“ชีวิตยังอยู่คือชัยชนะ” เป็นประโยคที่คนส่วนใหญ่อ้างว่ามาจาก “สุมาอี้” หนึ่งในบุคคลและตัวละครอิงประวัติศาสตร์จากวรรณกรรมเรื่อง “สามก๊ก”

ผมไม่ทราบแน่ชัดว่า ซือหม่าอี้ (ชื่อรอง สุมาอี้) ได้กล่าวเช่นนั้นจริง ๆ ในตอนที่เขายังมีชีวิตอยู่รึเปล่า หรือเป็นเพียงสิ่งที่ชนรุ่นหลังตีความ แต่งเสริมเติมแต่งกันไปเอง

…ท่ามกลางความสิ้นหวังที่โหมกระหน่ำ ความกังวล ความไม่แน่นอน และความตายที่เข้ามาได้ทุกเวลา คำถามที่ผมยังหาคำตอบไม่ได้และส่งสัยในคำกล่าวที่อ้างว่ามาจาก สุมาอี้ ว่าการมีชีวิตยู่ถือเป็นชัยชนะจริง ๆ หรือเป็นแค่การหลอกตัวเองว่าเราชนะทั้งที่ร่างกายและจิตใจมันค่อย ๆ พังทลายจากข้างใน

ผมเริ่มศึกษาและอ่านวรรณกรรมสามก๊กตั้งแต่เข้าศึกษาในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น ช่วงที่ภาพยนตร์เรื่อง สามก๊ก : โจโฉแตกทัพเรือ (Red Cliff) โดย จอห์น วู (John Woo) ได้เข้าฉายครั้งแรกในประเทศไทย และจุดประกายกระแส “สามก๊ก” สั้น ๆ ในช่วงเวลาดังกล่าว

แม้ว่าหนังเรื่องสามก๊กเวอร์ชั่นของผู้กำกับ จอห์น วู จะไม่ได้กล่าวถึงสุมาอี้เลยแม้แต่นิดเดียว อีกทั้งในวรรณกรรมที่รจนาโดย “ล่อกวนตง” หรือ “หลัว กว้านจง” ก็ใส่เรื่องราวของตัวละครนี้เพียงแค่ในช่วงท้ายของเรื่องราว จนคนอ่านบางท่านเข้าใจว่าสุมาอี้เป็นเพียงตัวประกอบที่มาเพื่อป่วนขงเบ้งยอดกุนซือของเล่าปี่เท่านั้น

ทว่าแท้จริงแล้ว…สุมาอี้ เป็นตัวละครม้ามืดที่แม้มีบทไม่มาก ผลงานไม่เท่า แต่สุดท้ายกลับกลายเป็นคนรวมแผ่นดินสามก๊กให้กลับมาเป็นหนึ่งภายใต้ ราชวงศ์จิ้น อีกครั้ง

จากที่ผมลองอ่านเรื่องราวของสุมาอี้จากแหล่งอ้างอิงต่าง ๆ ภาพรวมส่วนใหญ่ล้วนไปในทิศทางเดียวกันว่า สุมาอี้ ขึ้นชื่อเรื่องความอดทน ความใจเย็น และความมีไหวพริบ

เขาไม่เคยโอ้อวด หวังชื่อเสียง ลาภยศ หรือเงินทอง แน่นอนว่าคนระดับสุมาอี้ไม่ใช่พระพุทธเจ้าที่ไม่สนใจทางโลก หรือเพราะคุณธรรมค้ำคอแต่อย่างใด หากแต่เป็นเรื่องของการเอาตัวรอดท่ามกลางฝูงแร้งกาที่รอคอยโอกาสรุมทึ้งยามที่เขาผิดพลาด

สุมาอี้อยู่นิ่ง ๆ พยายามไม่เป็นที่โดดเด่น ทำให้ศัตรูตายใจ แล้วหาจังหวะตวัดกระบี่ฟาดฟันอริราชให้ดับสิ้นชนิดที่สัปเหร่อขุดหลุมฝังแทบไม่ทัน ดังเช่นคำกล่าวที่ว่า “ข้าตวัดกระบี่แค่ครั้งเดียวก็จริง… แต่รู้ไหมว่า… ข้าลับกระบี่มาเป็น 10 ปีแล้ว”

เรียกได้ว่าคมในฝัก หลีกเลี่ยงการปะทะ เอาอ่อนเข้าสู่ หรืออะไรก็แล้วแต่ ทั้งหมดทั้งมวลคือกลยุทธ์ที่เรียบง่ายแต่ทำได้ยากยิ่ง การยับยั้งชั่งใจ สู่กับตัวเองคือที่สุดของการแข่งขัน

ผมกลับมาถามตัวเองอีกครั้งว่าผมจะยังมีชีวิตอยู่จนถึงตอนนั้นหรือไม่?

ข้อมูลที่พัก เบอร์โทรศัพท์ติดต่อ รายละเอียดเส้นทางท่องเที่ยว ป้ายรถประจำทาง อัตราค่ารถโดยสารสาธารณะ ทริคการเดินทาง ฯลฯ ถูกแทนที่ด้วยภาพประกอบสีสันสดใส กับบทความบรรยายสถานที่ท่องเที่ยวที่แทบจะใช้ประโยชน์จริงไม่ได้เลย

ขออนุญาต รีวิวหนังสือ โลนลี่แพลนเน็ต (Lonely Planet) ประเทศเวียดนาม (Vietnam) เล่มล่าสุดและเล่มสุดท้ายของผม (ฉบับตีพิมพ์ ปี 2023) หลังจากที่ลองซื้อมาอ่านหวังจะเป็นแหล่งหาข้อมูลท่องเที่ยว เกาะฟูก๊วก เวียดนามใต้ แต่พออ่านแล้วเหมือนได้แค่เสพสุทรีย์ ไร้ข้อมูลใด ๆ ที่จะสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง หรือใช้ได้ก็น้อยนิดมาก

แผนที่แต่ละแห่งเหมือนมีประดับไว้เป็นภาพประกอบ แค่ว่าสถานที่ดังกล่าวอยู่ตรงส่วนไหนของเกาะ แต่จะไปยังไง มีข้อมูลอะไรที่ควรรู้บ้าง เช่น ป้ายรถประจำทาง เคล็ดลับการเดินทาง เหลือไว้แต่เพียงนิทานสวยหรูของการบรรยายสถานที่นั้น ๆ เรียกว่าผิดหวังมาก แตกต่างจากหนังสือ Lonely Planet เมื่อหลายสิบปีก่อนที่ผมเคยรู้จัก

ย้อนกลับไปเมื่อประมาณปี 2014 ผมเคยใช้หนังสือไกด์บุ๊ค โลนลี่แลนเน็ต เที่ยวเมืองฮานอย-ซาปา ประเทศเวียดนามเหนือ

แม้ว่าจะเป็นหนังสือมือสองรูปเล่มยับเยินสมการใช้งาน ดูทรงแล้วเจ้าของเดิมน่าจะเปิดพลิกหน้าอ่านเยอะพอสมควร ร่องรอยปากกาและโน้ตสั้น ๆ จรดประปรายตามหน้าสถาที่เที่ยวสำคัญต่าง ๆ

ผมใช้หนังสือเล่มดังกล่าวเปิดหาที่พัก ร้านอาหาร ร่วมถึงใช้เป็นแผนที่นำทางในบางเส้นทางที่อินเตอร์เน็ตเข้าไม่ถึงหรือมีสัญญาณต่ำ

ข้อมูลที่พักมีตั้งแต่ เบอร์โทรศัพท์ เบอร์แฟกซ์ อีเมล และข้อมูลที่อยู่คร่าว ๆ ซึ่งนำมาใช้ประกอบกับข้อมูลบน กูเกิ้ลแมพ ได้อย่างคล่องแคล่วลงตัว

แม้ว่าภาพจะไม่คมชัดเท่ากับของปัจจุบัน แถมหน้าบางหน้าใช้วิธีถมสีฟ้า-ขาว แต่เมื่อเทียบกับข้อมูลที่ถูกอัดแน่นมาให้ เรียกว่าคุ้มกว่าฉบับปัจจุบัน ที่จำหน่ายในราคาแพง โข เล่มละ 799 บาท

อ่านมาถึงตรงนี้ หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมผมถึงเลือกใช้หนังสือท่องเที่ยวหาข้อมูลแทนการเปิดอินเตอร์เน็ตซึ่งมีการอัปเดตข้อมูลได้หลากหลายกว่า

ต้องบอกก่อนว่าเหตุผลแรกคือ 1) ผมเป็นคนชอบอ่านหนังสือเป็นทุนเดิม และชอบหาข้อมูลจากหนังสือ และ 2) ผมมีความเชื่ออย่างหนึ่งว่าข้อมูลจาก “หนังสือ” มีความเที่ยงตรงกว่าอินเตอร์เน็ต และการลำดับเนื้อหาที่สำคัญช่วยให้ผมตัดสิ่งที่ไม่จำเป็นออกไปได้

ทว่าอย่างที่ผมได้บ่นไปข้างต้น ตำนานไบเบิ้ลเล่มฟ้า คู่ใจนักเดินทางทั่วโลกอย่าง Lonely Planet คงกำลังจะกลายเป็นซาก เหลือไว้เพียงตำนานของหนังสือไกด์บุ๊คเท่านั้น…

ต้นแดนดิไลออนกำลังร้องไห้ตรงหน้าเงาของดวงจันทร์ที่สะท้อนบนผิวน้ำ…ลมอ่อน ๆ ยามวิกาลพัดผ่านบึง เกิดเป็นเกลียวคลื่นลูกเล็กสะท้อนไปมา

คืนเดือนหงายทำให้ท้องฟ้าสว่างจนพอมองเห็นทาง แต่ตรงเส้นขอบฟ้านอกสวนหลังบ้านยังคงดำมะเมื่อม ต้นแดนดิไลออนเติบโตอยู่ตรงร่องโขดหินริมบึง มันปลิวโอดอ่อนตามสายลมทุกทิศทางโดยไม่แข็งขืน

มีต้นไม้ใหญ่ตั้งตระหง่านถัดออกไปอีกฟากของบึงใหญ่ กิ่งก้านของมันบดบังแสงจันทร์เล็กน้อย เกิดเป็นเงาตัดสลับกับลำแสงที่สะท้อนผิวน้ำวิบวับ ช่างเป็นบรรยากาศร่มรื่นย์และสงบราวกับความคิดล่องลอยผ่านกลีบเมฆ

ต้นแดนดิไลออนรู้สึกโศกเศร้า เพราะใกล้ถึงเวลาที่มันจะต้องปล่อยเกสร (ลูก ๆ) ให้ปลิวไปตามลมและเติมโตตามที่ต่าง ๆ ซึ่งอาจเป็นบนต้นไม้ใหญ่ เศษดินตรงรอยร้าวกำแพงกระท่อมเพิงหมาแหงนสักแห่ง หรือระเบียงบนอาพาร์ทเมนท์ชั้น 20 ในป่าคอนกรีต

ต้นแดนดิไลออนจะต้องกลับมาโดดเดี่ยวอีกครั้งและรอวันเหี่ยวเฉา แต่หน้าที่ของมัน กำลังจะสิ้นสุดลง ความรู้สึกสุขใจประเดประดังเข้ามา แม้นั่นจะหมายถึงความตายที่รออยู่เบื้องหน้า

ชีวิตเล็ก ๆ กำลังจะถือกำเนิดใหม่ในแห่งหนใดก็ตามที่โชคชะตานำพา ส่วนอีกชีวิตก็ต้องดับสูญ กลายเป็นเศษซากอินทรีย์ ย้อยสลายลงบนผืนดิน ถูกลืมเลือนเหมือนไม่เคยมีตัวตนมาก่อน

พระจันทร์เดือนหงายกล่าวกับแดนดิไลออนว่า “หากเธอรู้สึกเหงาก็ให้มองมาที่ฉัน… แม้เธอจะไม่อยู่ตรงนั้น แต่ฉันจะยังคงจดจำเธอเสมอ เพราะพระจันทร์จะหวนคืนกลับมาทุกทิวาตรี ตราบจนกว่าโลกจะแตกสลาย เธอสบายใจได้ เพราะฉันจะไม่มีวันลืมเธออย่างแน่นอน ฉันสัญญา…”

เมื่อแดนดิไลออนได้ยินเช่นนั้นก็คลายกังวล มันเงยหน้าไปหาพระจันทร์บนท้องฟ้าที่โอบล้อมด้วยดวงดาวเล็ก ๆ นับล้านดวง ก่อนที่ลำต้นของมันจะค่อย ๆ เอนระนาบลงตรงโขดหิน

ต้นแดนดิไลออนหันไปหานักเขียนเงาที่เฝ้าสังเกตการณ์บนเนินราบไม่ไกล พร้อมกับกล่าวว่า “ท่านจะจดจำฉันด้วยเหมือนกันใช่ไหม”

นักเขียนเงาวางปากกาลงบนกระดาษที่จดอยู่ลงบนพื้นอย่างช้า ๆ ก่อนจะตอบกลับว่า “ข้ายินดีที่จะถ่ายทอดเรื่องของเจ้าให้คนรุ่นอื่น ๆ ฟัง จะมีคนจดจำเจ้าไปตราบนานเท่านานที่มนุษย์ดำรงอยู่”

“อย่าลืมฉันนะ…” แดนดิไลออนใช้แรงเฮือกสุดท้ายเปร่งถ้อยคำออกมาก่อนมันจะสิ้นลมหายใจ

พิธีกรรมและเทศกาล ไม่เพียงสร้างสีสันชีวิต แต่ยังเป็นการขอบคุณธรรมชาติและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เช่น นวราตรี ที่ผู้คนมารวมตัวกันขอพรจาก พระแม่อุมาเทวี เทศกาลสำคัญที่ผู้คนทั่วโลกตั้งตารอ เพื่อขอพรจากพระแม่อุมาเทวีให้ชีวิตประสบความสำเร็จ และเป็นการขอบคุณสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เอื้อเฟื้อต่อมนุษย์

นวราตรี (Navaratri) เป็นเทศกาลสำคัญทางศาสนาฮินดูที่ชาวฮินดูทั่วโลกเฉลิมฉลอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอินเดียและเนปาล เทศกาลนี้กินเวลา 9 คืน 10 วัน เพื่อบูชาพระแม่ทุรกา ซึ่งเป็นปางหนึ่งของพระแม่ปารวตี (พระแม่อุมาเทวี) เทวีแห่งพลังและความงาม

ตำนานเล่าขานว่า เมื่อครั้งอสูรที่มีพลังอำนาจมากมายก่อกวนโลกมนุษย์ พระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ จึงได้รวมพลังกันสร้างพระแม่ทุรกาขึ้นมา เพื่อกำราบอสูรตัวร้าย และพระแม่ทุรกาก็สามารถปราบอสูรได้สำเร็จในที่สุด การเฉลิมฉลองนวราตรีนับเป็นการระลึกถึงชัยชนะของพระแม่ทุรกา และเป็นการขอพรให้มีแต่สิ่งดีงามในชีวิต

ดังนั้งคำว่า “นว” ที่หมายถึง 9 และ “ราตรี” แปลว่าค่ำคืน จึงรวมกันแล้วหมายถึง 9 คืนแห่งการบูชาพระแม่ทุรกา

ในช่วงเทศกาลนวราตรี ชาวฮินดูจะทำการบูชาพระแม่ทุรกาด้วยดอกไม้ ผลไม้ ธูปเทียน และอาหารคาวหวาน นอกจากนี้ ยังมีการร้องรำทำเพลง และจัดงานเฉลิมฉลองต่าง ๆ เพื่อเป็นเกียรติแก่พระแม่ทุรกา

สำหรับประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหมู่ชาวไทยเชื้อสายอินเดีย ก็มีการจัดงานเฉลิมฉลองนวราตรีเช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่ วัดแขกสีลม ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีในฐานะศูนย์กลางทางศาสนาฮินดูในประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม จากมุมมองของผู้เขียนในฐานะคนที่เข้าร่วมงานนวราตรีครั้งแรกในชีวิต สัมผัสกลิ่นอายความเชื่อของศาสนาฮินดูจริงจัง ที่ไม่ใช่แค่มาเดินชมย่านพาหุรัด หรือเข้าวัดแขกเพื่อเช็คอินที่เที่ยว แต่เป็นการอยู่ในเส้นทางแห่งพิธีกรรม ร่วมขบวนแห่วิชัยทัสมิ นั่งริมทาง ตะโกนบทสวดตามฝูงชน พร้อมกับอ้ามือรับผงกำยานและเครื่องหอมต่าง ๆ จากร่างทรง

แม้ว่าจะไม่ได้รู้สึกศรัทธามาก แต่อย่างน้อยการที่ผู้เขียนได้มานั่งขอพรในครั้งนี้ ก็ทำให้รู้สึกสบายใจในหลาย ๆ เรื่อง ทั้งความเครียดจากการงาน ปัญหาสุขภาพ อนาคตที่ไม่แน่นอน

หวังเพียงแค่ว่าพระแม่อุมาเทวีจะทรงเมตตาช่วยเหลือมนุษย์ตัวเล็ก ๆ คนหนึ่ง รับฟังคำบ่นจากเขาที่เชื่อว่าพระองค์จะทรงได้ยินและบรรเทาสารพัดปัญหาชีวิตให้ดีขึ้นกว่าเดิม… “โอม”

ช่วงปิดเทอมที่ผ่านมากูไปเที่ยวน้ำตกกับที่บ้านมาด้วยล่ะ…สวยมาก แล้วเอ็งละไม่ได้ไปไหนเลยเหรอ?

ย้อนกลับไปเมื่อครั้งวัยเยาว์ ครอบครัวของผมซึ่งตั้งรกรากอาศัยอยู่บริเวณใจกลางกรุงเทพมหานครฯ ย่านประตูน้ำ หนึ่งในแหล่งเศรษฐกิจสำคัญของเมืองกรุง และศูนย์กลางค้าขายสินค้าและบริการต่าง ๆ มีนักท่องเที่ยวทั้งไทยและต่างประเทศเดินทางมาไม่ขาดสาย โดยหนึ่งในแหล่งการค้ากระตุ้นเศรษฐกิจในยุคนั้นคงจะหนีไม่พ้น “ห้างสรรพสินค้า”

“วันหยุดนี้ไปเดินห้างเวิลด์เทรดกันนะ” คำเรียกชื่อเก่าของห้างสรรพสินค้าเซนทรัลเวิลด์ในปัจจุบัน ที่พ่อของผมมักชวนอยู่เป็นประจำทุกวันหยุดสุดสัปดาห์

ห้างสรรพสินค้า…สำหรับเด็ก ๆ อย่างผม ก็ดูจะเป็นสถานที่น่าตื่นตาตื่นใจเพราะเต็มไปด้วยสารพัดสิ่งของและร้านรวงสวยงามมากมาย ไม่ว่าจะเป็นร้านอาหารเอ็มเค, ฟูจิ , ฮอตพอต ฯลฯ

นอกจากนี้ ร้านแมคโดนัลด์ในเวลานั้นมักมีบ้านลูกบอลตั้งไว้หลายสาขา ทำให้การไปห้างเมื่อครั้งอดีต ไม่ได้มีแค่การช้อปปิ้งหรือเรียนพิเศษเพียงอย่างเดียว

ทว่า…พอไปหลายทริปนานวันเข้า จากทุกสัปดาห์ กลายเป็นวนเวียนซ้ำไปมาตลอดทั้งปี ผมก็เริ่มเบื่อหน่ายการเดินห้าง

เมื่อถึงช่วงปิดเทอมฤดูร้อนทีไร พ่อแม่ก็มักโยนผมไปห้างบ่อยครั้ง เอะอะก็ไปกินเอ็มเคกัน ไปกินฟูจิกัน ไปกินเบอร์เกอร์คิงกัน

ผมไม่ปฏิเสธว่าเมื่อสามสิบปีก่อนร้านดังกล่าวจัดว่าเป็นความหรูหราไฮโซที่สุดเท่าที่ครอบครัวผมจะสัมผัสได้ในยุคนั้น

วัยเด็กของผมจึงมีแต่ความทรงจำที่เต็มไปด้วย ห้าง ห้าง ห้าง แล้วก็ห้าง

การนั่งรถไฟไปต่างจังหวัดเป็นยังไง กินข้าวแกงข้างทางอร่อยไหม มีภูเขาสูงแบบนี้ในประเทศไทยด้วยเหรอ ฯลฯ เป็นประสบการณ์ที่ผมแทบไม่เคยสัมผัสมาก่อนในวัยเด็ก

สำหรับทริปต่างจังหวัดที่ผมมีโอกาสได้สัมผัสบ่อย ๆ มีเพียง 2 ประเภท คือ 1) ทริปบ้านทรายแก้วจังหวัดระยองของครอบครัวฝั่งพ่อ ซึ่งมักไปค้างบ้านพักฉลองเทศกาลและตามวาระสำคัญต่าง ๆ เช่น วันเกิดอาม่า และ 2) ทริปไปเยี่ยมตากับยายที่จังหวัดตากของญาติฝั่งแม่ ซึ่งแม่มักไปเมื่อคิดถึงตากับยาย หรือทะเลาะกับพ่อ

การไปเที่ยวกับครอบครัวใหญ่ผสม ไทย-จีน จึงไม่ค่อยน่าอภิรมย์เท่าไหร่สำหรับเด็กอย่างผม

ดังนั้น การออกไปสัมผัสธรรมชาติจึงกลายเป็นเหมือนส่วนลึกในจิตใจที่ผมถวิลหามาโดยตลอด ทั้งต้นไม้ใบหญ้า ท้องฟ้าสีคราม หรือสายลมเย็นกระทบอ่อน ๆ ไม่ใช่เสาปูน แสงนีออน หรืออากาศจากเครื่องปรับอากาศ

ทว่าเมื่อโตเป็นผู้ใหญ่ผมพบความจริงว่า การสัมผัสธรรมชาติอย่างที่ใฝ่ฝัน เป็นฝันที่ไกลเกินเอื้อมยิ่งกว่าเดิม

การเป็นคนกรุงที่อยากสัมผัสธรรมชาติอย่างที่วาดฝันไว้ อย่างแรกเลยคือเราต้องมี “เวลา” (และเวลาเป็นสิ่งที่ถ้าคุณมีเงินน้อยนิดก็จะซื้อเวลาได้นิดหน่อยเช่นกัน)

ผมเป็นพนักงานออฟฟิศทำงานจันทร์ถึงศุกร์ หยุดเสาร์-อาทิตย์ เงินที่เจียดมาจ่ายค่าเช่าห้อง ค่าอาหาร ค่าเดินทาง เงินสำรองยามป่วยไข้ เหลือใช้จริง ๆ เพียงหยิบมือหรือไม่ก็เดือนชนเดือน

การเดินทางที่ไม่สะดวก — ความจริงโหดร้ายอีกอย่างในเมืองเทพสร้างแห่งนี้คือ ชีวิตจะง่ายขึ้นถ้าคุณมีรถยนต์ส่วนตัว แม้ว่าเราจะมีระบบขนส่งมวลชนสาธารณะที่ประสิทธิภาพไม่ได้เท่ากับเงินภาษีที่เสียไป และยังคงถอยหลังลงคลองอยู่มากว่าทศวรรษ

…แต่ผมขับรถไม่เป็นและพ่อก็ขายรถทิ้งในช่วงโควิด เพื่อนำเงินมาสำรองเผื่อเหตุฉุกเฉิน ครั้นพอจะอยากได้รถในเวลานี้ก็ไม่มีเงินสำหรับซื้อแล้ว

หลายคนอาจตั้งคำถามว่า แล้วทำไมไม่นั่งเครื่องบินหรือรถไฟไปเที่ยวละ?

ด้วยความสัตย์จริง…แหล่งท่องเที่ยวในประเทศไทยเด่น ๆ หลายแห่งใช้งบประมาณเกือบจะพอ ๆ กับการไปเที่ยวต่างประเทศ แม้ไม่ได้แพงมากแต่ก็ไม่ได้ถูกมากหากคุณต้องมีค่าใช้จ่ายหลายอย่างเพื่อความปลอดภัยในการเดินทาง

ยกตัวอย่างเช่น เมื่อไปถึงจังหวัด A คุณจะมีตัวเลือกเพียงไม่กี่อย่างในการเดินทางเที่ยวในจังหวัดนั้น ๆ คือ รถสองแถว, รถ บขส. รถสามล้อ หรือบริการเหมาจากบริษัทเอกชน ซึ่งทั้งหมดเสี่ยงถูกโกงราคาเกือบ 90 เปอร์เซ็นต์

มันฟังเหมือนเรื่องโกหกกันอย่างหน้าด้าน! เมื่อเทียบกับประเทศญี่ปุ่นที่ผมเคยไป… อยากเที่ยวสถานที่ไหน ก็แทบจะมีขนส่งมวลชนเข้าถึง หรือต่อให้ต้องเดินก็ยังสะดวกกว่าที่ไทยมาก

การเดินทางไปยังแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ (ที่ธรรมชาติจริง ๆ) จึงเป็นเรื่องยากในสังคมไทย เพราะมีปัจจัยเรื่องของ การทำงาน + งบประมาณ + ระยะเวลา + ครอบครัว

ทว่าความรู้สึกถวิลหาธรรมชาติไม่เคยมอดดับ แม้ขณะที่ผมกำลังเขียนบทความชิ้นนี้ ก็ยังคงรอคอยโอกาสให้ปัจจัยทั้งสี่อย่างตามที่ระบุข้างต้นครบองค์ประกอบ

ผมหวังว่าตัวเองหรือผู้อ่านซึ่งโชคร้ายเข้ามาเจอข้อเขียนไร้แก่นสารราวกับผมกำลังบ่นผ่าน Medium ชิ้นนี้ จะได้ค้นพบกับธรรมชาติอันสงบสุขที่แต่ละท่านเสาะแสวงหากันด้วยนะครับ ขอบคุณครับ

“…พ่อคะ หนูรู้ว่าทำไมพระเจ้าถึงสร้างเราขึ้นมา…เพราะท่านรู้สึกเหงา…”

IN THE MIND OF GOD : จิตสำนึกแห่งพระเจ้า เป็นหนังสือหมวดสารคดี ที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับศาสนาจากสำนักพิมพ์มติชน เขียนโดย ดร. เจย์ ลอมบาร์ด (DR. JAY LOMBARD) นักประสาทวิทยา ถูกรจนาเป็นภาษาไทยด้วยสำนวนที่เข้าใจง่ายโดยคุณ สิรพัฒน์ ประโทนเทพ ในราคาเล่มละ 350.-

หนังสือเล่มนี้มีอะไรดีและทำไมคนที่ไม่เชื่อประเด็นด้านศาสนาอย่างผมถึงสนใจ เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นหลังจากที่ผมต้องทำงาน Work From Home หลายเดือนติดต่อกันช่วงที่ไวรัสโควิด-19 เพิ่งระบาดในไทย

ชีวิตประจำวันของผมคือตื่นเช้ามาก็เปิดคอมฯ พอตกเย็นเลิกงานก็ปิดคอมฯ กลับมานอนไถโทรศัพท์แบบนี้ซ้ำไปมาอยู่เป็นประจำ จนรู้สึกว่าชีวิตวนเวียนไร้แก่นสาร

ดังนั้นผมจึงเกิดคำถามในใจว่า “เราอยู่ไปทำไม?” อะไรคือเป้าหมายของการมีชีวิต ซึ่งผมก็ได้ลองหันมาศึกษาคำสอนของศาสนาอื่น ทั้งยังเข้ารวมกิจกรรมเป็นบางครั้ง แต่ก็รู้สึกว่ายังไม่ได้คำตอบที่อยากได้

เมื่อหาคำตอบไม่ได้ ผมจึงรุดไปยังร้านหนังสือ ไล่นิ้วหาหนังสืออยู่ที่หมวดหมู่ศาสนา ส่องหาหนทางบนชั้นวางอันยาวเหยียดจนได้พบกับหนังสือ “จิตสำนึกแห่งพระเจ้า” ซุกตัวอยู่ติดขอบชั้นวางข้าง ๆ หนังสือปกแข็งเล่มใหญ่

ด้วยชื่อหนังสือที่ชวนให้ตั้งคำถามว่า พระเจ้าก็มีจิตสำนึกเหมือนกับมนุษย์เหรอ? อื้ม…ผมคิดว่าเป็นประเด็นที่น่าสนใจทีเดียว ดังนั้นผมจึงตัดสินใจ้เริ่มต้นสำรวจจิตใจของพระเจ้า นับแต่นั้นเป็นต้นมาผ่านหนังสือเล่มนี้

[หมายเหตุ]

• ดร. เจย์ ลอมบาร์ด เป็นนักประสาทวิทยา และผู้ก่อตั้ง จีโนมายด์ (Genomind) ซึ่งเป็นบริษัทที่ตั้งขึ้นเพื่อ พัฒนาชีวิตของผู้ป่วย ด้วยภาวะทางจิตเวช และประสาทวิทยาให้ดีขึ้น
• ผู้แต่งได้ชี้แจงเอาไว้ว่า “พระเจ้า” ในที่นี้ ไม่ได้หมายถึงลัทธิความเชื่อใด ๆ แต่เป็นการกล่าวถึงบางสิ่งที่ยิ่งใหญ่เหนือความเข้าใจของมนุษย์ และข้อมูลต่างๆ ในหนังสือ ไม่ได้มีจุดประสงค์เพื่อให้นำไปใช้แทนคำแนะนำรักษาโรคจากแพทย์

โลกทุกวันนี้เต็มไปด้วยปัญหาความขัดแย้งต่าง ๆ ที่ดูจะทวีความรุนแรงยิ่งขึ้น ทั้งภาวะอดอยาก สงครามเศรษฐกิจ ความขัดแย่งในแต่ละพื้นที่ ฯลฯ

แม้ว่าเราจะมีหลักเกณฑ์ทางวิทยศาสตร์และนวัตกรรมที่ทันสมัยในการใช้ชีวิต นั่นก็ไม่อาจเติมเต็มช่องว่างภายในจิตใจถึงคำถามสุดคลาสสิกที่ว่า “ชีวิตคืออะไร มีความหมายและสำคัญต่อเราอย่างไรบ้าง?”

เมื่อ “เหตุผล” ไม่สามารถเยียวยาความทุกข์หรือให้คำตอบแก่ทุกสิ่ง และ “ศรัทธา” ที่งมงายก็มีแต่จะพาเราหลงทาง หลงลืมความเป็นจริงในสังคม

ดร. เจย์ ลอมบาร์ด นักประสาทวิทยา ผู้เขียนหนังสือเล่มนี้ ได้เล่าถึงประสบการณ์ที่เขาต้องพานพบกับผู้ป่วยซึ่ที่มีภาวะความผิดปกติทางสมองมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะ “โรคอัลไซเมอร์” ซึ่งได้จุดประกายเขาให้ตั้งคำถามถึง “ความมีตัวตน” หากสมองไร้ซึ่งความทรงจำใด ๆ และค่อย ๆ สูญสลายไปตามกาลเวลา

เราในฐานะภาชนะของความทรงจำก็จะไม่ต่างอะไรกับร่างกายที่ว่างเปล่า คำถามคือแล้วมันมี อะไร / สิ่งใด อยู่ในช่องว่างของความว่างเปล่านั้น

เราสามารถเรียกสะภาวะนี้ว่าเป็น “นิพาน” ตามหลักพุทธศาสนาได้หรือไม่ หรือมีบางสิ่งที่ยิ่งใหญ่กว่า คอยกำหนดความเป็นปัจเจกบุคคล โดยที่เราไม่รู้ตัว?

หนังสือเล่มนี้จะพาเราดำดิ่งสู่ห้วงความคิดและสำรวจ “จิตสำนึกแห่งพระเจ้า” ผ่านมุมมองและประสบการณ์ของ ดร. เจย์ ลอมบาร์ด ในการพยายามค้นหาจุดเชื่อมโยง ระหว่าง เหตุผล กับ ศรัทธา ที่มนุษย์ตั้งคำถามมาอย่างยาวนาน นับตั้งแต่เราวิวัฒนาการให้ตระหนักถึงตัวเอง

ภายในตัวบทต่าง ๆ ของหนังสือ ประกอบไปด้วยชุดคำถามหลายแบบไม่ว่าจะเป็น พระเจ้ามีอยู่จริงไหม? , มนุษย์มีจิตวิญญาณหรือไม่? , มนุษย์มีอะไรที่พิเศษกว่าสัตว์อื่นบ้าง?, ทุกสิ่งอย่างล้วนถูกกำหนดล่วงหน้า หรือเราสามารถตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง?, ความหมายของการมีชีวิต, ความชั่วร้ายกับพระเจ้าคือสิ่งเดียวกัน?, อะไรคือนิยามของชีวิตหลังความตาย?

ดร.เจย์ ได้อธิบายข้อสงสัยเหล่านี้ผ่านเคสคนไข้โรงทางประสาท และผลการวิจัย ประกอบกับมุมมองส่วนตัวของเขา เช่น ผลการสแกนสมองของนักบวชศาสนาพุทธขณะนั่งสมาธิ และแม่ชีนิกายคาทอลิกระหว่างสวดมนต์ พบว่าทั้งคู่มีคลื่นสมองอยู่ในระดับ สงบ และการทำงานของสมองในส่วนของการรับรู ความเห็นอกเห็นใจ และเมตตาต่อผู้อื่น ก็ประสานไปพร้อม ๆ กัน

ทำไมกลไกที่ซับซ้อนเหล่านี้ จึงตอบรับกับกิจกรรมทางศาสนาได้แบบอัตโนมัติและเป็นธรรมชาติ?

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นอีกมากมายในเชิงปรัชญาและวิทยาศาสตร์ ที่เกิดขึ้นใหม่เรื่อย ๆ จนเป็นข้อถกเถียงอันไม่รู้จบ เฉกเช่นความเป็น “นิรันด์” ของพระเจ้า ที่แม้ชั่วชีวิตของมนุษย์ทุกคนบนโลก ก็ไม่อาจพบกับคำตอบที่แท้จริง เป็นความลี้ลับชวนให้ศึกษาต่อไปไม่จบสิ้น

THE MIND OF GOD จัดเป็นหนังสือประเภทสารคดี หมวดศาสนา ที่ไม่ได้ชักชวนเราให้เชื่อตาม หรือพยายามชี้นำคล้ายกับกลุ่มลัทธิ แต่เป็นการตั้งคำถามถึงประเด็นด้านความศรัทธา จากนักประสาทวิทยา ที่ขึ้นตรงความคิดต่อข้อมูลที่ตนได้รับอย่างซื่อสัตย์ ทว่ากลับเป็นความย้อนแย้งอย่างน่าสนใจ เมื่อ เหตุผล และ ศรัทธา เริ่มมีความใกล้ชิดกันมากขึ้น

หนังสือเล่มนี้จึงเหมาะสำหรับ ใครก็ตามที่กำลังตั้งคำถามถึงบทบาท แก่นแท้ของศาสนา และวิทยาศาสตร์ในปัจจุบัน ที่ไม่ใช่เพียงหลักคำสอน ในการใช้ชีวิตทั่วไปอย่างเดียว

อย่างไรก็ตามนักประสาทวิทยาท่านน ี้ยังได้วิจารณ์ผู้รู้ศาสนาบางคนที่หลงลืมไปว่า แท้จริงแล้วตนมีหน้าที่ในการเติมเต็มจิตวิญญาณของมนุษย์ มากกว่าที่จะชี้นำผู้คนให้เชื่อในความอภินิหาร หรือสิ่งเหนือธรรมชาติอย่างงมงาย

นักวิทยศาสตร์เองก็ไม่ควรยึดมั่นในการหาคำตอบจากตัวเลขเพียงอย่างเดียว อย่างที่ในหนังสือได้ยกบางประโยคจากเรื่อง เจ้าชายน้อย ที่กล่าวว่า

“สิ่งสำคัญที่สุด อาจมองไม่เห็นได้ด้วยตา”

ผมเองก็จัดว่าเป็นคนประเภทที่ ไม่สนใจศาสนาของมนุษย์ แต่ก็ไม่ปฏิเสธการมีอยู่ของพระเจ้า เพราะหลังจากที่ได้อ่านจนจบ ก็ทำให้ผมเริ่มคิดได้ว่ามีหลายสิ่งอย่าง ที่น่าอัศจรรย์ภายในตัวเรามากมาย เกินขอบเขตความเข้าใจ และรู้สึกได้ว่า “พระเจ้า” ที่แท้จริงไม่ได้หายไปไหน แต่ท่านเป็นความสวยงามของธรรมชาติ หรือกระทั่งความอลมาน พังพินาศอันโหดร้ายที่เกิดขึ้นบนโลก

ท่านอาจเป็นบางสิ่งที่ยิ่งใหญ่ยามเมื่อเราจ้องมองไปยังเบื้องบนชมแสงอาทิตย์ลับขอบฟ้าลอดผ่านกิ่งไม้กระทบกับผืนน้ำ หรือช่วงเวลาสั้น ๆ ณ มุมหนึ่งในจิตใจ ที่เราปราถนาดีกันและกัน

เป็นไปได้ว่าพระเจ้าที่แท้จริงนั้นได้สะท้อนตัวตนของท่านออกมา ผ่านการรับรู้จากระบบประสาทอันน่าทึ่งที่ถูกรังสรรค์อย่างยอดเยี่ยมในตัวมนุษย์

“ห่วงงาน” หรือ “ห่วงสุขภาพ” ทำงาน ทำงาน ทำงาน แล้วก็ตายแค่นั้น?

คนเรา​ได้​ประโยชน์​อะไร​บ้าง จาก​การ​บากบั่น​ทำงาน​ภายใต้​ดวง​อาทิตย์​นี้ — พระธรรมปัญญาจารย์ 1:3

หนึ่งในคำสอนตอนหนึ่งจาก “พระคำภีร์ไบเบิล” ของศาสนาคริสต์ ซึ่งย้ำเตือนผู้ศรัทธาทุกคนว่าท้ายที่สุดความตายคือจุดหมายปลายทางของทั้งคนตรากตรำและเกลียดคร้าน ดนดีหรือคนชั่วช้า

แม้กระทั่งพนักงานออฟฟิศอย่างผมก็คงไม่ได้ประโยชน์อะไรมากจากการทำงานหนักในโลกนี้ แล้วอะไรล่ะคือความหมายของการมีชีวิตอยู่ หากการทำงานหนักไม่ได้ให้ประโยชน์อะไรกับเรา?

ในฐานะที่ผมเกิดและโตในครอบครัว ไทย-จีน ซึ่งนับถือพุทธศาสนา (แต่สนใจศึกษาศาสนาเปรียบเทียบ) คงจะตอบว่าสาเหตุที่เราต้องทำงานหนักอาจเป็นผลกรรมจากชาติปางก่อน

หรือเป็นความอัปโชคไม่ทางใดทางหนึ่งจากสิ่งลี้ลับสารพัดทั้ง ผีสาง เทพยดา เจ้าแม่ต่าง ๆ อันเป็นส่วนผสมปนเปจนเกิดเป็นความเชื่อแบบพุทธไทย ๆ ซึ่งสุดท้ายก็ให้คำตอบอะไรไม่ได้ว่าเราจะอยู่และตรากตรำไปเพื่ออะไร

ชุดความคิดเหล่านี้แล่นเข้ามาในสมองหลังตื่นนอนแต่เช้าจากอาการป่วยไข้หวัดเมื่อวันพุธที่ผ่านมา (26 ก.ย. 67) จู่ ๆ ผมก็ตะแคงตัวคว้าโทรศัพท์พิมพ์แจ้งลาป่วยในวันนี้กับหัวหน้าแผนก แล้วจึงปิดล็อกหน้าจอมือถือคว่ำไว้บนลิ้นชักพร้อมกับซุกผ้าห่มหลับต่อ

ย้อนกลับไปเมื่อช่วงเวลาตีสามเกือบตีสี่ของเช้าวันพฤหัสบดี ผมสะดุ้งตื่นเพราะฝันเห็นคุณยายที่เสียไปนานแล้วพิมพ์ข้อความส่งมาในแอปพลิเคชั่นไลน์ (ซึ่งความเป็นจริงยายเล่นมือถือสมาร์ทโฟนไม่เป็น) ระบุว่า “ไม่ต้องไปทำงาน”

แน่นอนว่าทุกอย่างเกิดขึ้นในความฝัน สิ่งเหล่านี้อาจเป็นเพียงจิตใต้สำนึกที่กำลังบอกให้ร่างกายซึ่งค่อย ๆ เสื่อมโทรมในวัยย่างเข้าสามสิบของผมหยุดพักผ่อนและให้เวลากับตัวเอง แม้ที่ทำงานจะไฟสุมไม่รู้จักมอดก็ตาม

จากฝันแปลก ๆ ครั้งนั้น ทำให้ผมย้อนคิดถึงช่วงเวลาเก่า ๆ เมื่อครั้งที่เข้าค่าย ป.4 ในโรงเรียนแห่งหนึ่งย่านดินแดง ตอนนั้นผมมีอาการไม่สบายหนักทั้ง ไอ คันคอ และก็มีไข้สูง แต่ก็ยังดันทุรังฝืนนอนอยู่ต่อที่ห้องพยาบาล

ผมไอทั้งคืนแต่ก็ต้องกลั้นไว้เพราะกลัวครูกับเพื่อนจะมองว่าเราอ่อนแอหรือข้ออ้างของคนที่ไม่อยากเข้าค่าย กระทั่งตอนเช้ามืดผมก็ฝืนสังขารลงไปร่วมกิจกรรม คราวนี้น้ำหูน้ำตาไหลไม่หยุด อาการไข้หวัดกำเริบหนัก แม่ที่มารับแทบกรีดร้องเมื่อเห็นสภาพทรุดโทรมเลอะเปรอะไปด้วยขี้มูก

วันต่อมาหมอที่โรงพยาบาลบอกว่าผมป่วยเป็น “โรคไมโครพลาสม่า” (Mycoplasma pneumonia) ซึ่งเกิดจากการติดเชื้อไวรัสที่ระบบทางเดินหายใจ สามารถเกิดได้ทุกเพศทุกวัย หากอาการรุนแรงอาจถึงแก่ชีวิตได้

ระหว่างที่ผมนอนซมอยู่บนเตียงคนไข้ ณ โรงพยาบาลย่านประตูน้ำนานนับสัปดาห์ คุณยายก็ได้เดินทางมาเยี่ยมไข้จากจังหวัดตาก

ตอนนั้นเองที่ผมได้ยินช่วงหนึ่งของบทสนทนาภายในห้องคนไข้ ยายกำลังตำหนิแม่ของผมเรื่องที่แม่ห่วงงานจนมารับผมช้าทั้งที่โรงเรียนแจ้งไปแล้วว่าผมค่อนข้างอาการหนัก

แน่นอนแม่ไม่ได้ผิดเพราะต้องทำงาน แต่สิ่งที่ยายบอกกับแม่คือ ชีวิตลูกสำคัญที่สุด เพราะเวลานั้นผมก็มีอาการย่ำแย่จริง ๆ

ส่วนโรงเรียนเองก็คงไม่อยากดูแลอะไรมาก เลยบอกให้ผู้ปกครองมารับ และแม่ผมซึ่งทำงานเป็นลูกจ้างขายของ ต้องเฝ้าร้านของเฒ่าแก่ที่เป็นป้าคนจีนซึ่งมีนิสัยเข็มงวดมากและมักจะตำหนิลูกจ้างที่เลิกงานไว

แม่กังวลว่าหากขอเฒ่าแก่ปิดร้านไวจะทำให้แกหัวเสีย แต่อีกใจหนึ่งก็เป็นห่วงลูก ท้ายที่สุดแม่ก็ไม่ได้ไปรับผมเร็วที่โรงเรียน

ความจริงคือตอนนั้นผมอยู่ ป.4 ก็ควรที่จะดูแลตัวเองให้เป็นได้แล้ว แต่ด้วยความอ่อนแอทั้งด้านร่างกายและความนึกคิด ทำให้ตนเองเป็นคนขี้กลัวไปเสียทุกอย่าง ทำอะไรก็เงอะ ๆ งะ ๆ ไปหมด อืดอาดยืดยาด จนมักโดนเพื่อนหรือครูด้อยค่าใส่เป็นประจำ

กลับมาที่ปัจจุบัน เหตุการณ์ข้างต้นเกี่ยวข้องอะไรกับเรื่องที่ผมเกริ่นและกากดลาป่วยที่ทำงาน?

แม่ที่ทำงานหนัก แม้จะด้วยความจำเป็นในเวลานั้น คล้ายกับผมในตอนนี้ที่ทำงานจนป่วยหนัก

การทำงานคือข้อแลกเปลี่ยนระหว่างบุคคลกับองค์กรโดยมีผลตอบแทนเป็นรูปธรรมที่เรียกว่า “เงิน” ซึ่งเรานำไปใช้ดำเนินชีวิตประจำวันได้ทั้งการซื้ออาหาร เสื้อผ้า ที่อยู่อาศัย รวมถึงเป็นหน้าเป็นตาทางสังคม ฯลฯ

การทำงานเพื่อ “เงิน” จึงเป็นสิ่งสำคัญ แต่นั่นทำให้เกิดคำถามว่า แล้วมันสำคัญกว่าชีวิตเราเชียวหรือ ด้วยความสัตย์จริง ผมเองก็ชี้ชัดประเด็นนี้ไม่ได้เช่นกัน

ในแง่ขององค์กร หากการทำงานของผมไร้ประสิทธิผล สิ่งที่เขาสามารถทำได้โดยทันทีคือเอาคนอื่นมาแทนที่ หรือถ้าองค์กรไม่ได้ให้อะไรกับผมอย่างที่หวังไว้ ก็แค่เปลี่ยนสถานที่ใหม่ ต่างคนต่างเลือกเพื่อรักษาผลประโยชน์ ก็เป็นเรื่องปกติ

พนักงานไม่ใช่คนในครอบครัว องค์กรก็ไม่ใช่สถานสงเคราะห์ เป็นความจริงอันน่าเศร้า เพราะท้ายที่สุดทั้งสองอย่างก็ต้องตรากตรำทำงานหนักเพื่อเอาตัวรอด

ในมุมมองของผู้ประกอบการก็ต้องอยากได้กำไรจากการลงทุนกับพนักงานออกมาเป็นเงินจำนวนมาก ๆ ทัศนคติของลูกจ้างก็อยากเติบโตทั้งด้านทักษะและรายได้ที่จะมาตอบโจทย์การใช้ชีวิตประจำวัน

ทั้งนี้หากอิงตามหลักความเชื่อของศาสนาคริสต์ พวกเขาไม่เชื่อเรื่องการกลับชาติมาเกิด และทุกชีวิตต้องเผชิญกับคำพิพากษาหลังความตาย ดังนั้น ชีวิตจึงมีเพียงครั้งเดียวตามความเชื่อของคริสเตียน

ขณะที่นึกถึงสิ่งเหล่านี้อยู่บนเตียงนอน ผมย้อนกลับมาถามตัวเองอีกครั้ง ข้อแรกคือผมป่วยจริงและการฝืนไปทำงานอาจทำให้อาการทรุดหนักได้จนทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

ข้อสองหากผมป่วยตาย เขาก็แค่หาคนใหม่ เฉกเช่นเดียวกัน หากบริษัทล่มละลายก็แค่หาที่ใหม่ ไม่มีใครผิดถูกเลยสักฝ่าย ผมควรที่จะเป็นห่วงงานหรือเป็นห่วงตัวเองในยามนี้ดี?

ข้อความจากพระธรรมปัญญาจารย์ 1:3 พยายามบอกอะไรกับผู้ศรัทธาชาวคริสเตียน เราไม่ต้องทำอะไรเลย เพียงนอนเกลียดคร้านไปวัน ๆ หรือการทำงานหนักอาจทำให้เรามีคุณค่าขึ้นมาบ้าง

ความจริงคือมีงานเกิดขึ้นใหม่เรื่อย ๆ แต่ชีวิตเรา ตัวเรา เจตจำนง ซึ่งถูกกำหนดไว้แล้วมีเพียงคนเดียวและครั้งเดียว ดังนั้น ผมจึงสรุปได้ว่าถ้าเราป่วยจริงก็จงหยุดพักผ่อนไปเสียเถอะ แต่ถ้าองค์กรจะเอาเราออกก็ปล่อยให้มันเป็นไปตามนั้น

เพราะเราควบคุมอะไรไม่ได้ในชีวิตนี้ร้อยเปอร์เซ็นต์ ถ้าการหยุดพักจากอาการป่วยมันทำให้ 1) เราแฮปปี้ และ 2) เราไม่ได้ไปเผยแพร่เชื้อโรคให้กับคนอื่น ซึ่งเป็นความรับผิดชอบอย่างหนึ่งต่อสังคม สุดท้ายคือ 3) หากบริษัทจะเอาเราออกด้วยเหตุผลใด ๆ จากการลาป่วยจริงของเรา ก็ปล่อยให้เขาทำเพื่อประโยชน์ส่วนรวมไปเถอะ

(เรื่องเล่าอยากแชร์เฉย ๆ แค่คนอยากบ่น)

WALDEN (วอลเดน)

“…ฉันอยู่ไหน, และอยู่เพื่ออะไร…”

WALDEN (วอลเดน) วรรณกรรมสุดคลาสสิกอันเป็นแรงบันดาลใจให้กับ ‘มหาตะมะ คานธี’ สำหรับแนวคิดการต่อสู้ด้วยหลักสันติอหิงสาของอินเดีย และใครอีกหลายคนที่ต้องการใช้ชีวิตแนบชิดธรรมชาติ ผ่านบันทึกประจำวัน และข้อคิดที่ได้รับจากการอยู่อย่างเรียบง่าย ในกระท่อมหลังเล็กกลางป่าเขาริมบึงวอลเดน ณ เมืองคองคอร์ด รัฐแมสซาชูเซ็ทส์ ประเทศสหรัฐอเมริกา ระหว่างปี ค.ศ. 1846 ถึง 1854 (ปีที่ได้รับการตีพิมพ์รวมเล่มเป็นครั้งแรก) ของ ‘เฮนรี่ เดวิด ธอโร’
.
เรียกว่าต้องยกเครดิตให้กับช่องพอดแคสต์ Readery ที่เมื่อฟังจบแล้วก็ทำให้บังเกิดความอยากอ่าน WALDEN ขึ้นมาทันที อาจเป็นเพราะแอดเบลเองอยากรู้ว่า ทำไมหนังสือบันทึกข้อคิดปรัชญาการใช้ชีวิตกับธรรมชาติเล่มนี้ ซึ่งมีเนื้อหาที่ค่อนข้างเป็นนามธรรม และต้องอ่านอย่างถี่ถ้วนหลายรอบ ถึงได้กลายเป็นที่สนใจของกลุ่มนักอ่านในปัจจุบัน และอะไรที่ทำให้หนังสือเล่มหนาเกือบ 400 หน้า ควรค่าที่จะต้องเจียดเวลาเพื่อทำความเข้าใจเนื้อหาอย่างประณีต ธอโร ค้นพบ และอยากจะบอกอะไรกับผู้อ่านกันแน่
.
Henry David Thoreau (เฮนรี่ เดวิด ธอโร) ชายผู้มาก่อนกาล ชาวตะวันตกเพียงไม่กี่คน (หรืออาจคนเดียว) ที่มีแนวคิดเรื่องการใช้ชีวิตอยู่กับธรรมชาติ และต่อต้านค่านิยมการเหยียดเชื้อชาติ กับกระแสธารของเทคโนโลยีใหม่ ๆ ที่กำลังกัดกินความอุดมสมบูรณ์ของป่าเขาลำเนาไพร

เขานับถือชนเผ่าอินเดียนแดงเยี่ยงมนุษย์ด้วยกันมากกว่าคนขาว (คำเรียกชาวตะวันตกภายในเรื่อง) ผู้มากไปด้วยปัญญาจากมหาวิทยาลัยชั้นนำแต่ทะนงตนยึดมั่นในสิ่งที่รู้ อีกทั้งเขายังเคารพต่อจิตวิญญาณของขุนเขาอย่างละเมียดละไมเกินกว่าที่คนยุคนั้นจะเข้าใจ

วอลเดน คือผลงานอันทรงคุณค่า ซึ่งบันทึกเรื่องราวการทดลองใช้ชีวิตในกระท่อมริมบึงวอลเดนของ ‘เฮนรี่ เดวิด ธอโร’ โดยเขาได้เริ่มต้นสร้างบ้านอยู่อาศัย หาอาหารการกินด้วยตัวเอง และมีรายได้เพียงน้อยนิดจากการทำงานแรงงานเล็ก ๆ ในแต่ละสัปดาห์ ตลอดจนการบรรยายสภาพแวดล้อมของฤดูกาลที่ผันเปลี่ยนเวียนไม่รู้จบ เสริมด้วยความรอบรู้ศาสตร์หลากหลายแขนง จนได้กลั่นกรองเกิดเป็นแนวคิดสุดแสนจะลึกซึ้ง ที่เข้าใจได้ไม่ยากหากแต่ต้องค่อย ๆ อ่านอย่างถี่ถ้วน
.
ความเห็นของแอดเบล นี่เป็นหนังสือที่เหมาะสำหรับคนที่ต้องการอ่านฆ่าเวลา หรือใครก็ตามที่มีเวลาว่างจากการลาพักร้อน แต่ไม่รู้จะทำอะไรดีก็ให้ลองหาหยิบ WALDEN มาอ่านดู แล้วรับรองว่าคุณจะไม่สามารถอ่านจนจบได้ด้วยระยะเวลาอันสั้น หรือถ้าทำได้มันก็จะเป็นการเสียอรรถรสโดยสิ้นเชิง

เพราะบางประโยคบางย่อหน้า ผู้เขียนใช้การอุปมาอุปไมย เปรียบเปรยกับค่านิยมในยุคสมัยนั้น หรือมีการสอดแทรกข้อคิดปรัชญาบางอย่าง ให้ผู้อ่านต้องกลับไปยืนคิด นอนคิด จนตกผลึกเป็น ‘ความเข้าใจ’ ของแต่ละคน

เรียกว่าเป็นเหมือนดั่งปริศนาที่ซ่อนอยู่ในถ้อยตัวอักษร ซึ่งไม่อาจทำความเข้าใจได้ด้วยการอ่านเพียงปราดเดียว ความสนุกของมันคือเมื่ออ่านครั้งแรกจะเกิดความรู้สึก ‘อิหยังว่ะ?’ อยู่หลายครา แต่ทุกครั้งที่เราเข้าใจมันก็เหมือนกับได้ปลดล็อกอะไรบางอย่างในหัวของเรา เกิดเป็นตะกอนความคิดใหม่ ๆ ที่ได้ค้นพบจากการอ่านในแต่ละหน้านั่นเอง
.
‘วอลเดน’ คือการอธิบายนิยามของคำว่า ‘มินิมอล’ ในยุคสมัยของ ธอโร ได้ดีที่สุด ซึ่งแสดงให้เราเห็นว่ามนุษย์เองก็สามารถดำรงอยู่ในสังคมได้ด้วยชีวิตที่เรียบง่าย และใกล้ชิดธรรมชาติได้หากพวกเขาเปิดใจยอมรับ สอดคล้องกับกระแสไลฟสไตล์ซึ่งผู้คนหันมาใส่ใจความเรียบง่ายกันอย่างแพร่หลาย

อีกทั้งข้อความบางอย่างในหนังสือ บางบทบางตอนก็สะท้อนค่านิยมการทำงานในปัจจุบันได้เป็นอย่างดี ราวกับว่าธอโร่รู้ว่านี้จะต้องเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นบนโลกของเราในอีกร้อยกว่าปีข้างหน้า อย่างข้อความที่ว่า

‘…ปรกติแล้ว คนที่หมกมุ่นทำงานนั้นมิได้มีเวลาว่าง เพื่อความมั่นคงเป็นหนึ่งเดียวที่แท้จริง; ไม่อาจคงไว้ซึ่งความสัมพันธ์ฉันมนุษย์ต่อมนุษย์; งานหนักของเขาจะถูกตีราคาต่ำในตลาด. เขาไม่มีเวลาที่จะเป็นอะไรได้นอกจากเครื่องจักร…’

หรืออาจกล่าวได้ว่าเราหลายคน ต่างก็เป็นฟันเฟืองให้กับคนบางกลุ่ม ให้ได้อยู่อย่างสุขสบายด้วยหยาดเหงื่อและแรงกายของเรา ซึ่งพวกเขามองเราว่ามีค่าเพียงน้อยนิด จนชีวิตดูเหมือนต้องอยู่เพื่อเป็นทาสรับใช้ผู้อื่น และไม่มีโอกาสได้สำรวจจิตวิญญาณอย่างจริงจัง

แนวคิดของ ธอโร อาจดูขวางโลก และเป็นอิสระมากเกินไป แต่ความเป็นจริงแล้วคำว่า ‘สันโดษ’ ของเขาไม่ได้หมายถึงการปลีกวิเวกอย่างโดดเดี่ยว ทว่าในกระท่อมหลังเล็กอันแสนอบอุ่นนี้เอง ที่มีแขกคนแปลกหน้าแวะมาเยี่ยมเยือนไม่ขาดสาย บางวันธอโรก็เข้าเมืองเพื่ออัปเดตข่าวสารต่าง ๆ ผ่านเรื่องซุบซิบนินทาของฝูงชน เขาใช้ชีวิตอย่างมีแบบแผนเยี่ยงผู้มีอารยะ แต่เป็นแบบแผนจากธรรมชาติ

ในขณะที่หลายคนต้องทานข้าววันละ 3 มื้อ แวะไปจ่ายตลาดเพื่อตุนอาหารเข้าบ้าน ธอโรกินเมื่อรู้สึกหิว เก็บเกี่ยวผลผลิตตามฤดูกาล หรือปรับเปลี่ยนกระท่อมของเขาให้สอดคล้องกับภูมิทัศน์ที่เปลี่ยนไป นี่ก็นับว่าเป็นแบบแผนดั้งเดิมของมนุษย์ที่หลงลืมไปแล้วเช่นกัน แต่เรากลับมองว่าสิ่งเหล่านี้ไร้อารยะไปเสียอย่างนั้นได้

เราอาจจะตีความว่านี่คือวิถีสโลว์ไลฟ์ มินิมอล ปลีกวิเวก หรือความไม่เข้าสังคม แต่ไม่ว่าจะตีความแบบไหนจุดหมายของ WALDEN อาจไม่จำเป็นต้องออกไปไกลถึงกลางป่าเขา บางทีคุณอาจแค่ละสายตาจากมือถือ หรือเรื่องกังวลบางอย่าง แล้วมองไปที่ต้นไม้นอกหน้าต่างเพียงครู่เดียว กระท่อมวอลเดน ที่เราค้นหาอาจอยู่ตรงนั้นแล้วก็ได้ครับ 😉