Dizi Tanıtımı:

Gain platformunda ilk sezonu bitirdiğim Aslında Özgürsün dizisi Duygu Asena’nın aynı adlı romanından uyarlanmış. Belgin ve Berna 40 yaşlarında iki kadın çocukluklarından beri arkadaşlar, dizide onların kimlik arayışlarını, ilişkilerini ve hayata bakış açılarını izliyoruz. İnceleme tamamen spoiler içerir. Lütfen izlemediyseniz okumayın.

Kitabı okumadım, dizinin ilk sezonunu izledim.

İnceleme:

Aslında Özgür (müyüz?)

Tek başımıza veya aileyle yaşasak dahi bağlı olduğumuz değerler, tutkular ve ilişkiler yok mu? Berna ve Belgin üzerinden anlatılan diziyi izlemenizi tavsiye ederim.

Berna (Deniz Çakır) günümüzde farklı bir karakteri canlandırıyor. Güçlü, aşka aşık, deneyimlemeyi seven bir kadın. Kitapları diziye çevrilmiş bir yazar olmakla birlikte son dönemlerde kitaplarında eski popülerliği yakalayamıyor ya da yakalayamadığı ile ilgili yoğun eleştirilere maruz bırakılır. Oysa Berna birçok kadına öncülük etmiş tıpkı Duygu Asena gibi bir karakter burada ve şiddet ile mücadele de aktif bir rol aldığı gösteriliyor bize. Özellikle Canan’ın sahnesinde birinin yanında nasıl olunulur, nasıl destek olunulur gösterişleri o kadar kıymetli ve değerliydi ki, sahne bittiğinde Canan’ın yürüyüşünden haz aldım.

Canan’a kimliği ile ilgili “Seni sen olduğun için seviyorum.” kısmını o kadar net ve güzel verdi ki, Berna Canan güçlenebildi. Çünkü güçlü ve kaliteli dostluklar insanı korur. Hem psikolojik hem de fiziksel olarak… Bunu hem Berna’da hem de Belgin’de görüyoruz.

Belgin (Bade İşçil) ise benim için tamamen hayattan gördüğüm bir karakter. Bir anne, eş, kadın ve dost. Bir kadına yüklenen ne kadar çok anlam varken baba olarak konumlanan kişinin zorlandığı anların yanında annenin zorluğu ne kadar net tanımlanmış. Belgin karakteri kendi içimde benim sorular sormama neden oldu.

Evlilik ve çocukların insanı bir yerde tatmin ettiği ve ara ara sorgulamaya bıraktığı bir durum olduğu açık fakat belli bir yaştan sonra aynı hayallere ve hedeflere sahip olmadığın biriyle yan yana uyumak tamamen alışkanlık mı yoksa yeniliğe karşı korku mu? Bunun çatışmasını, karmaşasını gözler önüne seren bu dizide insan kendine soruyor. “Ya aynı hayallere sahip olmazsak, başkasından etkilenirsek?” Özellikle Belgin’in dernekte Ömer’e heyecanla ve mutlulukla bakışını gördüğümde Bade İşçil’e bir kez daha hayran oldum, dizi boyunca hiç bu kadar güzel ve mutlu olduğu bir anı görmemiştik.

Nükhet Duru’nun boşanma partisi apayrı bir sahneydi. Her biri ayrı ayrı incelenebilir. Fakat evliliğe ve dünyaya bakışı anlatışları, ortak noktalarda buluşmaya çalışmaları ve kadınların birbirlerine olan destekleri, inançları keyif veriyor insana.

Dizinin son sahnesinde Belgin’in hayatındaki değişimleri göreceğimiz bir gelişme oldu. İkinci sezonu bu sebeple merakla bekliyorum. Belgin ve eşi birlikte olmaya devam edecekler mi yoksa bulundukları fırtınada dağılıp gidecekler mi?

Burak hastayken Belgin ve Berna’nın doktor sahnesinde “Siz gerçek bir ailesiniz.” Demesi gözlerimi doldurdu ve Burak’ın hastanede Berna’ya bakışı… Evet onlar gerçek bir aile, insan kan bağı dışında da aile kurabilir. Nasıl kan bağı ile kurduğumuz aileler dağılabiliyorsa kan bağı olmayan insanlarla da ailemiz dağılabilir. Fakat sıcacık, birbirlerine karşılıksız destek olan, her birinin hatalı ve dışarıdan görebildiğimiz bu tür karakterlerin artması dileğiyle…

Özellikle de dizide en sevdiğim nokta şu oldu; sanki Belgin’in evini dışarıdan görüyoruz. Biz de dahiliz. Bir ailenin evine kamera takılmış ve kadının gözünden dünyayı görüyoruz. Samimiyet ve gerçekçilik beni dizilere bağlayan ve diziyi bitirmeme yardımcı olan hisler. İkinci sezonunu heyecanla bekliyorum. Bakalım bizi neler bekleyecek? Birinci sezonun klasik bir yemek sahnesi ile kapanmasına karşılık Belgin’e gelen mesajı eşinin görmesi beni ikinci sezon için heyecanlandırdı.

Kızılcık Şerbeti Doğa ve Fatih Üzerinden Şiddet Döngüsü

Bu çalışma, “Kızılcık Şerbeti” adlı diziyi Doğa ve Fatih ilişkisi üzerinden şiddet ve şiddet döngüsünü incelemek açısından değerlendirmek üzere yapılmıştır.

Dizi Tanıtımı:

Doğa’nın üniversitenin ilk yılı Fatih ile evlenmesi üzerine kurulu bir hikayedir. Bu hikayede; Fatih ve ailesi muhafazakar kesimi, Doğa ve ailesi seküler kesimi temsil eder. İki uç ailenin birbirlerinin değerleri ve doğrularının çatışmasını izlediğimiz dizide, iki ailenin bir masada yan yana oturabilmek için birbirlerine karşı bugüne kadar oluşturdukları kırmızı çizgilerin yumuşadığını da görmekteyiz.

İnceleme:

Dünya Sağlık Örgütü tarafından şiddet; yaralanma, ölüm, psikolojik veya fiziksel bir kayıp olarak sonuçlanan ya da sonuçlanması muhtemel kişi tarafından fiziksel şiddet ve güç kullanımı olarak tanımlanmıştır. Şiddet türkçede ise genelde kava kuvvet anlamına vurgu yapılmaktadır. Peki şiddet tek seferlik midir? Belli davranışın biçimlerinin tekrar etmesi ile tanımlanan flört şiddeti artarak devam edebilmektedir. İlk belirti genelde şiddet olarak algılanmayabilir.

Şiddet her ilişkide kendini farklı şekilde gösterir. Şiddet davranışı genelde zamana yayılır ve yaşayan kişi gittikçe daha zarar verici bir hale gelmektedir. Bu durumda da, kişi yaşadığı şiddetin farkında varması ve ilişkiden çıkması daha zor bir hale gelir.

“Bir şiddet davranışını ‘tek seferlik’ diyerek önemsizleştirmemek ve bu davranışın yeni şiddet davranışlarının işareti olabileceğini unutmamak çok önemlidir.”

Şiddet uygulayan partnerler genellikle ilk şiddet davranışının ardından özür dileyerek bu durum asla yaşanmayacağını dair sözler verir ve partnerin ilişkide kalması için onu ikna eder. Fakat; hem araştırmalar ve hem dizi gösteriyor ki; bir ilişkide şiddet davranışı bir kere gerçekleşiyorsa tekrar etme olasılığı yüksektir. Bu nedenle; şiddet döngüsünün nasıl işlediğini bilmek ve dizilerle bu döngüyü aktarabilmek önemlidir.

Döngüyü fark etmenin ardından döngüden çıkabilmek gerekir. Fakat döngüden çıkmak kolay değildir, döngüdeki kişiyi desteklemek ve güçlendirmek gerekir. O zaman gelin hadi döngüyü; dizinin şu sahnesi üzerinden inceleyelim.

https://www.youtube.com/watch?v=z_ctZImsb5U

1. Gerilimin Yükselmesi: İletişimde kesinti, korku ve kaygı artışı:

Fatih ve Doğa üzerinden bu gerilimin incelersek son bölümde üniversiteye tekrar başlayan Doğa bir grup ödevi içinde sınıftan erkek arkadaşları olmasından dolayı tedirginlik duyar. Kaygısı artar ve annesinin evinde grup görüşmesini yapar. O süreçte Doğa tedirgindir, iletişimde yanlış anlaşılacağı korkusu vardır.

Tedirginliği, kaygısı ve korkusu bir anda o kadar artar ki, arkadaşı ile dışarı çıkar. “Grup çalışması beni gerdi beni işte.” Sorunu tanımlamaktan korkar, sorunu tanımlarsa şiddeti kabul etmek zorunda kalır. İlişkide sorun çıkaran taraf Doğa olarak lanse edilir. Fatih böylece hep mağdur ve Doğa hep suçlu konumda kalır.

Uygun bir an bularak proje grubu için bulaşacağını anlatmak isteyen Doğa, Fatih’in doğum günü sürprizinde bunu anlatmayı seçer ve böylece failden izin almış olur.

2. Şiddet Davranışı: Hakaret/tehdit/sözel/duygusal/fiziksel/cinsel/ekonomik şiddet

Doğa arabaya binmeden önce Fatih’in yüzünü gördüğünde ilk tedirginliği hisseder ve “Canım” diyerek sarılmak için uzanır. Fakat fail bu teması istemez.

“Kim bu herifler? Az önce vedalaştığın kapıdan çıkan adamlar kim? Grupta erkeklerin olduğunu söylemedin bana!” Yaptığı imalarla karşısındakini suçlu konumuna düşürür. “Sakladığını söyler.” Çünkü partneri ondan bir şeyler saklayabilir ve sakladığı şey ise her zaman sadece sevgilileri olabilir. Zihniyeti ve düşüncesi bu şekildedir. Bu zihniyet şüphe olarak karşımıza çıkar ve sanki o şüphe gerçek bir kişiymiş gibi de hayatımızda yer bulur.

“Ayrıca ortada saklanılacak bir şey yok. Çalışmanın kızı erkeği mi olur?”

“Niye söylemedin o zaman?”

“Yani bunu belirtmek aklıma gelmedi.”

“Aklına değil de, Doğa’cım işine gelmedi bence.”

Mağdur ve suçsuz olan Fatih’in suçlayış biçimine bakın… Gerçek mağduru suçluyor ki, fail ortaya çıkmasın. Doğa’nın buradaki konuşması, kendini ifade ediş şekli ve eşitiz söylemi Fatih’in bir tık durulmasına sebep oluyor. Fakat üstteki söylemlerin tamamı sözel ve psikolojik şiddete giriyor.

3. Barışma: Özür, şiddeti gerekçelendirme, değişim vaadi, hediyeler.

“Tamam biraz sert davrandım. Kötü bir gün geçirdim.” Ellerini Doğa’nın elinden çeker. “Kapıda da çocukları görünce gerildi sinirlerim, pardon.” Çünkü sadece Fatih’in günü kötü geçebilir ve günü kötü geçtiyse Doğa’nın ondan başkası ile ilişkisi olabileceğini ima edebilir.

“Ben sana çok güveniyorum, millete güvenmiyorum.” Şiddeti gerekçelendirme sebebi… Doğa’ya çok güvendiği için Doğa bir şey yapmasa da, çevresindekiler Doğa akılsız olduğu için onu ikna edebilir. Doğa tek bir bakış ve söz ile ikna edilebilir bir kadın iması vermekte burada.

“Ben sana ofiste bir oda açtırayım…”

Çünkü Doğa’ya ofis açmazsa ve gözünün önünde olmazsa Doğa her şeyi yapabilir düşüncesi mevcuttur.

4. Sakinlik: Yaşananları yok sayma ve şiddetsiz iletişim

“Neyse kapandı bu konu. Bir dahaki çalışma bizim ofiste. Söylersin bana. Milletin evine gitmek yok, Doğa!”

Konuyu kapatarak yaşananları yok sayma çalışmasını görmekteyiz bu cümlelerde. Sonda ise tekrar son sözü söyleyen Fatih karşımıza tekrar çıkıyor. Milletin evine gitmek yok derken annesinin evini de bir başkasının evi gibi belirtiyor. Artık annen de başka biri… Milletten uzak biri değil. Bu ima karşısına rağmen Kıvılcım’ın burası senin evin kızım demesi ne kadar kıymetli, hele de bu tür şiddet döngülerinde kişinin desteklenebilmesi açısından…

Kaynaklar

Gençlerle Güvenli İlişkiler Üzerinde Çalışmak (Cinsel Şiddet Mücadele Derneği, 2017)

Bu çalışma “Çukur” adlı diziyi ebeveyn tutumları, sosyalizasyon ve antisosyal davranış açısından değerlendirmek üzere yapılmıştır.

Dizi Tanıtımı:
Çukur, İstanbul’da Koçova’lıların elinde olan bir mahalledir. Bu mahallede kriminal olaylar gerçekleşmektedir. Gayrimeşru birçok suça açık olan mahallenin bir kuralı vardır: Uyuşturucu giremez. Dizide, İdris Koçovalı ve çocuklarının hikayesi ile Çukur için verdikleri mücadele anlatılıyor.

Çukur ve Ebeveyn Tutumları:

Baumrind (1966)’ göre dört ebeveylik stili vardır: Demokratik, otoriter, izin verici, ihmalkar. Otoriter ebeveyn tutumuna sahip ebeveynler; çocuğun gelişim dönemlerini, kişilik, mizaç özelliklerini ve taleplerini göz ardı ederek kendi isteklerini ve ortamlarına göre davranmasını ister. Bu tutuma sahip ebeveynlerin çocukları sık sık cezalandırılır, duygu ve düşüncelerini açıkça ifade edemedikleri için öfke ve kızgınlık gözlenir (Sezer, 2010). Erkek çocuklarında engellenmiş hissi yaşandığı benlik seviyesinin düşük ve saldırganlık seviyesinin yüksek olduğu bulunmuştur (Maccoby ve Martin, 1983). “Çukur evimiz, İdris babamız!” sloganıyla yaşayan Çukur’un kendine ait bir dövmesi vardır ve bu dövme eğer mahalleden çıktıysanız Çukur insanının size yardım etmesi içindir. İdris’in beş oğlu vardır. Dördü onunla birlikte büyümüştür: Cumali, Kahraman, Selim ve Yamaç. Salih (Vartolu) ise dizide sonradan oğlu olduğunu öğrenecektir. Cumali ilk çocuktur ve en sert tutumu ona göstermiştir. Dizinin bir bölümünde; parmağı yaralandığı için babasının dövdüğünü anlatıyor (*1). Ebeveynlik, her çocukla birlikte değişse de otoriter tutumu değişmemiştir. Selim’in çocukken sürekli hasta olması, diğerlerine göre daha korkak olduğunu düşünmesi sebebiyle otoriter ve ihmalkar bir tutum sergilemiştir. Selim, Kahraman ölürken onu koruyamadığını düşündüğü için onu suçlar(*2). İhmalkar ebeveynlik tutumuna sahip bireyler çocukları ile azami düzeyde iletişim kurar ve çocukların isteklerini düşük düzeyde karşılar (Gönen, 2014). Selim hiçbir zaman onun otorite sahibi olabilecek oğlu değildir ve her zaman babası tarafından sevgisini eksik hissettiğini ifade etmiştir. Yamaç ise ailesini korumak amaçlı ergen yaşta birini öldürmek zorunda kalmış ve sonrasında bunu kaldıramamıştır. Babası ise onun bunu kaldırması gerektiğini ve Koçovalı olmaktan kaçamayacağını söylemiştir. Yamaç evi terk ettikten sonra yaralanana kadar onu bir daha asla görmeyecektir. Otoriter ebeveyn tutumuna örnek olarak gösterilebilir. Yamaç birini öldürdükten sonra gittiği için onu “Yüreği yumuşak yapamaz.” Diye tanımlar. Onun kurallarına uymayan hiç kimse otoriteye sahip olamaz olarak düşünür. Yamaç evden gittikten sonra da aileden kimse Yamaç ile görüşmez. Çünkü Yamaç ile görüşürse onlarda aileden dışlanacaktır (*3). Salih’in (Vartolu’nun) oğlu olduğunu öğrendiği Çukur’u terk etmesini ve gitmesini ister. Fakat Salih Çukur’u almak, sahibi olmak ister. Uyuşturucuyu da bırakmadan Çukur’da yaşamak ister. Bu sebeple, İdris Salih’in sevdiği ve İdris’in evinde kalan Saadet’i başkası ile evlendirmek ister. Bu doğrultuda, Salih’in isteklerini gözardı etmek ve kendi isteklerini yapması için baskı uygular. Fakat Salih bu baskı ve reddedişi karşı asla durmayacaktır. İlk sezonun sonunda babasını Çukur’dan gönderir ve Çukur’un sahibi olur (*4).

Çukur ve Sosyalizasyon

Çukur’un bir simgesi vardır ve bu simgesi olan herkes Çukur’u ve Koçovalıları korur. Simge aile ve aidiyettir. Bu simgeyi karşılıklılık ilkesine göre değerlendirebiliriz. En az bireysel çıkarlar kadar gruba aidiyet, sadakat, adanma ve grup dayanışmasının önemsendiği Çukur dövmesinin anlamı: “Çukur, benim, ailemin ve dostlarımın yuvasıdır. Bu yuvanın üzerinde, onu koruyan bir çatı, Koçovalılar olduğu sürece hayatta ve güvendeyiz!” demektir. Çukur ve Koçovalı’nın isteklerini yapmak bir grup ve aidiyet verir. Eğer Çukur’a itaat etmezsen reddedilebilirsin. Orta ergenlikte klik ve kalabalık halinde yaşayan mahalle, yetişkinlikte suç işlerine (fuhuş, silah kaçakçılığı) devam ettiği için saldırganlık düzeylerinde bir azalma görülmemektedir. Aynı şekilde, benlik seviyelerinin düşük olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü bir gün Çukur başka bir grup tarafından ele geçirildiğinde gruba uymak ve otoriteye karşı gelmemek adına İdris babalarının fotoğrafını ezip geçebilirler. Maccoby ve Martin’in (1983) otoriter ebeveyni olan erkeklerin saldırganlık düzeyi yüksek ve benlikleri düşük savını doğrular niteliktedir (*5).

Bugental (2000) sosyalizasyon sürecinin farklı temel alanları olduğunu belirtmiştir. Bunlardan koalisyon grup, hiyerarşik güç incelenecektir. Koalisyon grup alanı grupların fark edilmesi, farklılık ve benzerliklerin ortaya çıkmasına sebep olur. Çukur’un simgesi bir koalisyon alanı ortaya çıkardığı düşünülebilir. Gruba ait ritüellerin, alışkınlıkların ve değerlerin benimsenmesine sebep olduğu ifade edildiği öngörülürse gruba ait suçların işlenmesi, uyuşturucu suçuna kimsenin girmemesi, Koçovalı’ların korunması buna örnek olarak gösterilebilir (*6). Çukur dövmesi ile dövme yapılmadan önce çocuklara ve ergenlere ailenin ve mahallenin değerleri anlatılır. Bununla birlikte hiyerarşik güç alanı da belirlenir, herkesin amaçları ve ödevleri olduğu gibi Koçovalı’lara itaat etmesi gerektiği de öğretilir.

Koalisyon alanı ve hiyerarşik güç için Çukur özelinde toplumun nasıl algıladığı ile ilgili yapılan çalışmalara bakılmıştır. Dizinin toplum gözünden erkeklik ve kadınlık temsilleri ile ilgili yapılan çalışmada (Özdemir, 2020) Çukur dizisinin toplumsal cinsiyet ayrımcılığına sürüklediği ifade edilmiştir. Bunun toplumda yansımasını bir haberden görebiliriz. Çukur dövmesi yaptıran üç çocuk diğer çocukların harçlık ve cep telefonlarını gasp etmiştir (Hürriyet: 2018). Çukur dövmesinin yüzük, telefon kabı, duvarlara yazı ve çakı gibi materyallerde kullanılmasının bir etkisi olarak görülebilir. Çukur’un içindeki aile yapısı sosyalizasyon sürecine dahil olmuş diye düşünülebilir. Gençlerin model aldığı televizyon karakterlerini inceleyen bir çalışmada (Üstündağ, 2019) erkeklerin %96’sı Vartolu karakterini seçerken kızların %63’ünün model aldığı karakter olarak yer almıştır. Aynı dizinin Yamaç karakteri için ise kızların %16’sı tercih ederken erkeklerin %91’i seçmiştir.

Çukur ve Saldırganlık

Orta çocukluk döneminde sürekli reddedilen çocukların düşmancıl saldırganlık artar (Dodge, 2003), Vartolu Çukur’da babasının onu oğlu olarak görmediğini düşünerek büyümüş. Bu durumda, ona karşı beslediği öfke kardeşini öldürmeye ve babasını öldürme teşebbüsü ile devam etmesini açıklıyor. Kendini asla aileden hissetmediği ve dışlandığını düşündüğü için Yamaç’ın onun annesinin mezarın yaptırması ve babamın bir oğlu daha ölmesin diye öldürmedim demesine çok şaşırmıştır. Bu sebeple geri kalan üç sezonda da, Yamaç’ı her daim korumuştur. Ergenlikte saldırganlık davranışlarının arttığı görülmektedir. Suça karışan ergenlerin, anne reddi ve arkadaşın benzer problem davranışlarını da pozitif yönde etkilediği bulunmuştur (Uludağlı ve Sayıl, 2013). Vartolu’nun annesinin erken yaşta ölmesi ve diğer aile bireylerinin onu istememesi suça karışmasında rol oynamıştır. Risk alma, çeteye dahil olma kapsamında bakıldığında Vartolu köyde uyuşturucu kaçakçılarının yanında kalıyor ve onlar Vartolu’ya kötü davranıyordu. Bu sebeple, ilk kazandığı para ile evdeki kişileri taramış ve öldürmüştür.

Bir diğer antisosyal davranış olarak intihar incelendiğinde ise; Selim birinci sezonun sonunda Vartolu ile Çukur’u babasının elinden alıyor. Bu doğrultu da bakıldığında, otorite ve güç elde etse de ailesiz “Selim” olamadı çünkü kendini kanıtlayacağı bir aile kalmamıştı. Bu süreçte, özerklik istediği için Vartolu ile bir çatışma çıkarır, Çukur’un tüm arsasını alır. Tek bir amacı vardır: Babasına kendini kanıtlamak. Fakat amacı gerçekleştiğinde aile bağlarının koptuğunu ve güvenlik hissinin azaltığını fark eder. Yapılan çalışmada (Bayam ve ark., 1995) intihar düşüncesi ve ümitsizlik arasındaki ilişkinin yüksek olduğu bulunmuştur. Selim’in artık aile ile bağının koptuğunu düşünmesi onu ümitsizliğe sürüklemiş ve intihar etmiştir.

Çukur mahallesinde ise ergenleri ve yetişkinleri incelediğimizde; akranlar birbirlerini etkileme arzuları olduğunu fark ediyoruz. Akranları varken daha çok riskli davranıyorlar. Geç ergenlik ise sosyalizasyonun önemli olduğunu varsayarsak ailedeki erkeklerin suçu ve suçluyu teşkil etmesi onları suç ortamına sürüklediği söylenebilir. Yetişkinliğe geçişte saldırganlık ve antisosyal davranışların düşüşe geçmesi beklenir (Monahan ve ark., 2009) fakat Çukur ortamında bu davranışların desteklenmesi ile artma görülmektedir. Geçimlerini Çukur’dan sağlamaktadırlar.

Kaynakça

Ay Yapım (2021). (https://www.ayyapim.com/tr-tr/cukur Erişim tarihi: 26.04.2021

Aymaz, G . (2019). “Karşılıklılık İlkesi” ve “Kentsel Toplum” Kavramları Çerçevesinde Çukur Dizisi Üzerine Bir Analiz . Erciyes İletişim Dergisi , 6 (2) , 995–1012 . DOI: 10.17680/erciyesiletisim.524037

Bayam, G , Dilbaz, N , Bitlis, V , Holat, H ve Tüzer, T . (1995). İntihar davranışı ile depresyon, ümitsizlik, intihar düşüncesi ilişkisi: İntihar davranış ölçeği geçerlilik, güvenirlik çalışması. Kriz Dergisi , 3 (1) , 223–225 . DOI: 10.1501/Kriz_0000000098

Baumrind, D. (1966). The effects of authoritative parental control on child behaviors. Child Development, 37, 887- 907.

Gönen, G. (2014). Algılanan anne baba tutumunun üniversite öğrencilerinin bilişsel çarpıtmaları ve kişilik yapıları ile ilişkisi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Hürriyet Gazetesi. (15 Ekim 2018). Dövmeli gasp şüphelileri tutuklandı. https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/eskisehir/dovmeli-gasp-suphelileri-tutuklandi-40986968

Maccoby, E. ve Martin, J. A. (1983). Socialization in the context of family: Parent-child interaction. E. M. Hetherington ve P. H. Mussen, (Ed.), Handbook of child psychology: Socialization, personality, and social development (4. baskı) içinde (1–101). New York: Wiley.

Monahan, K. C., Steinberg, L. ve Cauffman, E. (2009). Affiliation with antisocial peers, susceptibility to peer influence, and antisocial behavior during the transition to adulthood. Developmental Psychology, 45(6), 1520–1530. https://doi.org/10.1037/a0017417

Özdemir, M . (2020). Kültürel çalışmalar perspektifinden Çukur dizisinin alımlaması: Erkeklik ve kadınlık temsilleri üzerine bir araştırma. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi , (14) , 116–133 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/euifydhed/issue/58510/820567

Sezer, Ö. (2010). Ergenlerin Kendilik Algılarının Anne Baba Tutumları Ve Bazı Faktörlerle İlişkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi. Haziran 2010. Cilt:VI1, Sayı:I, 1–19.

Uludağlı P. N ve Sayıl F. M (2013). Suça karışmış ergenlerde problem ve olumlu sosyal davranışlar: Ergen, anne ve arkadaş özellikleriyle ilişkileri. Türk Psikoloji Dergisi, 28(71), 57–72.

Üstündağ, A . (2019). GENÇLERİN MODEL ALDIKLARI TELEVİZYON KARAKTERLERİ . Akademik İncelemeler Dergisi , 14 (1) , 27–50 . DOI: 10.17550/akademikincelemeler.427334

Youtube Video Serisi

*1: (https://www.youtube.com/watch?v=A8qZYWpl5UU)

*2: ( https://www.youtube.com/watch?v=OXsmX9aDVzs )

*3: (https://www.youtube.com/watch?v=j5hSBHYUs2o)

*4: (https://www.youtube.com/watch?v=cJkgZUFlIpI)

*5: (https://www.youtube.com/watch?v=MxjAaUKa2fY)

*6: (https://www.youtube.com/watch?v=D70OSoUUFqc&t=77s)