Deneyim Ağı
Published in

Deneyim Ağı

İnsan Haklarının Kısa Yazılmış Uzun Tarihi

Ekibimizden Sosyolog Sevim Kahraman insan haklarının tarihi üzerine bir yazı hazırladı.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, 10 Aralık 1948 tarihinde kabul edilmiştir. Ancak insan hakları kavramının, insanlığın tarihi kadar eski olduğu bilinmektedir. İnsan hakları, çağlar boyu, değişen, dönüşen bir kavram olmakla birlikte Aydınlanma Dönemi’ne dek “belirli bir zümreye, sosyal statüye sahip insanların ayrıcalıklı olması hali” olarak süregelmiştir. Yaş, ırk, ekonomik durum, cinsiyet gibi nedenlerle bazı insanların haklarının olması söz konusu olmamış, insan haklarının bugünkü kavramsallığı ile ele alınması ancak Aydınlanma Dönemi’nde mümkün olmuştur.

Aydınlanma Dönemi’nde “insan” kavramının yeniden tanımlanması ve modern devlet anlayışının ortaya çıkmasıyla, insan hakları günümüzdeki anlamını kazanmış, “İnsanların yalnızca insan olmaları sebebiyle, doğuştan kazanılmış, bireyi başka bireylere, devletlere karşı koruyan, vazgeçilemez, devredilemez haklar bütünü” olarak tanımlanmıştır. Bu bağlamda, insan hakları eşitlik temellidir ve evrenseldir. Bireylerin haklarının korunması ise devletlerin sorumluluğundadır.

İnsan hakları elbette kadın hakları ve çocuk haklarının da kapsayıcısıdır. İhtiyaçlarının yetişkinlerden farklı olması temelinde çocuk hakları, eşitlik temelinde ise kadın hakları ayrıca ele alınmış ve düzenlenmiştir.

Çocuklar, uzun yıllar boyunca küçük yetişkinler olarak nitelendirilmiştir. Tıpkı insan hakları kavramında olduğu gibi, Aydınlanma Dönemi’nde, çocukluk kavramının ortaya çıkmasıyla birlikte kimlerin çocuk sayılacağı konusu da uzun yıllar tartışılmıştır. Yetişkinlerden farklı ihtiyaçları olan bireyler olmaları konusunda fikir birliğine varılmasının ardından, modern anlamıyla çocukluk ve çocuk hakları ancak 1900 yılların başında konuşulmaya başlanmıştır. Çocuğun, “18 yaşına kadar her insan çocuktur.” ifadesi ile tanımlanması 20 Kasım 1989’da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından benimsenen Çocuk Hakları Sözleşmesi ile mümkün olmuştur. Sözleşme, çocukların ihtiyaçlarını da betimleyerek, çocuğun yüksek yararının her koşulda gözetilmesini devletlerin sorumluluğuna atfetmiştir.

Kadın hakları tarihi, erken modern çağ döneminde yapılan “Kadın insan mıdır?” tartışmasına dayanır. Cinsiyete dayalı eşitsizliğe ve ayrımcılığa maruz kalan kadınların 8 Mart 1857’de ekonomik alanda başlayan hak mücadelesi, 1970’li yıllarda sosyal ve siyasal konular bağlamında da uluslararası platformlarda konuşulmaya başlanmış, Birleşmiş Milletler, Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi’ni (CEDAW), 1980 yılında üye ülkelerin imzasına açmıştır. Kadının insan hakları kavramı, ilk kez 1993 yılında Viyana İnsan Hakları Konferansı’nda, “kadınların ve kız çocuklarının insan haklarının, evrensel insan haklarının ayrılmaz, bölünmez ve vazgeçilmez bir parçası olduğu” kabul edilmiştir.

Devletlerin, uluslararası sözleşmelerin imzacısı olması, sözleşmelerin gereklerini yerine getirilmesi konusunda bağlayıcıdır. Türkiye Cumhuriyeti Devleti, hem Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin hem de Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi’nin (CEDAW) imzacısıdır.

Kaynaklar

Aras, Ü. Y. (2010). İnsan Hakları Temelinde Özel Hayat Hakkının Ulusal ve Uluslararası alanda Uygulamaları (Doctoral dissertation, Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü) http://acikerisim.bahcesehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/123456789/1212/%20nsan%20haklar%20%20temelinde%20%C3%B6zel%20hayat%20hakk%20n%20n%20ulusal%20ve%20uluslararas%20%20alanda%20uygulamalar%20.pdf?sequence=1

Hekimoğlu, M. (2003). İnsan Haklarının Tarihsel Perspektif İçerisindeki Gelişimi, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi https://dergipark.org.tr/en/pub/yead/issue/21830/234652

Kaypak, Ş. & Kahraman, M. Türkiye’de Kadının İnsan Hakları ve Anayasal Yansıması https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/183441

Turanlı, K. (2004). Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi çerçevesinde çocuğun ekonomik sömürüden korunma hakkı (Master’s thesis, Anadolu Üniversitesi) http://libra.anadolu.edu.tr/tezler/2004/247224.pdf

--

--

Yüzden fazla gönüllünün yer aldığı Önemsiyoruz her ay düzenli olarak bir araya gelerek iyi vakit geçirme buluşmaları yapıyor.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store
Önemsiyoruz

Önemsiyoruz

40 Followers

Çocukların ve kadınların temel haklarına erişimini önemsiyoruz. Kendi yaşamları için karar verici olmaları adına biz önemseyen bireylere çok iş düşüyor.