Sonata Gustawa

Marta Przeszło
Jul 25, 2017 · 3 min read

Rose Tremain

Sonata Gustawa to przejmująco piękna, subtelna i melancholijna powieść o potrzebie bycia z drugim człowiekiem. Rose Tremain w mistrzowski sposób pokazuje, jak pozbawienie człowieka takich relacji, sprawia, że staje się on ułomny, samotny i nieszczęśliwy. Nie jest przypadkiem, że na miejsce akcji pisarka wybiera Szwajcarię- kraj stabilizacji, względnego dobrobytu, bezpieczny. Jednak cena, jaką płacą za to jego obywatele jest wysoka. Już od dzieci wymaga się sztuki panowania nad sobą, neutralności wobec spraw ważnych, emocjonalnego dystansu, praktycznego podejścia do życia. Skutkiem tego są kalekie, nieszczęśliwe związki, moralne dylematy, brak silnych więzi międzyludzkich, nieumiejętność dawania i brania miłości.

Akcja powieści nie toczy się chronologicznie, ale zaczyna się w latach 30-tych XX wieku, by trwać aż do roku 2002. Matka Gustawa, Emilie, jest młodziutką dziewczyną jednocześnie spragnioną wielkiej miłości, ale i dobrobytu finansowego. Tego oczekuje od przystojnego policjanta, ojca Gustawa. Jej plan nie zakładał jednak, że jej mąż okaże się człowiekiem poczciwym i dobrym, który wykorzystując swe stanowisko pomoże Żydom chroniącym się w neutralnej Szwajcarii przed nadciągającą wojenną zawieruchą. Nie będzie mogła pojąć jego sposobu myślenia i czynów. Staną się sobie obcy na długo przed jego śmiercią. Tak samo nie będzie potrafiła obdarzyć uczuciem swojego syna Gustava. Chłopiec wychowa się w zimnym, pozbawionym emocji domu, w którym wymagana będzie od niego dyscyplina, samodzielność, odpowiedzialność i opanowanie. Właściwie w pewnym momencie ( o wiele za wcześnie) to Gustav stanie się opiekunem matki, do końca życia zgorzkniałej, chłodnej i przerażonej życiem.

Światełkiem w tunelu stanie się jego przyjaźń z Antonem, chłopcem którego poznał w przedszkolu. Anton to przeciwieństwo Gustava. Ma zamożną, pełną i kochającą się rodzinę. Jego dzieciństwo jest beztroskie i szczęśliwe. Spragniony czułości i więzi z ludźmi Gustav lgnie do nowego przyjaciela i jego domu, nie zauważając, jak często jego oddanie i przyjaźń są jednostronne. Bo Anton jest artystą, niespełnionym, egoistycznie skupionym na sobie, swoich oczekiwaniach i planach. Nie zauważa, że w chwilach porażek, zawsze przy nim jest Gustav, wspierający i niczego nie oczekujący, chociaż i on jest spragniony przyjaźni, uwagi i prawdopodobnie miłości. Nie jest to łatwa przyjaźń, tym bardziej, że nie akceptuje jej matka Gustava. Zazdrości rodzinie Antona dobrobytu, stabilizacji, umiejętności cieszenia się życiem i korzystania z niego. Dodatkowo są Żydami, których Emilie, będąc ukrytą antysemitką, do końca życia oskarżać będzie o rozpad swojej rodziny i śmierć męża.

Pomimo tego przyjaźń Gustava i Antona przetrwa pół wieku. Nigdy jednak, chociaż pod koniec życia zamieszkają razem, nie osiągną takiej bliskości, która wypełni ich spragnione uczucia serca. Nigdy nie będą gotowi, by “zagrać na cztery ręce”. Anton, który dopiero będąc dojrzałym mężczyzną odkryje, że jest homoseksualistą, który nie zrealizuje się jako pianista i przeżyje załamanie nerwowe, nigdy nie dostrzeże w Gustavie nikogo więcej jak “doktora Perle”, który ratował mu życie w wymyślonym przez chłopców “świecie umierających” podczas wakacji w Davos. A Gustav, który życie spędzi na pracy, opiece nad innymi ludźmi , którego przyuczono do odpowiedzialności i troski za innych, a którego nikt nie obdarzył czułością i uwagą, nigdy nie ośmieli się wyznać przyjacielowi swoich uczuć i pragnień.

Poruszające: marzenia, tęsknoty, emocje, fascynacje jakby zastygłe w kostkach lodu.

Rose Tremain, Sonata Gustava, wyd. W.A.B. 2017, s.348

BUKITERka

BUKITER’ka

Marta Przeszło

Written by

BUKITERka

BUKITERka

BUKITER’ka

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade