကို တံု႔ျပန္စြမ္း(response)အားေကာင္းလာျပီး၊ ပိုျပီးလိုက္ေလ်ာညီေထြစြာ ေနထုိင္နိုင္စြမ္း(Adaptation) ရွိလာတာပါ။ ကိုယ္ထည္အခ်ိဳးအစားမ်ားလည္း ပိုမိုကြဲျပားလာပါတယ္။

First organisms with nervous system

400 million years ago — ဒီအဆင့္ကေတာ့ အေရးၾကီးပါတယ္။ ပထမဆံုး ငါးကဲ့သို႔ ေရေနသတၱဝါတစ္ေကာင္ ကုန္းေပၚကို စျပီးတက္လာတဲ့အခ်ိန္ျဖစ္ပါတယ္။ ငါးရဲ႔ ေရယက္ေတြကေနတဆင့္ ေျခလက္အဂါၤေတြ တျဖည္းျဖည္းဖြံျဖိဳးလာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

Tiktaalik

365 million years — ကုန္းေနေရေနသတၱဝါ(amphibians) ေတြ စတင္ဖြံျဖိဳးလာပါတယ္။ ဒီသတၱဝါေတြမွာ ကုန္းနဲ႔ ေရနွစ္မ်ိဳးလံုးမွာ ရွင္သန္နိုင္ေအာင္ ပါးဟက္ (Gills) နွင့္ အဆုတ္ (Lungs) ေတြဖြံျဖိဳးလာပါတယ္။ မ်ိဳးပြားအဂါၤ(reproductive organs) ေတြ ပိုျပီးဖြံျဖိဳးလာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဥခ်တဲ့အခါမွာေတာ့ ေရထဲကိုသြားခ်ရပါတယ္။

300 million years — တြားသြားသတၱဝါ(reptiles) ေတြ ေပၚလာပါတယ္။ ဥခ်တဲ့အခါမွာ ေရထဲကိုသြားခ်စရာမလိုေတာ့ပါဘူး။ ကုန္းေပၚမွာတင္ ခ်နိုင္လာပါတယ္။ ဒိုင္နိုေဆာေတြက ဒီသတၱဝါေတြကေန ဆင္းသက္လာၾကတာျဖစ္ပါတယ္။

220 million years — တြားသြားသတၱဝါမိသားစုကေန ကြဲထြက္လာျပီး ပထမဆံုးနို႔တိုက္သတၱဝါေတြေပၚလာပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒိုင္နိုေဆာကဲ့သို႔ တြားသြားသတၱဝါအမ်ားစုၾကားမွာ ဒီနို႔တိုက္သတၱဝါေတြက ထင္ထင္ေပၚေပၚေနရာမရပါဘူး။

Repenomamus

100 million years — ဥကၠာခဲတစ္ခု(meteorite impact) ေၾကာင့္ ဒိုင္နိုေဆာေတြ အားလံုးမ်ိဳးတံုးသြားျပီးေနာက္ပိုင္းမွာ က်န္ရစ္ခဲ့တဲ့ နို႔တိုက္သတၱဝါေတြပိုျပီး ေနရာရလာပါတယ္။ ရွင္သန္က်န္ရစ္ခဲ့တဲ့ နို႔တိုက္သတၱဝါကေတာ့ ယခုၾကြက္ကဲ့သို႔ အလားတူသတၱဝါတစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ဒီသတၱဝါမွတစ္ဆင့္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္နွင့္ ယခုသတၱဝါအမ်ားစုဆင္းသက္လာျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

80 million years — ဒီေနာက္ပိုင္းကေတာ့ လူအမ်ားစုသိထားတဲ့ ေမ်ာက္မ်ိဳးကြဲ(primates) ေတြ စတင္ေပၚေပါက္လာျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

1.8 million years — ပထမဆံုး ေျခေထာက္နွစ္ေခ်ာင္းေပၚမွာ လမ္းစေလွ်ာက္တဲ့ သတၱဝါ Homo erectus စတင္ျဖစ္လာပါတယ္။

Homo erectus

160, 000 years — ပထမဆံုးလူသားလို႔ သတ္မွတ္ၾကတဲ့ Homo sapiens မ်ိဳးႏြယ္ဝင္ကို အာဖရိကတုိက္မွာ စတင္ေတြ႔ရတာျဖစ္ပါတယ္။ လူသားေတြက ဒီမ်ိဳးႏြယ္ဝင္ပါ။

အခုေနာက္ပိုင္း အေတာ္ေလးဖြံျဖိဳးတိုးတက္လာတဲ့ DNA Sequencing နဲ႔ Readioactive Dating လိုနည္းပညာေတြနဲ႔ သတၱဝါမ်ိဳးစိတ္တစ္ခုနဲ႔ တစ္ခုၾကား ဆက္သြယ္မွုေတြကို ထိထိေရာက္ေရာက္ေလ့လာနိုင္လာပါတယ္။ မိဘရဲ႔ DNA ကေန သားသမီးရဲ႔ DNA အျဖစ္ဆင္းသက္စဥ္မွာ ျဖစ္တတ္တဲ့ ေျပာင္းလဲမွုမွာ ေကာင္းတဲ့ေျပာင္းလဲမွုကို အားေပး၊ မေကာင္းတဲ့ေျပာင္းလဲမွုကို ပယ္ရင္း သဘာဝကအလိုအေလ်ာက္ေရြးခ်ယ္သြားရင္း ယခုကဲ့သို႔ ဆန္းျပားမ်ားျပားလွတဲ့မ်ိဳးစိတ္ေတြကိုေတြ႔ရပါတယ္။ သတၱဝါေတြကို တစ္ေကာင္ခ်င္းသက္သက္စီ မေလ့လာပဲနဲ႔ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္နဲ႔ စပ္စပ္ျပီးေလ့လာရင္ ေတာ္ေတာ္ေလးစိတ္ဝင္စားစရာေကာင္းပါတယ္။

လူသားအပါအဝင္ သက္ရွိသတၱဝါအားလံုး ဘယ္ကေန ဘယ္လိုဆင္းသက္လာတယ္ဆိုတာကို အၾကမ္းဖ်င္းသိသြားမယ္လို႔ ေမ်ွာ္လင့္ပါတယ္။

Bonus — အေပၚမွာ ေျပာခဲ့တဲ့ Prokaryotes ေတြပထမဆံုးျဖစ္ေပၚလာတဲ့ သီအိုရီအေပၚ ေဆြးေႏြး(Debate) လုပ္ၾကတုန္းပါ။ တျခားလူသိမ်ားတဲ့သီအိုရီကေတာ့ မားစ္ျဂိဳလ္ေပၚမွာ Microscopic life စတင္ျဖစ္ေပၚတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။ မားစ္မွ လြင့္ထြက္လာတဲ့ ဥကၠာခဲေတြမွတစ္ဆင့္ ကမၻာေပၚက်ေရာက္လာတဲ့ ဥကၠာခဲမ်ားမွ သက္ရွိေတြေရာက္လာတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ သက္ေသမ်ားကို ေလ့လာတုန္းျဖစ္တဲ့အတြက္ မၾကာခင္ေတာ့သိရမွာျဖစ္ပါတယ္။

Share scientific knowledge!

Connect with me on Linkedin @ https://www.linkedin.com/in/zwenaing/