Over bij de bodem beginnen, anders kijken, en de mens als belangrijke schakel in het grotere geheel

Wij hebben Marieke Hildenbrant gevraagd om ons te interviewen, omdat we zelf niet zo goed zijn om lange verhalen over onszelf te schrijven. Dit is het vervolg van een serie over wat wij dromen, wat ons drijft en wat wij doen. In dit tweede artikel geven we een inkijkje op de regeneratieve boerderij.

Jaap Fris
Jaap Fris
Aug 3 · 6 min read

“Toen we ons gingen verdiepen in nieuwe vormen van landbouw voor de boerderij werd al snel duidelijk dat de grond als vertrekpunt moest worden genomen, niet alleen vanuit landbouw optiek, die de noodzaak tot regeneratie van een steeds meer uitgeputte bodem laat zien, maar ook vanuit economisch perspectief.”

Beginnen bij de bodem
Wat Aardemakers Jaap en Niels zien, is dat de manier waarop de grond in de huidige landbouw wordt beheerd, grote invloed heeft op de uitputting van de bodem en deze eerder versterkt dan voorkomt.

Veel mensen en organisaties die grond bezitten, verpachten dat voor aanzienlijke bedragen en rentenieren van de opbrengst van hun grond. Dit veroorzaakt een ongelijkheid tussen degene die de grond bezit en degene die de grond bewerkt of gebruikt. En deze ongelijkheid wordt steeds groter. Een boer die de grond bewerkt, moet in steeds kortere periode zijn eigen rendement maken, omdat de duur van een pachtovereenkomst meestal kort is, de grondprijs hoog is en deze blijft stijgen. Om meer rendement te krijgen, worden daarom veelal externe impulsen toegevoegd, zoals het gebruik van (meer) pesti- en herbiciden. Dit is slechts een oplossing voor meer rendement op korte termijn. Er is geen sprake van een extensief bouwplan, maar van een intensief bouwplan met uitputting van de grond tot gevolg. “Als je voor de langere termijn en dan niet alleen voor de volgende generatie maar ook voor de generatie daaropvolgend, de bodem wilt herstellen, dan zul je dus naar het eigendom van de grond moeten kijken.”

Aardemakers zien als mogelijke oplossing een scheiding tussen grond en economie. De grond wordt weer een common. “Als je dat doet en er geen pacht meer hoeft te worden betaald, zal dat invloed hebben op de voedselprijs, maar het zal ook bepalen hoe we met de grond kunnen omgaan.”

Inspiratie voor deze visie kregen Aardemakers van Damaris Matthijsen en Jac Hielema van Economy Transformers met wie zij samen met een aantal anderen nu stappen zetten dit idee te gaan realiseren. Hierover zullen we op een later moment meer in detail vertellen.

Anders kijken
Zoals gezegd is de bodem voor een regeneratieve boerderij het belangrijkste uitgangspunt. Of je nu voedsel, een boom of dieren op het land hebt, ze worden gevoed met voedingsstoffen uit die bodem. Rijke bodem brengt rijke voeding voort, rijke voeding voor mens en dier. Dit dient naast een economisch belang ook een maatschappelijk belang. Tenslotte wil je een rijke bodem aan de toekomstige generaties doorgeven.

Een ander belangrijk uitgangspunt voor de regeneratieve boerderij is het inzetten van holistisch management. Wat je nu ziet, is dat koeien op stal staan en ze gevoed worden met kuilgras. Boer en voedingsadviseur doen hun best om, vaak met behulp van toevoegingen, het gras zo goed mogelijk te maken voor dier en grond. Het gras wordt na het maaien en kuilen vervoerd naar de stal en gevoerd aan de koe.

Vanuit holistisch management zou je dit anders willen doen: je zorgt ervoor dat de koeien grazen op het weiland, zodat het gras maaien niet nodig is. Daarbij is het van belang ervoor te zorgen dat de koeien niet alles kaal grazen, maar slechts een gedeelte van het land, zodat de grond en het gras genoeg hersteltijd krijgen en het gras in kwaliteit toeneemt. Het gras wordt steviger, meer divers, kruidenrijker en zorgt daardoor voor betere voeding voor de koeien. De koeien bemesten het land zelf, de mest behoeft dus geen toevoegingen. In plaats van de processen te scheiden, kijk je dus hoe ze elkaar kunnen versterken.

Photo by Stijn te Strake on Unsplash

In het voorbeeld gaat het over de melkveehouderij, maar wat Jaap en Niels betreft geldt holistische management ook op een ander bedrijfsniveau: stel het is een keer een slecht jaar, dan is er veerkracht in het bedrijf nodig. “Op de boerderij gaan we daarom ook kippen houden. Naast dat ze eieren geven, hebben de kippen ook een rol in de begrazing. Er komt een tuinderij met groenten, een boomgaard op de weilanden die worden begraasd, met kleinere en grotere bomen die op middellange en lange termijn vruchten en noten voortbrengen. Ook de kruidenlaag die onder de bomen groeit, is interessant voor die koeien. Het zorgt voor meer diversiteit in hun voeding.”

Holistisch management vraagt dus een andere manier van kijken naar bedrijfsvoering en maakt duidelijk hoe alles met elkaar verbonden is, elkaar beïnvloedt en elkaar versterkt. Inherent aan deze benadering is een lange termijn visie. Voor een regeneratieve boerderij zijn bij de start een grote investering en veel geduld nodig om op de lange termijn een rijke bodem te geven. De inrichting van de boerderij en de onderlinge samenhang tussen de verschillende onderdelen zullen ervoor zorgen dat de boer straks minder werk heeft en de natuur veel van het werk zal overnemen.

Jaap en Niels willen ook benadrukken dat de holistische context niet alleen gaat over bedrijfsvoering, maar ook gaat over werken vanuit waarden die voor hen belangrijk zijn.

“Toen we begonnen, hebben we tijd genomen na te gaan vanuit welke waarden we willen werken, persoonlijke verlangens met betrekking tot onze kinderen, ons gezin, onze familie. Het ging helemaal niet over het bedrijfsmatige, maar veel meer over ons als persoon en wat voor ons waardevol en betekenisvol is. Het geeft ons de intrinsieke motivatie van waaruit we werken en dit vormt de basis onder de besluitvorming binnen ons holistische systeem. De boerderij is daardoor verbonden met wat wij als mens willen, hoe we mens willen zijn, voor onszelf, ons gezin en onze familie en de wereld. Dit alles komt samen op de plek van de boerderij”.

De mens als schakel in het grotere geheel
“Wij denken dat de regeneratieve boerderij de toekomst heeft, dat dit het is! Door 1,5 jaar ‘van buiten af’ te kijken, erover te lezen, het te bestuderen, erover in gesprek te zijn met boeren en andere deskundigen, zien we een ander perspectief. We gaan het experiment aan en hebben onze visie gebaseerd op experimenten van andere ervaringsdeskundigen en wij zijn ervan overtuigd dat regeneratieve landbouw ook in Nederland mogelijk is.”

In Zweden en in de woestijn van Saudi Arabië zijn experimenten gehouden gebaseerd op de Scale of Permanence. Een methode die vanuit 8 verschillende niveaus naar een gebied kijkt en al deze niveaus gebruikt, inzet en begeleidt om een gebied zichzelf te laten regenereren. Zo wordt er onder andere naar het klimaat gekeken, de vorm van het landschap, de watertoevoer en uiteindelijk naar de bodem.

Het project in de woestijn was het Al Baydha project, dat duurde van 2010–2018. Met toepassing van de kennis van het gebied en de aanwezige middelen werd een sterk uitgedroogd woestijngebied getransformeerd naar een savannelandschap.

Een cruciaal punt in het project deed zich voor toen het lange tijd niet regende. Omdat het budget op was, werd er besloten de irrigatie stop te zetten. Men besloot ook niet ergens anders water vandaan te halen. Als het gebied zichzelf niet van water kon voorzien, dan zou het systeem tenslotte niet kloppen. Het gebied werd met rust gelaten en men wachtte af met het risico dat alles wat er was opgebouwd, teniet zou gaan. Maar wat gebeurde er: na twee jaar geen regen, kwam er weer regen. Het gebied herstelde zichzelf, het systeem klopte, het project was geslaagd.

Dit project is een inspirerend voorbeeld van wat mogelijk is als mensen samenwerken met de natuur. Neal Spackman, co-founder Baydha Project, zegt in de film over het project:

“Today it is a common believe that people are inherently bad for earth. That by our very existence we do damage to our home and that the best thing we can do is reduce our footprint. What people don’t understand is that reducing our footprint means destroying the earth less quickly. We don’t have to settle on being less bad for the earth, we can actually be good for the earth. We are not destructive by nature but by habit…The project shows that if we recognise our role as a key stone species on earth than we can become the primary factor for regenerating our planet.”

Jaap en Niels kunnen zich hier alleen maar bij aansluiten.

aardemakers

revoluties starten vanaf de bodem

Jaap Fris

Written by

Jaap Fris

Cofounder @wearemindt | Design Sprint Facilitator | Social Entrepreneur | building a regenerative farm in the Netherlands

aardemakers

Een plek waar initiatief genomen wordt tot het bijdragen aan een eerlijke, regeneratieve economie

Jaap Fris

Written by

Jaap Fris

Cofounder @wearemindt | Design Sprint Facilitator | Social Entrepreneur | building a regenerative farm in the Netherlands

aardemakers

Een plek waar initiatief genomen wordt tot het bijdragen aan een eerlijke, regeneratieve economie

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch

Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore

Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store