Digitale wilskracht toont onze obsessie met controle

Wilskracht, op sommige dagen lijkt het alsof ik al mijn voorraad voor de dag al voor het ontbijt heb verbruikt. Want ja, van wilskracht heb je elke dag maar een beperkte voorraad beschikbaar en dan ben je ‘ego depleted’ hoe mister Wilskracht himself, Roy Baumeister, dat zo mooi verwoord.

Je smartphone is aan de ene kant de grote verleider waar ongemerkt op een dag veel wilskracht in kan gaan zitten om het sirengezang van die kleine aandachtsslurper te weerstaan. Maar aan de andere kant kan juist je smartphone een grote bondgenoot zijn in het creëren van digitale wilskracht.

Alleen: moeten we dat wel willen? Wat voor waarden zie je als je een laag dieper gaat kijken naar de WHY van digitale wilskracht?

Dit stuk is onderdeel van de serie CTRL, ALT, DELETE: tech/me waarin ik de ideeën van interessante denkers deel over hoe we een betere relatie kunnen opbouwen met onze technologie. Herontwerp van onszelf en technologie: hoe doe je dat?

Maakt digitale wilskracht ons sterker of zwakker?

Deze afbeelding staat op de homepage van Selinger, briljant! Ik wil er ook één!

Tech-schrijver Evan Selinger (die ik al vaker heb aangehaald in deze nieuwsbrief) schreef in 2012 het artikel ‘Why it’s ok to let apps make you a better person’. De titel is een beetje misleidend, want het stuk is eigenlijk een nauwkeurige uiteenzetting van de voor- en nadelen van het inzetten van digitale hulpstukken om wilskracht te verkrijgen.

Welke digitale hulpmiddelen gebruik jij om jezelf naar gewenst gedrag te nudgen? Een stappenteller die je hoeveelheid beweging meet? (quantified self) Een app die het element van gamification inzet om je de nieuwe gewoonte om voldoende glazen water te drinken te leren? Een app die elke keer als jij niet wekelijkse drie keer naar de sportschool bent geweest, geld van je rekening overmaakt naar de rekening van iemand anders die dat wel heeft gedaan (financiële incentive)? En misschien in de toekomst: een koelkast die niet meer open gaat als je je benodigde aantal calorieën voor de dag hebt gehad? (ambient intelligence)

Mensen gebruiken al eeuwenlang technologische hulpmiddelen om hun wilskracht te versterken. Denk maar eens in: waar zou jij zijn zonder je wekker in de ochtend? Vast niet elke dag op tijd op je werk!

Dus wat is het verschil tussen de wilskracht die ik overgeheveld heb aan m’n wekker om zo maar te zeggen, en de wilskracht die ik overhevel aan m’n smartphone? Met je smartphone in je broekzak is de mogelijkheid geboren om jezelf continue, overal, en ook nog eens op bijna alle aspecten van mijn leven te monitoren. En daarmee werd het idee van de maakbare mens geboren/versterkt — en hier is natuurlijk de vraag: wat is de kip, wat het ei. Hoe dan ook: jij kunt voor minigod gaan spelen met in designspace ‘Humanity 2.0.’.

Goed, hier heb je al een punt dat ik hieronder verder zal uitwerken. Even even verder met een andere vraag die Selinger zichzelf stelt: versterkt of verzwakt het gebruik van digitale hulpmiddelen onze wilskracht eigenlijk?

Hij gaat hierbij te rade bij het werk van prof. Luc Bovens over nudging die twee problemen ziet bij digitale wilkracht: ‘fragmented selves’ en ‘infantalism’.

Fragmented selves behave one way while under the influence of digital willpower, but another when making decisions without such assistance. In these instances, inconsistent preferences are exhibited and we risk underestimating the extent of our technological dependency.

Kortom: eet ik gezond omdat IK dat wil en doe of eet ik gezond omdat mijn slimme tech me hiertoe (ongemerkt) aanzet? In ons continue plugged-in bestaan, is de vraag misschien niet meer relevant of we ons goede gedrag nog wel voortzetten als we niet meer connected zijn met onze smartphone, maar er komt wel een nieuwe vraag op. Namelijk: waar zit het machtscentrum? Ben ik nog steeds in charge? Is dat Ik niet inmiddels een samensmelting met mijn smartphone? En maakt het iets uit, zolang ik maar m’n doelen bereik?

People might start asking themselves: Has the problem of fragmentation gone away only because devices are choreographing our behavior so powerfully that we are no longer in touch with our so-called real selves — the selves who used to exist before Digital Willpower World was formed?

Winnen we dus aan kracht door digitale hulpmiddelen in te zetten of verliezen we dit juist en worden we tot wat Bovens ‘infantalized subjects’ noemt?

Infantalized subjects are morally lazy, quick to have others take responsibility for their welfare. They do not view the capacity to assume personal responsibility for selecting means and ends as a fundamental life goal that validates the effort required to remain committed to the ongoing project of maintaining willpower and self-control

Digitale wilskracht legt obsessie met controle bloot

Prometheus die het vuur steelt van de goden

Ik had beloofd dat ik nog terug zou komen op het idee van de mens als minigod, lekker sleutelend aan zichzelf. Selinger haalt in zijn stuk namelijk een essay aan van de Amerikaanse filosoof Michael Sandel ’The case against perfection’ (2004). Al een ouder essay dus, en Sandel heeft het vooral over genetische manipulatie, maar het punt dat Sandel maakt is nog steeds raak en ook voor de discussie over digitale wilskracht relevant.

Sandel stelt dat er de discussie over zelfverbetering vaak één aspect onderbelicht blijft, namelijk welke waarden dat voorstaat — ultieme controle, het streven naar perfectie — en welke impact dat op ons heeft.

Doordat we steeds diepergaandere technologische toepassingen krijgen om in te grijpen op onszelf en ons naar een hoger plan te trekken, verschuift daarmee ongemerkt ook de verantwoordelijkheid voor elk aspect in onszelf naar ons zelf. Ben jij niet precies het perfecte mensje dat je je voorstelt? Eigen schuld, je hebt immers voldoende hulpmiddelen.

The deeper danger is that they represent a kind of hyperagency — a Promethean aspiration to remake nature, including human nature, to serve our purposes and satisfy our desires. The problem is not the drift to mechanism but the drive to mastery. And what the drive to mastery misses and may even destroy is an appreciation of the gifted character of human powers and achievements.

Onze karaktereigenschappen, lichaamsvorm, talenten…alles verschuift van iets waarmee je gewoon in deze wereld gekomen bent, naar een prestatie waar jij voor verantwoordelijk bent.

Today when a basketball player misses a rebound, his coach can blame him for being out of position. Tomorrow the coach may blame him for being too short.

Dat gaat volgens Sandel uiteindelijk ook aan de fundamenten van onze samenleving vreten. In een echte meritocratische samenleving, die is gebaseerd op de notie dat degenen die het verdienen aan de macht zijn en waarin de sociaal-economische positie van ieder is gebaseerd op diens persoonlijke verdiensten, is er nog maar weinig ruimte voor empathie en solidariteit:

A lively sense of the contingency of our gifts — a consciousness that none of us is wholly responsible for his or her success — saves a meritocratic society from sliding into the smug assumption that the rich are rich because they are more deserving than the poor. Without this, the successful would become even more likely than they are now to view themselves as self-made and self-sufficient, and hence wholly responsible for their success. Those at the bottom of society would be viewed not as disadvantaged, and thus worthy of a measure of compensation, but as simply unfit, and thus worthy of eugenic repair. The meritocracy, less chastened by chance, would become harder, less forgiving.

Huwelijk tussen tech en productiviteit

Zomer 2007. Tijdens één van de (inmiddels beroemde) Google Tech talks stapte schrijver en zelfbenoemd nerd Merlin Mann het podium op. “I suck at email”, verklaarde hij. Uren was hij kwijt aan het beantwoorden van email, die ook nog eens van zijn tijd aan ‘deep meaningful work’ afgingen. Zijn toehoorders knikten driftig, dat probleem herkenden ze wel. Mann presenteerde zijn oplossing: Inbox Zero. Elke keer dat je je email opent, dan werk je het systematisch weg. Alle emails, zonder uitzondering. Of je het nu in een mapje met ‘to do later’ stopt of meteen beantwoordt, je inbox MOET leeg.

Mann’s idee van ‘Inbox Zero’ sloeg enorm aan en werd het nieuwe Atkins-dieet voor nerds (zoals Oliver Burkeman dit zo mooi beschrijft): “if you weren’t doing it yourself, you almos certainly knew someone who was.” Het was de start van een uiterst succesvol huwelijk tussen technologie en productiviteit waar al vele baby’s uit geboren zijn: zoek in de appstore alleen maar eens op apps in de productiviteitscategorie.

Het succes kun je verklaren uit de belofte dat ooit, op één heel gelukkige dag, alles eindelijk onder controle kan zijn. Maar dat is nu juist het probleem. Inherent aan het karakter van digitale technologie is nu juist z’n limietloosheid en het netwerkeffect: het vermogen om continue verbindingen te leggen tussen mensen, dingen, zaken over de hele wereld. Je ziet hoe we in de problemen komen door juist deze giftige mix van de maatschappelijke waarde efficiëntie gecombineerd met inherente eigenschappen van onze technologie. En dat terwijl dit vaak verpakt wordt met een mooi Zen-sausje van ‘een geest die dan eindelijk weer tot rust kan komen en gefocussed kan zijn op de belangrijke zaken des levens. Oliver Burkeman schrijft dan ook in ‘Why time-managment is ruining our lives

And if the stream of incoming emails is endless, Inbox Zero can never bring liberation: you’re still Sisyphus, rolling his boulder up that hill for all eternity — you’re just rolling it slightly faster. […]
It’s understandable that we respond to the ratcheting demands of modern life by trying to make ourselves more efficient. But what if all this efficiency just makes things worse?

Dit stuk verscheen ook in m’n wekelijkse nieuwsbrief CTRL, ALT, DELETE. Wil je deze automatisch in je mail ontvangen? Hier kun je je subscriben.

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.