Basın Yayın Kuruluşlarının 2017 Clickbait Puanlama Sonuçları

Doğrula
Doğrula
Mar 14, 2018 · 5 min read

tarafından yayınlanan Basın Yayın Kuruluşları ‘nda 23 kuruluş incelenmiş ve toplamda 1150 habere tek tek bakılarak sonuçlar oluşturulmuştur. Türkiye’de ve dünyada ilk kez yapılan, basın yayın kuruluşlarının takipçi kaybetmesine sebebiyet vermemek adına listede sadece Clickbait’i en az yapan ilk 5 basın yayın kuruluşunun ismine yer verilmiştir. İsimlerini gizlediğimiz diğer basın yayın kuruluşlarına bilgilendirme yapılacaktır.

Rapora konu olan Clickbait‘in tanımı nedir, nasıl ve neden yapılır sorularının cevabına bakacak olursak;

Clickbait Nedir?

Bir haberi,okuyucuları istenilen sayfaya yönlendirmek için farklılaştırılmış, anlaşılabilir olmayan, dikkat çekici başlık veya görsellerle oluşturup sunmaktır. Kelime anlamı olrak “tık yemi” ya da “tık tuzağı” olarak da bilinen Clickbait, haberlerin kalitesini düşüren, anlaşılabilir ve etik olmayan yöntemlerle yapılan ilgi çekmeye odaklı bir yöntemdir.

Normal haliyle dikkat çekmeyeceği ve tamamının okunmayacağı düşünülen haberlerde başlıklar veya görseller farklılaştırılarak Clickbait oluşturulabilmektedir. Örneğin; “Yeni hali görenleri şaşırttı!“, “Gözlerinize inanamayacaksınız“, “Flaş Flaş!” gibi başlıklarla ve anlaşılabilir olmayan, bulanık, dikkat çekici ya da alakasız görsellerle yapılır.

Clickbait Neden Yapılır?

Clickbait’in asıl amacı, bir haberin tıklanması ve okunması için okuyucuyu gerek haberin başlığıyla gerek görseliyle merak ettirmek ve haberin bulunduğu sayfayı ziyaret etmesi konusunda ikna etmektir. Clickbait’li olan haber, internet sitesinin sayfa görüntülenme sayısını arttırması, sosyal medyadaki etkileşimlerin çoğalması ve daha çok reklama tıklanması gibi nedenler için yapılmaktadır. Ancak bunlar bir avantaj gibi gözükse de aslında Clickbait haber yapan veya paylaşan kuruluşlara düşünüldüğünden daha çok zarar vermektedir. Okuyucular kandırılmış olma hissine kapılarak bir daha Clickbait haber yapan yayın kuruluşlarının sosyal medya hesaplarını veya internet sitelerini takip etmekten vazgeçebilirler. Bu durum da basın yayın kuruluşlarına karşı duyulan güvenin sarsılmasına yol açar.

Dogrula.org olarak Clickbait Raporunu oluşturmaktaki amacımız, Clickbait’in yaygınlaşmasını önlemek, kamuoyunun yanlış bilgilendirilmesini engellemek, kaliteli haberciliğin gelişmesine yön vermek ve bu alanda farkındalık bilincioluşturmaktır.

Türkiye’de ve dünyada ilk olarak hazırlanan bu rapor, kesinlikle yayın kuruluşlarını veya yapılan haberlerin içeriklerini eleştirmek veya onları yargılamak için yapılmamıştır.

Clickbait Örnekleri

Clickbait yapılırken genel olarak başvurulan yöntemlere göre; başlığın açıklayıcı olmaması, başlığın içerikle uyumsuzluğu, tamamlanmayan başlık kullanılması, görselin anlaşılabilir olmaması ve görselin içerikle uyumsuzluğu olarak 5 tane kriter belirledik. Bu kriterler kapsamında birkaç örnek verelim:

1- Başlığın Açıklayıcı ve Anlaşılır Olmamasıyla Yapılan Clickbait:

Açıklayıcı olarak verilmeyen, bir olayla veya bir durumla ilgili bilgilerin ne, nerede, nasıl, neden ve kim olduğu kasti bir şekilde belirtilmeyen başlıkların kullanıldığı haberlerde yapılan Clickbait türüdür. “Öyle bir şey yaptı ki!”, “Yeni hali görenleri şaşırttı!” gibi başlıklar bu kritere göre yapılan bir Clickbait örneğidir.

Yukarıdaki “Flaş İstanbul’da Polisi Alarma Geçiren Olay” şeklindeki haber başlığında görüldüğü üzere açıklayıcı olmayan bir başlık kullanılmıştır. Ancak sadece haberin içeriğinin okunması halinde açıkça anlaşılan bu paylaşımda amaç, dikkat çekmek ve okuyucuyu merak ettirmek ve okuyucunun habere yönelmesini sağlamaktır.


2- Başlığın İçerikle Uyumsuz Olduğu Clickbait:

Normal koşullarda kamuoyunun dikkatini pek fazla çekmeyen haberleri okutmak için kullanılır. Bu kritere göre yapılan haberler, daha çok önemsiz bir durumu abartarak veya asılsız olan bir haberi doğruymuş gibi algılanması için uyumsuz bir başlık atarak oluşturulur.

Dolarda akşam saatlerinde sert düşüş” başlıklı haberde ilgi çeken kısım doların fiyatının normal seyrinden daha çok ve daha hızlı olarak düştüğü algısı vardır. Ancak haber içeriğine bakıldığında doların sert ve çok değil, sanıldığından küçük bir farkla 0,03 lira yani, 3,95 liradan 3,92 liraya düştüğü anlaşılmaktadır.


3- Tamamlanmayan başlık kullanılarak yapılan Clickbait:

Haberin devamı bilerek verilmeyen başlıkta içeriğin tamamını görmek isteyen okuyucunun habere tıklaması amaçlanır. Haber açıldığında ise, genelde merak uyandırmayan, alakasız ya da önemsiz bir haberle karşılaşılmaktadır. Dikkat çekmek amacıyla oluşturulan bu başlıklarda cümlenin sonunda genellikle üç nokta kullanılır.

Yukarıdaki “Büyük tartışmalara gebe… Sakın yemeyin! Çünkü…” başlıklı haber, tamamlanmayan başlık kriterinin kapsamına girmektedir. Aynı zamanda açıklayıcı olmadığı için başlığın açıklayıcı olmaması kriterine de girmektedir. Genelde bu tarz başlıklar, ilk bakıldığında akla gelen durumu değil sanılanın aksine önemsiz bir durumu ifade eder.


4- Görselin Anlaşılabilir Olmamasıyla Yapılan Clickbait:

Görselin, olması gereken haller dışında kasten bulanık hale getirilmesi ve merak uyandırmak amacıyla fotoğrafların netliğinin kaybettirilmesi bu kriterin içine girmektedir.

Ünlü isme kanser teşhisi konuldu” başlığı ve beraberinde kasti olarak bulanıklaştırılan görsel tam anlamıyla Clickbait örneğidir. Haberde merak ettirilen ünlü ismin kim olduğu bilgisi ancak haberin içeriğine tıklandığında anlaşılmaktadır.


5- Görselin İçerikle Uyumsuz Olduğu Clickbait:

Görselin haber içeriğinden bağımsız, alakasız bir olayı, kişiyi veya durumu göstermesi halleri, görselin içerikle uyumsuzluğu kriterinde değerlendirilmiştir. Daha çok olayla ilgisi olmayan, dikkat çekmek adına bir görseli paylaşarak yapılan Clickbait türüdür.

Yukarıdaki haberde, “Diriliş Ertuğrul gerçeği”, “ünlü oyuncu son noktayı koydu” şeklindeki görselin üzerindeki yazılar içerikle alakasız olup merak uyandırmak amacıyla yazılmıştır. Öyle ki haber içeriğinde oyuncu Engin Altan Düzyatan’ın bir banka reklamında oynadığı ve kazandığı para ile ilgili söylediği cümleler vardır.


Rapora Göre En Az Clickbait Yapan Yayın Kuruluşları

Belirlediğimiz 5 kritere göre, rapora konu olan her bir haber dikkatle okunarak incelenmiş ve buna göre sonuçlar oluşturulmuştur. Puanlamada bir haberin Clickbait paylaşımı olduğunu anlamak için, bütün kriterlerden puan almasına gerek yoktur. Yalnızca herhangi bir kriterden puan alması yeterlidir.

Kriterlere göre 23 basın yayın kuruluşu tek tek puanlanmıştır. Rapora konu olan basın yayın kuruluşlarının isimleri alfabetik sıralamaya göre şöyledir:

Clickbait puanlamasında en düşük puanı alarak en az Clickbait yapan ve habercilik etiği bakımından haberi en doğru şekilde aktaran ilk 5 basın yayın kuruluşunun isimlerinin bulunduğu sıralama ise şu şekildedir:

  1. Yenişafak
  2. TRT Haber
  3. BBC Türkçe
  4. CNNTürk
  5. Star

Puanlama sistemine göre en az puan alan haber kuruluşları, en az şekilde Clickbait yapan kuruluşlardır. Bir basın yayın kuruluşunun yoğun olarak Clickbait haber yapması, Clickbait’li haberlerdeki kriterlerin toplam ham puanına göre hesaplanmaktadır.

Haberin devamı için

dogrula.org

Özellikle sosyal medya aracılığıyla yayılan ve güvenilirliği açısından tereddüt uyandıran güncel bilgi ve haberleri inceler ve doğrulamasını yapar.

Doğrula

Written by

Doğrula

Gerçeği Yakala

dogrula.org

Özellikle sosyal medya aracılığıyla yayılan ve güvenilirliği açısından tereddüt uyandıran güncel bilgi ve haberleri inceler ve doğrulamasını yapar.