De 38%-fietsostrade tussen Antwerpen-Mechelen officieel open

Geslaagd als fietsverbinding, nog altijd gebuisd als fietssnelweg

Zoals autostrades overtuigend zijn door hun ruimte, comfort en altijd rechtdoor spreken ambtenaren en politici over ‘fietsostrades’. Dat zijn snelle, veilige en comfortabele fietsverbindingen tussen steden die pendelaars en bewoners moeten overtuigen de auto vaker te laten staan en meer met de fiets te rijden. In de praktijk is zo’n fietsostrade allesbehalve ‘een autostrade, maar dan voor fietsers’ en wordt het woord oneigenlijk gebruikt. Zo telt de kersverse fietsostrade tussen Antwerpen en Mechelen 12 verkeerslichten en talloze onderbrekingen en kruisingen. Het is een lappendeken en kluwen: 9,2 kilometer ‘fietsostrade’-waardige wegen en 14,8 kilometer op rommelige fietspaden, op fietssuggestiestroken, op de rijbaan tussen de auto’s of ze tegemoet. En te pas en te onpas te delen met tram- en auto-verkeer, voetgangers, traktors, brommers, uitgelaten honden en andere aangelanden. Op zo’n rit van 24 kilometer voldoet maar 38% enigszins aan de definitie ‘snel, veilig en comfortabel’. Als fietssnelweg is de fiets-o-strade dan ook gebuisd, als fietsverbinding echter meer geslaagd.

Eind 2014 reed ik als Fitsivist de toen nog onafgewerkte fietsostrade tussen Antwerpen en Mechelen en stelde vast dat het allesbehalve een snelweg voor fietsers was. Het filmpje en de blog werden opgepikt door het Radio 1-programma Hautekiet en leidden tot een lekkere discussie met de provincie Antwerpen, de stuwende motor achter het concept fietsostrades. Chris Brouwers en Tina Caers van de dienst Mobiliteit van de provincie Antwerpen stelden daarop voor om het traject nog eens over te doen en hun visie op de feiten te geven. “We begrijpen de kritiek op de naam fietsostrade maar dat is maar een naam. We willen vooral mensen aanzetten om de fiets te gebruiken voor hun verplaatsingen, ook op langere trajecten,” klinkt het.

Wat is een fietsostrade?

‘Fietssnelwegen zijn een prioriteit’ voor de Vlaamse verzamelde besturen en ze willen daarom beter samenwerken. De provincies spelen daarbij een belangrijk rol en hebben mooie richtlijnen uitgeschreven voor fietsostrades.

“De fietsostrades staan voor snelheid, veiligheid en comfort van de fietser. Waar mogelijk voldoet de inrichting aan de onderstaande criteria.”

• fietser heeft voorrang op andere weggebruikers

• grotendeels autovrij traject

• maximale scheiding fietser-voetganger

• conflictvrije kruispunten (tunnel, brug, …)

• breedte: 3m dubbelrichting

• verharding (asfalt, beton)

• verlichting en samenhangende groenstructuur

• verzorgde stedenbouwkundige of landschappelijke inpassing

• herkenbaarheid — continuïteit (bewegwijzering)

• logische aansluiting op andere (boven)lokale routes

• zo weinig mogelijk omwegen

Daar stel je als fietser iets bij voor. Iets zoals bij fietssnelwegen in Nederland. De F35 bijvoorbeeld in de provincie Overijssel die alles samen 62 kilometer lang is, met bewegwijzering en zonder veel beperkingen. Aan de overblijvende, onvermijdelijke kruisingen waar voorrang voor autoverkeer blijft, is de infrastructuur voor fietsers aangepast of wordt er verder gezocht naar oplossingen.

De situatie ter plaatse

Het is te loven en te prijzen dat ook in Vlaanderen de voorbije jaren politici en administraties de intenties van de jaren negentig hebben omgezet in resultaten. Er liggen nu her en der stroken breed en verzorgd fietspad die inderdaad snelheid, veiligheid en comfort bieden over langere afstanden. In de provincie Antwerpen zijn dat er intussen 15. Die tussen Antwerpen en Mechelen is nu ook officieel klaar. Nu ja, klaar. Toch volgens de de aangepaste richtlijnen.

“De situatie ter plaatse laat dat (de inrichtingsvoorkeur, red.) echter niet altijd toe. Denk maar aan huizen die dicht bij de spoorweg staan of jaagpaden langs het kanaal.”

Die ‘situaties ter plaatse’ en de wisselende ijver om verder naar oplossingen te zoeken vergeten politici en besturen wel eens als ze aan het dromen slaan. En dus krijg je volksvertegenwoordigers als Mercedes Van Volcem die fiets-o-strades de oplossing vindt om de mensen uit de file én uit auto te laten stappen om zo met hun fiets naar het werk te gaan pendelen.

‘Zij zijn niet alleen verkeersveilig maar bieden ook een aantrekkelijk alternatief voor woon-werkverplaatsingen, zeker in regio’s met fileleed. Ze zorgen er voor dat de Vlaming de auto laat staan, omdat hij met de fiets, via zo’n fietsostrade, ook vlot op zijn werk geraakt.’

Dat klinkt als een slimme aanpak en redenering maar op de fietsostrade tussen Antwerpen en Mechelen werkt het alleen maar lokaal, tussen het ene en het andere dorp waar er een stukje ligt, de naam fietsostrade waardig. Maar om van Antwerpen naar Mechelen te pendelen, om vlot op je werk te geraken blijken er wel veel ‘situaties ter plaatse’.

verkeerslichten en kruisingen

De fietsostrade tussen Antwerpen en Mechelen is officieel klaar op een fietsbrug aan Berchem Station na. De laatste paar kilometers beton aan de het station nekkerspoel in Mechelen zijn gegoten en de fitte fietser kan de 24 kilometer tussen de twee op een dik uurtje uitrijden. Tenminste, als alle 12 verkeerslichten op groen staan en het niet te druk is op de kruisingen en onderbrekingen waar voorrang voor autoverkeer geldt.

Over die verkeerslichten kan je discussiëren. Veel valt er niet aan te doen als je een fietsostrade officieel aan het Centraal Station, midden in de stad laat beginnen. Dat is zoals de Wetstraat in Brussel, een autostrade tot in het centrum maar aan het eind staan er ook nogal wat verkeerslichten achter mekaar. Als de fietsersbrug aan Berchem Station ooit klaar is, vallen er bovendien drie verkeerslichten weg en eens over de Ring kom je er tot in Mechelen geen enkel tegen. Die kruisingen en onderbrekingen waar je voorrang moet verlenen aan anderen is een ander paar mouwen. Die 14,8 kilometer fietsen over een rommeltje aan fietspaadjes of iets dergelijks is een nog groter paar mouwen.

Wel of geen voorrang voor fietsers

Op de eerste rit langs de fiets-o-strade telde ik 18 kruisingen en onderbrekingen maar Chris Brouwers en Tina Caers wezen me op een aantal onderbrekingen die er eigenlijk geen zijn.

“We beginnen de fietsostrade aan het Centraal Station omdat het nu eenmaal een startpunt en eindbestemming is. Dat ze daarbij onderbroken wordt door lokaal verkeer en openbaar vervoer is niet te vermijden”, zeggen Chris Brouwers en Tina Caers.

“We zijn hierover in overleg met de gemeente Mortsel,” klinkt het.

“We zouden die paaltjes daar liever weg hebben en op de rijdbaan voor de auto’s zetten zodat zij afremmen voor fietsers in plaats van omgekeerd,” zegt Chris Brouwers.

“Ook hier is het logischer om fietsers voorrang te geven en het afslaand autoverkeer en dat op de rotonde te laten wachten,” klinkt het.

“Hier heb je als fietser wel voorrang vaen moeten auto’s voorrang geven aan fietsers die van rechts komen,” wijst Chris Brouwers op mijn fout. Het lijkt alleen maar alsof auto’s voorrang hebben. Niet in het minst omdat ze hem ook nemen al hebben ze hem niet want er staat een bord.

“Het is hier wel heel rustig, met alleen local autoverkeer,” klinkt het.

“Het is hier wel heel rustig. Er zijn amper auto’s,” klinkt het.

“Een jammere zaak dat we hier moeten oversteken terwijl het fietspad evengoed aan de andere kant had kunnen liggen,” zebgt Chris Brouwers van de provincie Antwerpen.

“De stationsbuurt in Duffel wordt nog heraangelegd,” klinkt het.

“Hier komen wel heel weinig auto’s,” zegt Chris Brouwers.

“Niet perfect om hier als fietser de parking op te moeten maar beter konden we niet krijgen,” klinkt het.

“Ook hier moeten we afwachten wat de heraanleg van de stationsomgeving zal opleveren,” klinkt het.

9,2 kilometer fiets-o-strade

Van de 24 kilometer tussen Antwerpen en Mechelen loopt 6,6 kilometer over fiets-o-stradestroken de naam waardig. Er zitten pareltjes van infrastructuur tussen, zoals de oversteek van de Nete in Duffel en het lange stuk in Kontich. Ook het stuk tussen Mechelen en Sint-Katelijne-Waver over een lengte van 2,6 kilometer is prima.

14,8 fiets-off-strade

Het stuk tussen Antwerpen en Mechelen over fietsostrade (9,2 km) is korter dan het stuk over fiets-off-strade (14,8). En dat langste stuk ligt er niet al te best bij. Toch zeker niet voor een fietsostrade die veiligheid, snelheid en comfort belooft. In willekeurige volgorde:

“Dat stuk zit mee in de plannen om de stationsomgeving daar te vernieuwen”, zeggen Chris Brouwers en Tina Caers van de provincie Antwerpen.

“Fietssuggestiestroken mogen niet in het rood worden geverfd,” klinkt het.

“Het is een hele inspanning geweest om er al een fietsstraat van te maken maar bewoners zijn ook heel welwillend geweest door bijvoorbeeld geen bezwaren te maken dat er minder parkeerplaats zou zijn,” klinkt het.

“Geen perfecte oplossing maar in al die jaren dat de het fietspad hier loopt, zijn er nog geen ongevallen geweest,” klinkt het.

“Het is hier wel nooit druk,” klinkt het.

“Opnieuw, er is hier amper autoverkeer en dan nog alleen van mensen die hier wonen,” klinkt het.

“De mensen die hier wonen moeten ook thuis kunnen geraken met de auto,” zegt Chris Brouwers.

“Nogmaals, hier is amper autoverkeer,” klinkt het.

“We hadden het fietspad langs het spoor onder de brug kunnen doortrekken maar er ligt te veel bekabeling voor het spoor en het zou veel te veel kosten om dat allemaal te verleggen,” klinkt het.

Het zijn van die situaties ter plaatse waar er veel inspanningen zijn gedaan om van de fietsverbinding tussen Antwerpen en Mechelen echt een fiets-o-strade te maken maar waar de provincie te veel rekening heeft moeten maken met andere belanghebbenden. Het stuk tussen Antwerpen en Hove fiets-o-strade noemen is als de wildwaterbaan op de Sinksenfoor een rafting-paradijs noemen. Of Deurne luchthaven een internationale hub.

Waar is Mechelen?

Het is ver zoeken naar het uniforme karakter van de fietsostrade tussen Antwerpen en Mechelen. Niet alleen in de soorten wegdek en infrastructuur, maar ook in de bewegwijzering. Die varieert van dorp tot dorp en bestaat voornamelijk uit lokale richtingwijzers. De eerste die ik vanuit Antwerpen richting ‘Mechelen’ tegenkwam was in Duffel. Misschien heb ik er een gemist tussen al die borden naar Hove, Kontich Kazerne, Berchem, Duffel, Sint-Katelijne-Waver, Edegem, enzovoort. “Intussen hebben we wel nieuwe bewegwijzering gezet,” klinkt het.

Delen met jan en alleman

Verbazingwekkend is dat de stukken mooi afgewerkte fiets-o-strades op verschillende plekken op de route gedeeld moeten worden met voetgangers en ander verkeer. Zo heet het stuk in Kontich wel ‘fietsweg’ maar is het ook toegankelijk voor voetgangers, dienstvoertuigen, hulpdiensten en aangelanden. Dat voetgangers op een fietssnelweg voor conflicten zorgen, heeft de wegbeheerder ingecalculeerd en opgelost met een kartonnen bord in plastic folie met als boodschap ‘Wees hoffelijk’. Volgens Tina Caers van de provincie Antwerpen is dat een betere aanpak dan allerlei verbodsborden of andere tekens te plaatsen.

Op het laatste stuk tussen Sint-Katelijne-Waver en Mechelen gaat het om een gedeelde voetgangers-fietsersweg. Hier wordt de fiets-strade dus tegelijk een stap-o-strade. Ook op andere stukken fietsostrade de naam waardig, kom je wandelaars tegen, ook al is het officieel exclusief voor fietsers. Niet dat je het de voetgangers kan kwalijk nemen. Zo’n fietsostrade is uiteindelijk recht op recht en comfortabel. Tenminste, als er niet te veel fietsers zijn die hard rijden. Op de fiets-off-strade is het als vanouds op fietspaden. Overal voetgangers en al dan niet correct geparkeerde auto’s. En wanneer de fiets-off-strade over de rijbaan loopt is die gewoon te delen met het auto-verkeer.

Jammer maar helaas

Het zou niet fair zijn om de geleverde inspanningen om fietsvoorzieningen aan te leggen tussen Antwerpen Mechelen af te doen als één grote mislukking en praatjesmakerij van politici en ambtenaren. De ruimtelijke ordening maakt het niet altijd even gemakkelijk maar dat wil niet zeggen dat de route tussen Antwerpen en Mechelen een fiets-o-strade is. Een geslaagde fietsverbinding, is het echter zeker wel. Niet in het minste dank zij de provincie Antwerpen en mensen als Chris Brouwers en Tina Caers.