Hoe Beperkingen je Creatiever maken

5 voorbeelden uit Sport, Muziek, Fotografie, Schrijven en Programmeren

Creativiteit is goud waard. Niet alleen in de kunst, maar in nagenoeg alle vakgebieden, inclusief de onze. Velen van ons proberen dan ook geregeld om onze eigen creativiteit of die van de mensen om ons heen te stimuleren.

Voor het aanleren van nieuwe vaardigheden of gedrag, grijpen de meesten echter bijna automatisch naar hetzelfde middel: instructies. Bij voorkeur vertellen ze je niet alleen wat er bereikt moet worden, maar vooral ook hoe dit moet gebeuren. Stap voor stap, detail voor detail, zoals je navigatiesysteem je van punt A naar B begeleidt.

De waarde van instructies en verbale feedback (lees: praten) wordt echter zwaar overschat. Woorden zijn vaak weinig effectief (1) en informatie met te veel structuur remt creativiteit (2). Kortom, talk is cheap en bij Armada proberen we dan ook zo min mogelijk tijd te verspillen aan woorden. Desalniettemin is het duidelijk dat verbetering vaak niet vanzelf gaat, dus wat is het alternatief?

Leren via beperkingen

Laten we beginnen bij het gegeven dat leren een zoekproces is. Een zoekproces naar nieuwe en hopelijk betere manieren om bepaalde zaken voor elkaar te krijgen. Deze zoektocht wordt — of je het nu leuk vindt of niet — begrensd door allerlei zaken.

Bij het aanleren of verbeteren van bewegingen of sportvaardigheden, kunnen we 3 categorieën van deze beperkingen of constraints onderscheiden (3):

  • Individuele constraints hebben betrekking op de eigenschappen van de ‘leerling’ in kwestie. Denk hierbij niet alleen aan zaken als genetische opmaak, lengte en gewicht, maar ook aan motivaties, cognities en emoties.
  • Omgevingsconstraints kunnen zowel fysiek als sociaal van aard zijn. Fysieke omgevingsconstraints zijn zwaartekracht, licht, temperatuur, etc.; een sociale omgevingsconstraint is bijvoorbeeld de aanwezigheid van toeschouwers.
  • Taakconstraints hebben betrekking op drie zaken: het doel van de taak, regels die bepaald gedrag voorschrijven of beperken en materiaal dat tijdens de activiteit gebruikt wordt (ballen, rackets, knuppels, etc.).
Vaardigheid of gedrag emergeren uit de interactie tussen 3 soorten constraints (aangepast uit (3)).

Het mooie is dat we deze constraints gericht kunnen manipuleren om mensen te dwingen om nieuwe bewegingspatronen uit te proberen. Tegelijkertijd laten ze echter ruimte voor het vinden van een eigen oplossing/stijl en het ontwikkelen van inzicht. Dit in tegenstelling tot stap-voor-stap instructies, die verkeerd begrepen/genegeerd kunnen worden en vaak te beperkend zijn.

Er is niet veel fantasie voor nodig om in te zien dat deze constraints-led approach (4) ook waardevol kan zijn voor vakgebieden buiten de sport. Kijk maar naar deze 5 voorbeelden van bekende en minder bekende creatievelingen uit de wereld van sport, muziek, fotografie, schrijven en programmeren!


FYI: Aan de constraints-led approach ligt een zeer rijke en complexe theorie ten grondslag, maar in de praktijk is hij zeer elegant en intuïtief toe te passen. Complex betekent niet per se gecompliceerd; een mooie paradox!


1. Sport

Constraint: taak en omgeving

Sir Donald Bradman (1908–2001) — alias “The Don” — wordt alom beschouwd als de beste cricketspeler allertijden. Zijn slaggemiddelde van 99,94 is statistisch gezien de beste prestatie in welke balsport dan ook (check de stats, ze zijn echt bizar). Ter vergelijking, de nummer 2 allertijden wist een slaggemiddelde van ‘slechts’ 61,87 te noteren.

Wat maakte Bradman zo ongelooflijk goed? Met zijn één meter zeventig kon Bradman niet direct een ‘atletisch beest’ genoemd worden. Nee, we moeten naar zijn manier van trainen kijken.

Bradman leerde zichzelf een zeer onorthodoxe stijl aan — hij had tot in zijn juniorentijd geen enkele begeleiding — door jarenlang te oefenen met een zeer smal slaghout en een pingpongbal op een ‘speelveld’ met allerlei lastige hoeken. Toen hij later een officieel slaghout in zijn handen kreeg (dat veel breder was) om een grotere bal te raken en daarvoor ook nog eens meer tijd kreeg, moet dit dus als een ongelooflijke luxe gevoeld hebben.

Constraints-led cricket!

Nog een mooi voorbeeld uit de cricketwereld? Check dit artikel over Sachin Tendulkar, die ook een fantastische slagman was.

2. Muziek

Constraint: individu en taak

“Louis ‘Thunder Thumbs’ Johnson was one of the greatest bass players to ever pick up the instrument,” aldus de legendarische Quincy Jones. Hij was een van de uitvinders van de zogenaamde ‘thumping’ of ‘slapping’ techniek en werkte aan nummers zoals “Billie Jean” (ja, die fantastische intro is van hem) en “Don’t Stop ’Til You Get Enough”.

Een old skool instructievideo van the man himself (zie beneden) geeft ons een geweldige inkijk in hoe zijn stijl zich ontwikkelde. Als kind speelde hij basgitaar op de traditionele manier met de duim. Dit begon hem als tiener echter te vervelen, waarop hij aan de snaren begon te trekken (nog steeds met zijn duim). Zijn duim begaf het helaas niet veel later, waardoor hij min of meer gedwongen werd om met zijn wijsvinger te spelen. En je raadt het al: ook deze begaf het vrij snel.

De enige manier om toen nog fatsoenlijk geluid uit z’n gitaar te krijgen, was door met twee vingers aan de snaren te trekken. Via een laatste vingerkwetsuur ontstond uiteindelijk zijn trademark thumpin’ stijl. Bovendien had hij al een tijd geen drummachine meer, wat hem ertoe verleidde om zelf extra ‘beats’ toe te voegen.

De verschillende technieken die hij op deze manier noodgedwongen ontwikkeld had, wist hij — toen al zijn vingers weer hersteld waren — te integreren tot een meesterlijk geheel.

‘Thunder Thumbs’ legt uit hoe beperkingen richting hebben gegeven aan zijn fantastische stijl.

3. Fotografie

Constraint: taak

De wereld wordt steeds digitaler, maar toch zijn er mensen die nog altijd zweren bij analoge fotografie. Is dit puur een kwestie van nostalgie of valt er vanuit het oogpunt van het ontwikkelen van vaardigheid en creativiteit ook iets voor te zeggen? Joseph Conway, een getalenteerde fotograaf, vertelt het als volgt:

“When shooting film, I slow the pace of my photography down. There is a real feeling of process and purpose to each frame that makes me consider my image more intensely. Film places a financial cost to each frame in a way that digital does not. Rather than find this restrictive I try and to look at it as making me more disciplined and respectful of each frame.”

Het verhaal van Rena Effendi, een bewierookte fotojournaliste die zich vooral in conflictgebieden begeeft, laat bovendien nog extremer zien waar een analoge constraint toe kan leiden: “There were easily 400 other photographers covering the conflict. But the slowness of the camera made me work in a different way, made me go to other places.” Het eindresultaat: intieme portretten en scènes in plaats van beelden van verwoesting.

Een analoge shot door Joseph D Conway

4. Schrijven

Constraint: taak

Ook talloze schrijvers kiezen er nog steeds voor om (hoofdzakelijk) lowtech te werken, hetzij met een typemachine hetzij met de hand. Het ritueel van vermaarde filmregisseur en scenarioschrijver Quentin Tarantino ziet er als volgt uit:

“I go to a stationary store and buy a notebook — and I don’t buy like ten. I just buy one and then fill it up. Then I buy a bunch of red felt pens and a bunch of black ones, and I‘m like: ‘These are the pens I‘m going to write Grindhouse with’.”

Hoewel Tarantino zich er waarschijnlijk niet eens bewust van is, is een potentieel voordeel van deze werkwijze vergelijkbaar met die van analoge fotografie: intenser en kritischer nadenken over wat je nu eigenlijk gaat creëren, voordat je aan het werk gaat. Het is immers een behoorlijk gedoe om dingen te wijzigen als ze al fysiek op papier staan (in tegenstelling tot wanneer zo digitaal op je scherm staan).

Een bijkomend voordeel hiervan is dat perfectionisten zoals yours truly mogelijk productiever worden; hetzelfde stuk 10 keer herschrijven laat ik nu wel uit m’n hoofd! De ironie wil natuurlijk wel dat dit stuk digitaal geschreven is ;).

Meer dan één notebook en een paar pennen heeft Tarantino niet nodig om een film te schrijven.

Bonus

Constraint: individu

Dan Brown, de man achter bestsellers als De Da Vinci Code, heeft een bizar ritueel om zijn creativiteit te vergroten (5). Hij begint ‘s ochtends om 4 uur met schrijven: “Er gebeurt iets wonderlijks wanneer je slaapt en je geest is dan heel erg creatief. Ik word wakker met een heleboel ideeën om te schrijven.” Dit idee kan rekenen op enige wetenschappelijke ondersteuning: als je slaperig bent heb je minder cognitieve controle, wat voor het oplossen van bepaalde problemen gunstig kan zijn (6).

Brown houdt zijn ideeënstroom op gang door op gezette tijden (die bepaald worden door een antieke zandloper) push-ups en sit-ups te doen of vijf tot tien minuten als een vleermuis op zijn kop te hangen. Zijn verklaring hiervoor is dat dit zijn bloedstroom op gang houdt, al lijkt het mij plausibeler dat deze momenten zorgen voor een vruchtbare mix van cognitieve ontspanning en fysiologische opwinding.


5. Programmeren

Constraint: taak

Sakurai Masahiro is een Japanse ontwikkelaar die vooral bekend is van games als Kirby en Super Smash Bros. Tijdens het ontwikkelen van de eerste Kirby game (Kirby’s Dream Land) had Sakurai met zodanige hardware en software constraints te maken dat hedendaagse programmeurs in tranen (al dan niet van het lachen) zouden uitbarsten.

Ten eerste werd de game niet op daarvoor bestemde hardware ontwikkeld, maar op een gameconsole. In de woorden van Sakurai: “Het was alsof je een broodtrommel gebruikte om je brood te maken”. Ten tweede had hij geen fysiek keyboard tot zijn beschikking, maar slechts een trackball en een on-screen keyboard. Sakurai was nog maar een beginner en ging er vanuit dat het nu eenmaal zo moest.

Deze abominable workflow dwong hem echter om creatief en efficiënt te werk te gaan. De uiteindelijke code werd dan ook zeer efficiënt, wat zorgde voor een game die erg soepel liep (naar Gameboy standaarden van 1992).

Kirby’s Dream Land: gemaakt met een ‘broodtrommel’…

Laatste woorden

Talk is cheap. Creativiteit wordt veel krachtiger gestimuleerd door op een slimme manier beperkingen op te leggen. Dit is een fundament van de Armada visie.

Heb je vragen over de constraints-led approach of heb je zelf een voorbeeld van hoe beperkingen tot iets moois kunnen leiden? We horen graag van je, hier of op Facebook!

Referenties

  1. Newell, K. M. & Ranganathan, R. in Motor Learning in Practice: A constraints-led approach (eds. Renshaw, I., Davids, K. & Savelsbergh, G. J. P.) 17–32 (Routledge, 2010).
  2. Kim, Y. J. & Zhong, C.-B. Ideas rise from chaos: Information structure and creativity. Organ. Behav. Hum. Decis. Process. 138, 15–27 (2017).
  3. Newell, K. M. in Motor Development in Children: Aspects of Coordination and Control (eds. Wade, M. G. & Whiting, H. T. A.) 341–360 (Martinus Nijhoff, 1986).
  4. Davids, K. in Motor Learning in Practice: A constraints-led approach (eds. Renshaw, I., Davids, K. & Savelsbergh, G. J. P.) 3–16 (Routledge, 2010).
  5. Rogak, L. The Man Behind the Da Vinci Code: An Unauthorized Biography of Dan Brown. (Andrews McMeel Publishing, 2005).
  6. Luft, C. D. B., Zioga, I., Banissy, M. J. & Bhattacharya, J. Relaxing learned constraints through cathodal tDCS on the left dorsolateral prefrontal cortex. Sci. Rep. 7, 2916 (2017).
Like what you read? Give Kevin Kishna a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.