İllüstrasyon: Yeşim Paktin

Bir Amaç Olarak Disiplinlerötesilik

Geleneksel disiplin sınırlarının ötesine geçmek için bütüncül bir modele ulaşmak

ATÖLYE
ATÖLYE
Jul 24, 2017 · 5 min read

Yazarlar: engin ayaz, Kurucu Ortak ve Tasarım Direktörü , Bala Gürcan, İletişim Sorumlusu

Çevirmen: Merve Çetinkaya

21. yüzyılda karşılaştığımız zorluklar, çok katmanlı bir yapıya doğru evriliyor ve giderek karmaşıklaşıyor. Geleneksel iş modelleri ve bu modellerle ilgili çalışmalar; bireyleri, meslek yaşamının yeni zorluklarından kurtulmak için gerekli olan becerilerle donatmak konusunda başarısızlığa uğruyor. İnanıyoruz ki, ilk bakışta birbirinden bağımsız gibi görünen disiplinlerin bir araya gelmesiyle oluşan disiplinlerötesi bir anlayış ve yaklaşım oldukça önemli.

Geriye Bakmak

Profesyonel alanlarda uzmanlaşmaya yönelik yaklaşım, tarih boyunca farklılık gösterdi.

13. ve 17. yüzyıllar arasında; şairler, bilim insanları, ressamlar, filozoflar ve diğer disiplinlerden uzmanlar, o dönemlerde Medici Hanedanlığı’nın hükümdarlığı altındaki Floransa’ya akın etti. Şehirdeki yenilikçi ve yaratıcı üretim faaliyetlerini destekleyen Medici Hanedanlığı, Frans Johansson tarafından ortaya konulan Medici Etkisi’ni yarattı; yani ortaklaşa çalışabilen ve karşılıklı fikir alışverişinde bulunabilen yetenekli bireyleri şehre çekti. Johansson’a göre, disiplinlerarası bir üretim modelinin temellerini atan Medici ailesi, insanlık tarihinin en yenilikçi dönemlerinden biri olan Rönesans’ın oluşumuna olanak sağladı.

Da Vinci’nin ‘Vitruvius Adamı’nın reprodüksiyonu.

Sanayi Devrimi boyunca ise, daha önce idealleştirilmiş olan “Rönesans İnsanı” modelinin terk edilmesine yol açan uzmanlaşma akımı önem kazandı. Yeni mesleklerin, dönemin yeni teknolojileri aracılığıyla hızlanan insan bilgisinin ilerlemesinin bir sonucu olarak ortaya çıktığı 2. Dünya Savaşı sonrası dönemde, uzman modelin popülaritesi zirveye ulaştı. Fakat, daha önce görülmemiş boyutta küresel “sınır tanımayan” alanların oluşumuna öncülük eden kapitalizmin ve dolayısıyla küreselleşmenin gelmesi ile tarihin akışı bir kez daha değişti.

Etrafı Gözlemek

Bu gelişme, günümüzün karmaşık problemlerini çözmede tek disiplin yaklaşımının yeterli olmadığını idrak etmemizi sağlıyor. 21. yüzyılın problemleri, yeni mesleklere alan açıyor ve bu yeni meslekler, dünyayı algılamakta yeni bir eğitsel paradigmayı destekliyor.

Son zamanlarda, tek bir disiplinin sınırlarının ötesine geçme fikri büyük ölçüde ele alınırken, henüz nihai bir sonuç ortaya konmuş değil.

“Disiplinlerötesilik” sözcüğündeki “ötesilik”, hem medyada hem de akademide açık uçlu olarak kullanılıyor.

Bizim bakış açımızdaki en etkili tanım, Paul Stock ve Rob J. F. Burton tarafından öne sürülüyor. Stock ve Burton, heterojen bilgi transferini, üç farklı entegrasyon seviyesine bölüyor; temel işbirliği (çokdisiplinlilik), yeni bilgi üretimi (disiplinlerarasılık) ve tamamen bütünleyici sentez (disiplinlerötesilik). Bu modellerden her biri, norm dışı düşünme ve problem çözmeyi ilerletmek için farklı disiplinlerden bireyleri bir araya getirme ortak özelliğini paylaşıyor. Ancak, disiplinlerötesi bir model, özü itibariyle disipliner bakış açılarının ötesinde bir birlik yaratmayı, dolayısıyla, etkili bir disiplinlerarası bilgi aktarımını gerektiriyor (Jensenius, 2012).

A. Jenseius’tan ilham alınarak yapılan, farklı türlerdeki disiplinler için entegrasyon seviyelerinin gösterimi.

Bazı üniversiteler, geleneksel disiplinlerin ötesindeki bilgi tabanına ulaşmak için yeni departman ve bölümleri kurguluyor. Birçok farklı disiplinden beslenen bir ana müfredata sahip olan lisans okulu Minerva, bu yaklaşıma örnek bir kurum. Dört yıllık eğitimleri boyunca öğrencilerin yedi farklı ülkede öğrenim görmelerini ve farklı kültürlerle tanışmalarını sağlayan Minerva, çokboyutlu bilgi ve öğrenme yollarının önemini vurgulayan üniversite düzeyinde bir sistem sunuyor.

Diğer öncü kurumlar arasında; bağımsız alan ve disiplinlerin bir araya gelmesini destekleyen bir araştırma laboratuvarı olan MIT Media Lab, öğrenme deneyimleri kurgulamak için tasarım alanının farklı dallarındaki metodolojilerden yararlanan Standford d.school’un yanı sıra NYU ITP, Parsons Transdisciplinary Design ve KAOSPILOT yer alıyor.

Bununla birlikte, bütüncül bir üniversite eğitimi, 21. yüzyıl yetkinliklerini edinmek için tek yol değil.

Buna en mükemmel örnek, fiziğin temel prensiplerini öğrenen ve bunu diğer disiplinlere uygulayan “uzman-genelci” (expert-generalist) Elon Musk. Amansız merakı ile, tüm girişimlerinde sorgulayıcı bir tavrı benimseyen Musk; SpaceX, PayPal, OpenAl, NeuroLink ve Tesla Motors gibi girişimleri arasında bağlantılar ve bilgi transfer döngüleri oluşturuyor.

Kendimize Bakmak

Bu küresel akademik akımlardan haberdar olarak, ATÖLYE’nin çokdisiplinli ağı ve disiplinlerarası takımını birleştiren özgün yapısı ile yeni bir disiplinlerötesi uygulama modeli geliştirebileceğine inanıyoruz.

ATÖLYE topluluğunun mevcut sektörel dağılımı.

150 üye, 150 mezun, 4 ana alan ve sayısız disiplini barındıran bir ağa sahip olan ATÖLYE, tüm uygulamalı alanlardan uzmanları barındırıyor. ATÖLYE’deki sektörel kırılım %30 yaratıcı endüstriler, %25 teknoloji ve mühendislik, %25 strateji ve iş geliştirme ve %20 sosyal bilimler olarak ayrılıyor. Bu ağ, bir ATÖLYE üyesi girişimi olan Graph Commons adlı interaktif arayüz kullanılarak özenle haritalanıyor. Bu uzmanlarla aynı çatı altında bulunmak, farklı seviyelerde öğrenmeyi ve işbirliğini teşvik ediyor.

Bu etkileşim modeli, bireylere mesleki empatiyi ifade etme imkanı sağlıyor.

Bu ağ içerisinde yer alan disiplinlerarası ekibimiz, π şeklinde bir yetki haritasına sahip, analitik ve yaratıcı alanlarda geniş yeteneklere sahip yaklaşık 25 bireyden oluşuyor.

Takımın farklı alanlardaki yetenekleri; tasarım araştırması, proje planlama, analitik yönde istatistik veya maliyetlendirme, görsel iletişim, yazılı iletişim, endüstriyel tasarım, yaratıcı üretim veya fotoğrafçılık. Her birey birden fazla şapkayı taşıyabilir ve bir proje etrafında oluşan küçük takımlar, eldeki problemleri bir bütün olarak değerlendirebilir. Takım üyeleri, alanı ve platformu yönetmekle ilgilendikleri gibi, geniş çapta danışmanlık ve girişim projelerindeki rolleri üstlenebilir.

Disiplinlerarası ekibimiz, çokdisiplinli komünitemiz ile projelerimizde bir araya geliyor.

Özellikle araştırma evremiz, disipliner sınırlardan kurtulmayı ve derin bir araştırma yapmayı kapsıyor. Sadece araştırmadan veri toplamak ve var olan bilginin üzerine eklemek yerine, kendi bilgi temelimizi formüle etmek için saha çalışmaları gerçekleştiriyoruz. Bu araştırmadan yola çıkarak, müşterilerin, “elinde çekiç olana her şey çivi görünür” yanılgısına düşmesini engelleyen güçlü, disiplin ötesi bir özet çıktı sağlıyoruz.

Tasarım evresinde; takımımızdan, komünitemizden ya da daha geniş ağımızdan konu ile alakalı uzmanların bu özet çıktı ile angaje olmalarını sağlıyoruz. Bilginin devamlılığını ve içgörülerin düzenli transferini sağlamak için, araştırma uzmanlarının rolünü, tasarım sürecinin geri bildirim sağlayıcıları olarak genişletiyoruz. Ekibin diğer üyelerinin tam anlamıyla entegre olması için, kapsamlı notlarla birlikte özetler hazırlıyor, büyük resmi ve bunun içerisinde kendi rollerini görmelerini sağlıyoruz. Bilgi değiş tokuşunu düzenli toplantılarla sınırlamak yerine, en iyi fikirleri yakalamak için küçük ölçekli bilgi oluşturma ve prototipleme çalışmaları düzenliyoruz. Komünite ile birlikte geri bildirim ve beyin fırtınası oturumları düzenleyerek komünite bağlantılarını güçlendirmeyi amaçlıyoruz.

ATÖLYE’deki önceki 101 oturumlarından fotoğraflar. (solda) ahşap oymacılık, (sağda) kodlama.

Tek seferlik projelerin dışında, komünitenin mesleki empati seviyesini yükseltmek ve uzun vadede disiplinlerötesilik amacımızın altını çizmek için etkin bir biçimde 101 oturumları düzenliyoruz.

Geleceğe Bakmak

ATÖLYE olarak inanıyoruz ki, disiplinlerötesi modelimiz sadece bugünün değil, aynı zamanda yarının da ihtiyaçlarını karşılıyor.

Yapay zeka ve makine öğreniminin yükselişi ile, tüm tekrarlanabilir ve sınırlı görevler makinelere devredilecek. Elde kalan, yalnızca veriye dayalı çıkarımların aksine sezgiye dayalı yargılar ve bütüncül ve yaratıcı düşünme becerileri olacak. Bu durum, gelişim mantığı ile desteklenen, çok boyutlu ve komünite merkezli bir pratiği gerekli kılıyor.

İnanıyoruz ki ATÖLYE, özellikle disiplinlerötesilik amacıyla, tüm paydaşları ile bu gelecek için hazırlanıyor. Bu amaca hangi seviyede ulaşacağımızı ise zaman gösterecek.

Lütfen düşüncelerinizi bize yorum olarak bildirin.

ATÖLYE İçgörüler

Disiplinlerötesi inovasyon platformu

ATÖLYE

Written by

ATÖLYE

Disiplinlerötesi inovasyon platformu // Transdisciplinary innovation platform

ATÖLYE İçgörüler

Disiplinlerötesi inovasyon platformu

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade