ABC odwołania członka zarządu

Kończąc tematykę utraty mandatu przez członków zarządu, którą poruszaliśmy w poprzednich artykułach warto przeanalizować jeszcze dwie kwestie. Po pierwsze kto i w jakich okolicznościach może odwołać członków zarządu oraz jakie konsekwencje prawne może ponieść spółka pełniąca rolę pracodawcy.

Jaki organ może odwołać członka zarządu?

Zgodnie kodeksem spółek handlowy (m.in artykuł 203) członek zarządu można zostać odwołany z pełniena funkcji w każdym momencie, na mocy uchwały wspólników. Dodatkowo przepisy ksh przewidują możliwość uzgodnienia odmiennych postanowień regulujących tę kwestię w umowie spółki, np określając, że organem właściwym do odwołania członka zarządu będzie rada nadzorcza.
W związku z tym jeżeli chcemy być pewni jaki organ i w jakim czasie/ okolicznościach jest kompetentny do pozbawienia członka zarządu mandatu musimy najpierw sięgnąć do umowy.

Podwójny skutek odwołania — utrata mandatu i rozwiązanie umowy o pracę

Często w spółkach osoby na stanowiskach kierowniczych nie tylko wykonują obowiązki na mocy uzyskanego mandatu, ale są również zatrudnione na umowę o pracę bądź umowę managerską. W takim przypadku samo odwołanie członka zarządu uchwałą odpowiedniego organu może nie być równoznaczne z rozwiązaniem umów ze stosunku pracy. Aby wypowiedzenie miało podwójny skutek, wymagane jest zawarcie zapisu, w którym zastrzeże się, że umowa o pracę zostanie automatycznie wypowiedziana po odwołaniu z pełnionej funkcji. W razie braku takiego zapisu organ spółki dostarcza pracownikowi wypowiedzenie w formie pisemnej.

Z orzeczeń sądowych

Zgodnie z wymienionym wyżej przepisem ksh odwołanie nie pozbawia byłego członka zarządu możliwości dochodzenia odpowiednich roszczeń ze stosunku pracy lub innego stosunku prawnego dotyczącego pełnienia funkcji członka zarządu. To oznacza, że zwolniony pracownik może domagać się odszkodowania jeżeli rozwiązano z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia bądź z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie ( art. 56 i kolejne kodeksu pracy).
Sądy prezentują sprzeczne poglądy na temat tego, czy pozbawienie mandatu członka zarządu jest dostateczną przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę oraz jaka dokładnie powinna być procedura odwołania przy “podwójnym” zatrudnieniu.

W wyroku z 23.1.2004 r. (I PK 213/03, MoP Nr 5/2004, s. 203) SN stwierdził, iż jeśli rada nadzorcza chce rozwiązać umowę o pracę z prezesem (członkiem zarządu), musi to uczynić jednocześnie z odwołaniem go z funkcji prezesa (członka zarządu), ponieważ po odwołaniu staje się on zwykłym pracownikiem, wobec którego kompetencje pracownicze wykonuje zarząd.
W kwestii uzasadnienia wypowiedzenia sędziowie Sądu Najwyższego skłaniają się bardziej ku stwierdzeniu, że brak mandatu członka zarządu może być powodem złożenia wypowiedzenia . W wyroku z dnia 26 stycznia 2000 r. (I PKN 479/99) sąd stwierdza, że z reguły pozbawienie członkostwa zarządu spółki jest równoznaczne z istnieniem przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę takiej osobie, która w tym charakterze została w niej zatrudniona (na stanowisku członka zarządu) na podstawie umowy o pracę.

Czego może żądać od spółki były członek zarządu?

Odwołanemu członkowi zarządu, który był jednocześnie zatrudniony na umowę o pracę przysługują roszczenia wynikające z przepisów prawa pracy oraz z umowy, na podstawie której był zatrudniony. W wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (III PK 53/06, OSNP 2007/17- 18/245) Sąd Najwyższy stwierdził, że odwołanemu członkowi zarządu spółki kapitałowej, zatrudnionemu na tym stanowisku na podstawie umowy o pracę, którą rozwiązano sprzecznie z prawem, nie przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy, lecz odszkodowanie.
Są dwa rodzaje odszkodowań, o które może ubiegać się były pracownik:
1. roszczenie o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.
2. odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia bądź w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za 3 miesiące.

Warto zaznaczyć, że w wyroku z dnia 27 stycznia 2004 r. I PK 191/03 Sąd Najwyższy określił, że prawo członka zarządu spółki akcyjnej do ustalonego w umowie o pracę odszkodowania za jej rozwiązanie może być uzależnione od przyczyn odwołonia z zarządu spółki.

Obowiązki odwołanego członka zarządu

Zarówno uprawnieniem jak i obowiązkiem byłego członka zarządu jest złożenie wyjaśnień w toku przygotowania sprawozdania zarządu z działalności spółki i sprawozdania finansowego, obejmujących okres pełnienia przez niego funkcji członka zarządu, oraz udział w zgromadzeniu wspólników zatwierdzającym wyżej wymienione sprawozdania.