Cevapların değil soruların peşinde

Cevaplar çabuk eskir. Genellikle her cevap fonksiyonunda çevresel faktörler parametre olarak yerlerini alırlar. Zamanın ruhu denir. Yere, zamana, kişilere, bağlama göre değişir cevaplar. Sorular daha kalıcıdır. Geçerliliğini daha yavaş yitirirler. Cevaplara oranla daha evrenseldir sorular. Cevaplar ise daha yereldir. Bu yüzden belki de doğru cevabın değil doğru sorunun peşinde koşmak daha faydalıdır.

Doğru soruları sorabilmek… Bana bir soru öğretin. Cevaplar sizin olsun, bana soru sormasını öğretin. Farklı sorular öğretin bana. Gerçeğin farklı yüzlerini aydınlatmayı öğretin. Bana cevaplayarak değil sorarak tartmayı öğretin. Öyle sorular öğretin ki sorarak içi dolu ile boş olanı ayırt edebileyim. İlk dalga ile eriyip giden kumdan kale ile sapasağlam ayakta kalan taştan kaleyi ayırt edebileyim. Bana kumdan kaleyi olağan hareketiyle eriten dalga olmayı öğretin.

Soruların ağırlıkları

Hangi durumda hangi sorunun cevabı daha önemlidir?
Soruların ağırlıkları. Bir sürü soru sorabilirim. Ama o can alıcı soru hangisi? Benim durumumda hangisi? Bu durumda hangisi? Koşullarım ne? Koşullarım hangi soruyu diğerlerinden daha önemli kılıyor?

Nesnenin tabiatı, sorunun tabiatı

Varlıkların tabiatını/mahiyetini nitelik ve nicelik olmak üzere iki yönden ifade edebiliriz. Nitelik yani varlığın ne olduğu, nasıl bişey olduğu, ayırt edici özelliklerinin ne olduğu. Nicelik yani onun sayılabilir, ölçülebilir özelliklerinin ne olduğu. Bir şeyi betimlerken niteleyici ve niceleyici sıfatları kullanırız. “Elma çok lezzetli”, “ekşi elma”, “tatlı elma”, “kırmızı elma”, “kurutulmuş elma”, “kurtlu elma”, “genetiği değiştirilmiş elma” derken elmanın niteliğinden söz etmiş oluruz. “büyük elma”, “2 kilo elma” derken elmanın niceliğinden söz etmiş oluruz.

“Kırmızı elmaların oranı” dediğimizde elmaları renklerine göre grupladıktan sonra kırmızı renktekilerin tüm elmaların sayısına oranını ifade etmiş oluruz. Yani bir niteliğe göre oluşturduğumuz bir grubun bir niceliğini sorgulamış oluruz.

Kırmızı elmayı yeşil olana göre daha fazla seviyor olabilirsin, ama kırmızı olan kurtluysa hangisini yemeyi tercih edersin?
Belki de yeşil olan da genetiği değiştirilmiş bir meyvedir? Şimdi hangisini
tercih edersin?

Nitelikler varlığın farklı boyutlarına işaret ederler. Niteliği sorgulayabilmek için o niteliğin varlığından ve o nesnenin o nitelikle ilişkili olduğundan, o niteliğe sahip olduğundan haberdar olmam lazım. Böylelikle o nitelikle ilgili soru sorabileyim, sormayı aklıma getirebileyim.

Biraz daha yukarı çıkmak için biraz daha aşağı inmek

Temeller sağlam olmalı. Derine inmeli. Temel ne kadar derine inerse bina o kadar yükselebilir. Eğer şu anki yükseklik yeterli gelmiyorsa önce temellerden işe başlamalıyım. Temelleri güçlendirmeliyim. Ne kadar derine inebilirsem ve ne kadar geniş kazabilirsem temelleri, binayı o ölçüde yükseltebilirim.

Acaba?

“Resource abstraction granularity”. Çok bilimsel geliyor değil mi? Kulağa öyle geliyor değil mi? Bu sadece bize mi özgü? İngilizce ifadeler çok havalı duruyor değil mi? Sömürgeleştik mi ne? Kaynak deyince böö.. Soyutlama deyince bööö… Büyüklük deyince böööö…. Mü?

Kelimeler

Konuşma kapasitemiz anlatım zenginliğimiz gibi düşünme kapasitemiz, derinliğimiz ve zenginliğimiz de kelime hazinemizle sınırlı. Düşünürken, değerlendirirken kullandığımız kelimeler bir avuç kadarsa düşüncelerimiz de üstünkörü, sığ kalıyor. Analizlerimiz derinlikten yoksun, genel geçer kalıyor. Bir şeyi değerlendirirken iyi/kötünün, hızlı/yavaşın, kaliteli/kalitesiz ötesine geçemiyorsak, derinliğe nüfuz etme, arka planı anlama şansımızı yitiriyoruz.

Kullandığımız kelimelerin, kavramların zenginliği; yüzeysellik ve derinlik arasındaki konumumuzu belirliyor.

Adanmışlık

“Olağanüstü insanlar. Sabah kalkıyorlar ve sürekli çalışıyorlar. Kendilerini işlerinin mükemmeliyetine adıyorlar.” Son Samuray filminden.

Bilişim Hareketi

Türkiye'nin bilişim alanında gelişmesi için bir katkı

)

Süleyman Fazıl Yeşil

Written by

Bilişim Hareketi

Türkiye'nin bilişim alanında gelişmesi için bir katkı

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade