D’ Afghãn likdod lãrxod

D’ P’xto, Dari aw Ozbaki l’pãra n’way likdod

D’ Afghãn likdod pãṉe ta kh’ rãghl’y. P’ de blog ke ba moḡ hatsa kawoo che d’ Afghãn likdod p’ hakla m’shware w’kṟoo t’r tso d’ belãbelo lostoonko l’ andoono p’ gaṯa-akhist’ne d’ p’xto zh’be l’pãra yaw n’way likdod wṟãnde kṟoo.

— Tori aw Gad-Tori

Tori:
’ a ã b c d ḏ e f g ḡ h i j k l m n ṉ o p q r ṟ s t ṯ u v w x y z
Gad-Tori:
kh sh gh ch dz ts zh

P’r lãtin toro d’ 7 nawyo toro w’rḏeraw’lo sara moḡ kaw’lãy shoo che d’ p’xto zh’be d’ osani likdod ḏere ghaṯe stoonze hal kṟoo.

Albata d’ nawyo toro p’ jored’lo ke hatsa sh’we che d’ Englisi zh’be l’ shta toro na hãkhwã n’wi sh’kloona rãjoṟ n’kṟoo. Hamdãrãz d’ nawyo toro l’pãra l’ xkata aw yã porta zwarak’yo na kãr akhist’l sh’way che l’ de sara n’way likdod h’m xkolay xkari aw h’m p’ lãs lik’lo saṟay n’ st’ṟay kawi.

D’ nawyo toro na hãkhwã ṯol tori ba pa ṯola ke d’ Englisi zh’be d’ shta talafuz p’ tser talafuz keḡi. N’wi tori aw gad-tori lãnde tashreh sh’wi.

— ’

Dã yaw ḏer mohem wãwel torai dai che d’ p’xto p’ osani likdod ke hits toray n’lari. P’ Englisi ke d’ “FISHES” loghat d’ E tori ghw’nde ghaḡ lari. D’ de ghaḡ d’ pohedo l’pãra lãnde loghatoona w’gor’y:

— khab’ra <- خبره
 — kaw’l <- کول
 — akht’r <- اختر

— a (ه ، َ)

Dã toray p’ osani likdod ke shtoon n’lari. P’ arabi ke w’rta zwar aw g’rd’y he kãraw’l keḡi. D’ de tori belge:

—sar <- سر
 — shta <- شته
 — w’na <- ونه
—ghar <- غر

— ã (آ)

Dā toray h’m p’ osani likdod ke n’shta. Albata p’ dari ke w’rta d’ alef+mad toray shta l’ka p’ ãdamãsmãn ke. Belge:

—plãr <- پلار
 — kãr <- کار
 — afghãn <- افغان

— t aw ṯ (ت، ټ)

t d’ panḏak na prata aw d’ panḏak sara d’ te tori l’pãra kãraw’l keḡi.

Belge ( t ):
—toora <- توره
—t’rboor <- تربور
—tabãhi <- تباهي

Belge ( ṯ ):
 — ṯolgai <- ټولګی
 — ṯãl <- ټال
 — ṯaghar <- ټغر

— d aw ḏ (د، ډ)

d d’ panḏak na prata aw ḏ d’ panḏak sara d’ dãl l’pãra kãraw’l keḡi.

Belge ( d ):
 — droond <- دروند
 — dawlat <- دولت
 — dewãl <- دېوال

Belge ( ḏ ):
 — ḏiwa <- ډيوه
 — ḏod’y <- ډوډۍ
 — ḏãnḏ’s <- ډانډس

— n aw ṉ (ن، ڼ)

n d’ panḏak na prata aw d’ panḏak sara d’ noon l’pãra kãraw’l keḡi.

Belge ( n ):
 — nawroz <- نوروز
 — nimroz <- نيمروز
 — naw’xt <- نوښت

Belge ( ṉ ):
 — maṉa <- مڼه
 — pãṉa <- پاڼه
 — kaṉa <- کڼه

— r aw ṟ (ر، ړ)

r d’ panḏak na prata aw d’ panḏak sara d’ re l’pãra kãraw’l keḡi.

Belge ( r ):
 — rawãn <- روان
 — reb’l <- رېبل
 — raṉã <- رڼا

Belge ( ṟ ):
 — ṟoond <- ړوند
 — w’ṟkay <- وړکی
 — wyãṟ <- وياړ

— g aw ḡ (ګ، ږ)

g d’ gãf l’para aw d’ ḡey l’para karwal keḡi .

D’ g belge ( ګ ):
 — grãn <- ګران
 —goongay <- ګونګی
 — gw’ta <- ګوته

D’ ḡ belge ( ږ ):
 — ḡira <- ږيره
 — ḡoom’nz <- ږومنز
 — ḡal’y <- ږلۍ

— x (ښ)

Dã toray d’ xin ghaḡ l’pãra kãraw’l keḡi. l’ka:

—p’xto <- پښتو
 — xãyesta <- ښايسته
 — xãrwãl <- ښاروال

— dz (ځ)

Dã gad-toray d’ dzim ghaḡ l’pãra kãraw’l keḡi. l’ka:

— dzm’ka <- ځمکه
 — dzol’y <- ځولۍ
 — dzwãn <- ځوان

— ts (څ)

Dã gad-toray d’ tse ghaḡ l’pãra kãraw’l keḡi. l’ka:

— tsãrn’wãl <- څارنوال
 — tsawk’y <- څوکۍ
 — tsapa <- څپه

— zh (ژ)

Dã gad-toray d’ zhe ghaḡ l’pãra kãraw’l keḡi. l’ka:

—zh’ba <- ژبه
 — zhw’nd <- ژوند
 — zhranda <- ژرنده

— o, w (و)

D’ p’xto osani likdod yewa ghaṯa stoonza d’ wawoono kãraw’l h’m di. D’ majhool waw l’pãra torai n’shta, dz’ka kho tror aw taroor t’r mandz p’ osani likdod ke tawpeer n’kegi. B’la stoonza d’ pex h’m da. P’ n’wi likdod ke ba dã stoonza hal wi. Lãnde belge w’gor’y:

D’ o belge — d’ loghat p’ mandz ke( مجهول واو):
 — tror <- ترور
 — zoṟ <- زوړ
 — kor <- کور

D’ o belge — d’ loghat p’ sar ke( الف + و):
 — orb’l <- اوربل
 — ooḡd<- اوږد
 — oob’ <- اوبه

D’ oo belge ( معروف واو):
 — taroor <- ترور
 — paroon <- پرون
 — shpoon <- شپون

— y, e aw i (ی، ي، ې، ۍ، ئ)

D’ p’xto d’ osani likdod yewa t’r tolo ghata stoonza d’ pinz’ yegano shtoon gaṉ’l keḡi. Yaw dalil ye der neḡde sh’kloona di, hamdaraz d’ zwaraki aw
d’ ( ‘ ) ghag d’ n’ shtoon l’ amala wãwel aw gher-wãwel majhool halatoona ye dwayam dalil gaṉ’l keḡi.

D’ y belge ( ی، ۍ، ئ ):
 — yaw <-يو
— yaw saṟay <- یو سړی
 — yaw largay<- یو لرګی

— khwal’y <- خولۍ
 — shaṟ’y <- شړۍ
 — hag’y<- هګۍ

— w’lik’y <- وليکئ
 — w’kṟ’y <- وکړئ
 — rãdz’y <- راځئ

D’ i belge (ي):
 — dwa saṟi<- دوه سړي
 — dre ghami<- درې غمي
 — hagha rãdzi<- هغه راځي

D’ e belge (ې):
 — dwa shpe <- دوه شپې
 — dre w’ne <- درې ونې
 — nakrize <- نکريزې

D’ pãy khab’re

Dã che d’ n’wi likdod sara mo ashnãyi paida kṟa, p’ ratloonke lik’ne ke ba ye p’r amalitob aw gaṯo bãnde bah’s kawoo. D’ os l’para P’ lãnde stoonzo ke d’ lostoonko andoona p’kãr di:

  1. Hagha tori chi p’ p’xto zh’ba ke ye ghaḡ n’shta, l’ka f aw v, sara ts’ w’kṟoo? P’ n’wi likdod ke ye sãt’l pkãr di aw k’ na?
  2. D’ maroof wãw l’pãra “oo” w’karawoo aw k’ “u”? K’ oo karwaoo no bya d’ ( u ) sãt’l p’kãr di aw k’ na?
  3. K’ ts’ h’m x ba d’ ( ښ ) l’pãra sam wi z’ka n’ sh ta neḡde day aw n’ h’m kh ta, no’ d’ g’rdodoono t’rmandz ba stoonzman n’ wi kho p’ kandahari g’ṟdod ke d’ ( ږ ) l’para d’ toray kho ba stoonzman n’ xkãri, Tãse ts’ nazar lar’y?
  4. D’ ooḡde ye aw zer l’para p’ n’wi likdod ke d’ ( e ) tori karaw’l kho ba stoonzm’n n’ wi?

Khp’l andoona l’ moog sara d’ kamentoono l’ lãre sharik kṟ’y.