cornelis-serveert
Published in

cornelis-serveert

Zinvolle participatie aanjagen: online & offline

Hoe richt je participatieprocessen in die aansluiten bij de huidige 1,5 meter maatregelen?

Cornelis Serveert leidt creatieve denkprocessen binnen het publieke domein. Steeds is het doel om gezamenlijk een strategisch vraagstuk op te lossen. Al doende signaleren we tendensen en daar formuleren we onze visie bij. Ditmaal zoomen we in op ‘participatie’, een concept dat binnen overheidsbeleid een modieus instrument is geworden. Ons perspectief op participatie in relatie tot de huidige Covid-19 crisis.

Meedenksessies voor Stimuleringsfonds Creatieve Industrie — input voor het nieuwe beleidsplan

Opkrabbelende processen

Voordat de Covid-19 crisis losbrak hoorden we het woord ‘participatieproces’ gretig rond gonzen bij de overheidsinstanties waarvoor we werken. Sinds de crisis is het stiller. Plannen en prioriteiten worden herzien én het wiel moet opnieuw worden uitgevonden. Want hoe richt je participatieprocessen in die aansluiten bij de huidige 1,5 meter maatregelen? Dat is voor ons hét moment om onze afwegingen op een rij te zetten alvorens wij ons wagen aan ‘participatie’.

Beginnen bij het begin

Participatie betekent actieve deelname. Het belooft betrokkenheid. De term heeft van oudsher een sterke maatschappelijke bijklank en is gestoeld op een democratisch basisprincipe. Ons democratische systeem bestaat niet alleen bij de gratie van een overheid maar ook van een actieve bijdrage van burgers aan de samenleving. Participatie biedt burgers kans om invloed uit te oefenen op de eigen leefomgeving. Voor de bestaansrecht van een democratie zijn daarmee de verwachtingen van participatie hooggespannen.

Juist nu!

Covid-19 leidt ertoe dat gemeenschappen zich moeten aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Dat geldt ook voor de wijze waarop beleid wordt gevormd, inspraak wordt gerealiseerd, en dialoog mogelijk wordt gemaakt. De ontwikkelingen dwingen overheden om te herdenken hoe zij stakeholders betrekken. Want zoals voor de crisis blijft gelden dat het belangrijk is om niet te praten ‘over’ maar ‘mét’ degenen die een maatschappelijke uitdaging hebben.

“Iedereen die deel uitmaakt van het probleem, moet ook deel kunnen zijn van de oplossing.”

Deze crisis brengt nieuwe maatschappelijke uitdagingen en daarom is het extra belangrijk om degenen te betrekken die met de (nieuwe) uitdagingen van doen hebben. Hoe kom je voorbij ‘praten over’ tot een proces waarin het aandeel van participanten tot daadwerkelijke meerwaarde én wisselwerking leidt? Eerst moet die vraag beantwoord worden alvorens het zin heeft om ons te richten op de praktische consequenties van ‘online participatie’.

Vraagstukken over technologische toepassingen met maatschappelijke impact

Impact maken is hip

Zorgvuldigheid is op zijn plek, want participatieprocessen zijn niet onbetwist én de geloofwaardigheid ervan staat al snel op het spel. Dat komt allereerst omdat participatie als containerbegrip wordt ingezet. De term klinkt goed; maatschappelijk verantwoord en passend bij de huidige tijdsgeest, maar zegt verder nog niet zoveel. Want er kunnen uiteenlopende ambities onder geschaard worden. De intenties en aanpak zijn allesbepalend. Enkel wanneer je intenties, participatievormen, en een dosis transparante communicatie op elkaar afstemt, kun je op geloofwaardige wijze betrokkenheid realiseren. In onze beginjaren waren we hierin soms te goedgelovig. Dan wilde een wethouder inspraak en betrokkenheid, maar wist diegene ook al wat de uitkomst moet worden. Ondertussen mijden wij consequent participatie “voor de vorm”. Schijnparticipatie is kwalijk en bovenal een gemiste kans.

Het mes snijdt aan 2 kanten

De argumenten om een participatieproces op te zetten lopen uiteen: het moet bijvoorbeeld leiden tot beleid dat goed aansluit op de praktijk; tot draagvlak voor gekozen beleid; tot goed contact tussen de overheid en stakeholders en tot informatie zodat de overheid een vaak eenzijdig perspectief verder kan uitbreiden. Vice versa moet het leiden tot het informeren van die stakeholders en hen inzicht bieden in processen waar zij onderdeel van uitmaken. Dat moet zorgen voor het gevoel van erkenning, vertrouwen, én betrokkenheid.

Participatie is niet altijd het antwoord

“Het is een illusie dat als je samenwerkt het sowieso goed komt. De manier waarop is allesbepalend.“

Bestuurskundige William Voorberg deed onderzoek naar participatie en gebruikt de metafoor van een muziekband om te illustreren wanneer participatie tot meerwaarde leidt. Hoewel het romantisch klinkt weet elke band dat samenwerking niet onmiddellijk tot betere muziek leidt. Je hebt immers te maken met ego’s, met verschillende wensen en overtuigingen. Hij concludeert dat participatie bij publieke dienstverlening niet per se leidt tot betere dienstverlening. Het toevoegen van meer muzikanten leidt immers ook niet per definitie tot betere muziek. Kortom, staar je niet blind op een instrument dat goed klinkt. Een participatieproces past enkel wanneer de voorwaarden kloppen.

Netwerk van gemeenten uit de Provincie Utrecht die krachten bundelen rondom thema’s als energietransitie en toekomstbestendige werklocaties.

De vragen die we graag stellen

Doelstellingen, stakeholders, belangen, onderliggende dynamieken, en praktische condities bepalen de voorwaarden. Daarom draait participatie in de eerste plaats om vragen stellen. Achter de schermen ter voorbereiding, én voor de schermen om inspraak plek te geven.

Wat zoek je; feedback, kritiek, inspiratie, creatieve oplossingen, een eisenpakket of alle neuzen dezelfde kant op? …

Heb je haast? In welke fase bevindt het vraagstuk zich? En de fase van beleidsvorming? Voorzie je beren op de weg? …

Welke criteria gelden bij te maken keuzes? Wat gebeurt er met de uitkomsten? Wie profiteert waarvan? Wie is waarvoor verantwoordelijk? Wat kan er beloofd en waargemaakt worden? …

Antwoorden op dergelijke vragen zijn allesbepalend voor de aanvliegroute. Op basis daarvan kies je werkvormen die buurtbewoners helpt uit hun schulp te kruipen, ondernemers tot handelen aanzetten, of dat boze brievenschrijvers zich gehoord voelen terwijl de stemming constructief blijft. Aanvankelijke beleidsdoelstellingen moeten op dergelijk concreet niveau worden doordacht.

De gradaties van participatie

De wisselwerking tussen alle strategische dynamieken en praktische mogelijkheden zijn de uitdagingen waar Cornelis Serveert zich graag in vastbijt. We maken er een sport van om aannames en intenties bloot te leggen omdat een eerlijke opzet volgens ons cruciaal is. Een vraagstuk hoe in de stad Gent mobiltieitsinfarcten voorkomen kunnen worden door tijdig ondernemers te activeren, vliegen we bijvoorbeeld heel anders aan dan wanneer we in provincie Utrecht met informele en formele zorgverleners in kaart brengen hoe mantelzorgers ontlast kunnen worden.

Het bedrijfsleven samen met de overheid en experts aan zet om mobiliteitsinfarcten in Gent te voorkomen

Digitaal participeren - Hetzelfde maar dan anders

Conclusie: het vertrekpunt moet goed zitten en is allesbepalend voor het uiteindelijke proces. Dat geldt voor ieder participatietraject; of je dat nou fysiek, digitaal of hybride organiseert. Alle varianten hebben voor- en nadelen, maar de huidige crisis maakt duidelijk dat we hoe dan ook uit de voeten moeten kunnen met uiteenlopende vormen.

Hybride processen zorgen voor variatie, lage drempels en zin al snel meer mediageniek. Offline sessies voelen bekend, hebben netwerkvoordelen, en lenen zich nog altijd het beste voor een diepgaand debat waarbij lichaamstaal mee doet. Maar een online context leent zich voor gesprekken op meer frequente basis met deelnemers die zich vrij eenvoudig, van waar dan ook kunnen aansluiten terwijl de kosten laag blijven.

Meer mogelijkheden dan ooit

Welke vorm je ook kiest, je moet altijd het gesprek toegankelijk maken voor iedereen die een aandeel in het vraagstuk heeft én anticiperen op het beschermen van privacy. Dat leidt online tot nieuwe belemmeringen maar we geloven erin dat juist deze crisis ook laat inzien dat het palet aan mogelijkheden om te participeren is vergroot. Dus mijd de digitale context niet, maar zet de mogelijkheden in op momenten dat het makkelijker is, volstaat of niet anders kan. Die flexibiliteit maakt inspraak extra kansrijk.

En dat recht heeft de samenleving.

— — -

Meer lezen?

We schreven het artikel “Online sessies op offline wijze als pleidooi om deelnemers echt te engageren.

— — —

Bronnen:

> André Schamminee — Designing with and within Public Organizations

> Bestuurskundige William Voorberg, verbonden aan de Erasmus School of Social and Behavioural Sciences.

--

--

--

Cornelis Serveert helpt organisaties toekomstbestendige keuzes te maken. We ontwikkelen collectieve denkprocessen voor multi-stakeholder vraagstukken in het publieke domein. Creativiteit en ontwerpmethodes gebruiken we om maatschappelijke vraagstukken gestructureerd op te lossen.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store
Veerle Devreese

Veerle Devreese

Director of Strategy bij Cornelis Serveert. Wij helpen organisaties in het publieke domein toekomstbestendige keuzes te maken.

More from Medium

A new Political Party for the UK?

Say Hello To The Medium World