Goede cultuureducatie gunnen we ieder kind

Op 1 februari 2017 organiseerde Cultuurmij Oost ‘De Oploop’. Driehonderd mensen verzameld in de Cultuurfabriek in Ulft. Een prachtige locatie in de Achterhoek! Met een inspirerend programma voor kunstenaars, beleidsmakers, bestuurders en andere professionals uit de culturele sector. En mijn eerste kennismaking met cultureel Gelderland. Vanaf januari ben ik gestart als Adviseur Overheden bij Cultuurmij Oost. In deze functie mag ik, samen met mijn collega’s Kim Harsta en Heleen Elbers, gemeenten adviseren over een convenant Cultuur en Onderwijs.

Tijdens een sessie op ‘De Oploop’ over convenanten trapt Bianca Roelink van de provincie Gelderland af. Zij geeft aan dat er binnen het rijksprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit scholen stappen maken om cultuureducatie vorm te geven in de school. Maar om het echt te kunnen borgen en verankeren moet de link met gemeentelijk beleid goed gelegd worden. Daarom is het voor gemeenten waarin scholen deelnemen aan Cultuureducatie met Kwaliteit verplicht om een convenant af te sluiten. Maar wat houdt zo’n convenant eigenlijk in? Waarom zou je een convenant af willen sluiten? Welke partijen moeten er dan om tafel? En hoe zorg je ervoor dat een convenant leidt tot praktische afspraken en niet tot een papieren werkelijkheid? In dit blog hoop ik een antwoord te geven op deze vragen. De praktijk is altijd weerbarstiger dan de theorie, dus laten we vooral veel gesprekken met elkaar voeren over hoe een convenant eruit kan zien.

Wat is een convenant?

Een convenant wordt door het ministerie gedefinieerd als: “een afspraak van de overheid met een of meer partijen gericht op het realiseren van bepaalde beleidsdoelstellingen. In een convenant worden schriftelijke afspraken over het leveren van prestaties vastgelegd.” Een convenant is een stuk papier, dat an sich weinig betekent als het daarna in de la verdwijnt. Het gaat veel meer om het proces naar het convenant toe. Over het algemeen neemt een gemeente het initiatief om te komen tot een convenant, om dit te illustreren is een filmpje gemaakt. De gemeente gaat in gesprek met onderwijs- en cultuurpartners om inzicht te krijgen in de huidige situatie en ambities te formuleren. Cultuurmij Oost heeft een quickscan laten ontwikkelen voor gemeente, onderwijs en cultuur. Deze scan biedt overzicht van de huidige situatie en geeft inzicht in de ambities voor cultuureducatie. De uitkomsten worden gebruikt om het proces om tot een convenant te komen verder vorm te geven.

Waarom een convenant voor cultuureducatie?

Ter inspiratie wordt tijdens de sessie op ‘De Oploop’ de casus Arnhem toegelicht. In navolging van het landelijke Bestuurlijk Kader Cultuur en Onderwijs (BKCO) is in Arnhem een convenant afgesloten. Het BKCO biedt een paraplu voor convenanten die door lagere overheden kunnen worden afgesloten. In Arnhem hebben ze deze handschoen opgepakt en hebben de gemeente, onderwijsbesturen, culturele partners en de culturele bemiddelaar een stuurgroep gevormd om tot afspraken te komen, deze zijn vastgelegd in een convenant. In dit convenant staan de afspraken tot 2023 vastgelegd.

Goede cultuureducatie gunnen we ieder kind, maar hoe kan een convenant hieraan bijdragen? Het onderwijs is de perfecte plaats om álle kinderen cultuureducatie te geven. Om cultuureducatie in het hart van de school te krijgen hebben de Raad voor Cultuur en de Onderwijsraad een advies uitgebracht. Op hoofdlijnen geven ze drie aanbevelingen:

1. Geef scholen meer grip op de inhoud
2. Bevorder de deskundigheid in de school
3. Stel de culturele infrastructuur in dienst van de school

Cultuureducatie met Kwaliteit is een stap. Maar als ik in de praktijk met scholen spreek is het nog best een lastige klus om cultuureducatie in het hart van de school te krijgen. Een convenant op gemeentelijk niveau draagt er mede aan bij om de culturele infrastructuur in dienst van de school te stellen. Hierdoor kunnen de culturele instellingen beter inspelen op de vraag van de scholen en kan ook de verbinding met het buitenschoolse aanbod beter gelegd worden.

Met welke partijen worden afspraken gemaakt?

Voor een convenant Cultuur en Onderwijs zijn verschillende partners nodig:

· Op gemeentelijk niveau wordt het convenant ondertekend door de wethouder. Als de portefeuilles cultuur en onderwijs verdeeld zijn, ondertekenen bij voorkeur beide wethouders. Ook op ambtelijk niveau is deze expertise vaak verdeeld.

· Vanuit het onderwijs ondertekenen schoolbesturen. Schoolbesturen geven aan schooldirecteuren de kaders mee waarbinnen het onderwijs vormgegeven wordt. Het is dus wel van belang dat schooldirecteuren mee worden genomen in het proces om tot een convenant te komen. In de praktijk kan dit onderwerp ook gedelegeerd zijn aan schooldirecteuren, dan ondertekenen schooldirecteuren het convenant en is het van belang dat de schoolbesturen bij het proces betrokken zijn.

· Culturele bemiddelaar: een instelling die de vragen van scholen in kaart brengt en bemiddelt welke culturele instelling deze vraag kan vervullen. Deze bemiddelaar is onafhankelijk en helpt de scholen hun vragen zo goed mogelijk te formuleren. Dit kan een culturele instelling zijn, maar ook een welzijn- of onderwijsinstelling.

· De culturele instellingen verzorgen het culturele aanbod op de scholen, coachen leerkrachten en verzorgen teamtrainingen

In het genoemde voorbeeld Arnhem speelt Cultuurmij Oost ook een rol. Zij adviseren vanuit een onafhankelijke positie en dragen zorg voor de professionalisering en deskundigheidsbevordering.

Hoe werkt een convenant in de praktijk?

In Arnhem zijn in 2015 de afspraken op papier gezet. Hoe werkt dit nu? Hier speelt de gemeente een belangrijke rol. Deze faciliteert het gesprek tussen de gemeente, culturele bemiddelaar, onderwijs en cultuur. De stuurgroep komt nog steeds regelmatig samen. Het is van belang om de afspraken in het convenant met enige regelmaat te bespreken. De schoolbestuurder uit Arnhem geeft aan: binnen de school wordt cultuureducatie belangrijk gevonden, maar is het geen topprioriteit. Daarom is het van belang om het onderwerp regelmatig op alle niveau’s: bestuur, schooldirecteuren en leerkrachten, te bespreken, en een thema als deskundigheidsbevordering een plek te geven in het convenant.

Een voorbeeld ter inspiratie!
·
Haarlem

Als er nog vragen zijn kun je altijd contact met ons opnemen. Hier vind je het overzicht van de contactpersonen van de gemeenten.

Maart 2017,
Josien Paulides
adviseur Cultuurmij Oost