O xuízo moral de Fumito Ueda

The Last Guardian é unha obra mestra sentimental

Antes que nada, The Last Guardian é unha fábula, unha ficción mitolóxica cun protagonista animal da que tirarmos unha aprendizaxe moral. E despois diso é tamén un videoxogo. Un videoxogo pouco convencional, que desafía as garantías tradicionais coas que afrontamos este medio e que se atreve a formular unha herexía: o xogador ten o mando, mais non manda. Ou non o fai por graza dunha autoridade presuposta. Gaña ese privilexio se demostra que é merecente del, e o mérito xúlgao a intelixencia artificial programada por Fumito Ueda consonte a unha ética. Pórtate ben con Trico, desenvolve un afecto verdadeiro por ese monstro que só existe en forma de liñas de código, e recibirás a recompensa dunha partida máis plácida. Talvez obteñas ademais unha lembranza emocionante para sempre, un obsequio real creado por unha experiencia virtual.

O rei Melchor agasalloume The Last Guardian, mais tardei uns cantos días en xogalo. Era a reverencia debida ao peso histórico dunha obra anunciada hai dez anos, concibida para outro tempo e outro lugar (a PlayStation 3), morta e resucitada. A reportaxe de investigación que revele toda a verdade sobre o longo e accidentado desenvolvemento do terceiro título de Fumito Ueda é o gran traballo xornalístico que o mundo do videoxogo merece mais que o hermetismo de Sony e do propio creador impiden. Sexa como for, o mito fíxose Blu Ray Disc para PS4 e todas as persoas que o agardamos longo tempo puidemos premer o botón Start dende o pasado Nadal. Esperei uns días para xogalo, dicía. Tiven que esperar algúns máis, moitos máis, para curar o dó que padecín ao rematalo.


A maioría de xogos, na medida en que é o xogador quen lles dá sentido, permiten que fagamos unha lectura introspectiva: sobre a nosa pericia, sobre as decisións que tomamos nunha disxuntiva, sobre o mundo alén da pantalla. Ao concluírmos o título de Gen Design Studio, o pensamento non está en nós: está en Trico, nese micho xigantesco con cornos e ás que ten vida de seu. Que é un personaxe dentro dun xogo, que é unha invención, que é unha mentira e non obstante está feito de verdade, da calidade real que lle confiren os seus movementos, as texturas das plumas que o recobren e, sobre todo, a súa independencia respecto do xogador. Trico por si mesmo, sen necesitar do resto de elementos da aventura, é un dos maiores fitos que eu teña coñecido nos videoxogos.

“Esta criatura non é como as lindas mascotas que hai noutros xogos, ou un aliado que é realmente útil. O papel da criatura é ambiguo; iso é algo que quixemos expresar no xogo, e non sempre fai o que lle pides que faga. Ese é un dos temas de The Last Guardian. É algo que resulta complexo e totalmente diferente. Quero crear o nunca visto, unha experiencia que a xente nunca tivo”.

Así explicaba o propio Ueda o seu propósito nunhas declaracións á revista Edge no verán de 2016. Se me preguntades a min, logrouno completamente. Fixo algo aínda mellor: que a experiencia sexa particular para cada xogador.

Cando o amor chega así, desta maneira

Aos poucos días do lanzamento do título comezaron a aparecer nos foros de Internet críticas de usuarios amolados polo funcionamento do xogo. Moitas falaban dunha mala resposta dos controis, de bloqueos derivados da falta de acción do monstro cando requiriamos del para superar un obstáculo, de minutos de pelexa co mando para lograr que Trico atendese unha orde. Atribuíronse os males a unha deficiente optimización por parte do equipo programador. Mais tamén había voces que negaban eses problemas e reivindicaban a docilidade da intelixencia artificial, a constante obediencia do becho.

(Habería que deixar unha cousa moi clara antes de continuar: en The Last Guardian hai un botón dedicado exclusivamente á acción de aloumiñar. Isto, que é de pleno dereito unha das mecánicas máis fermosas endexamais introducidas nun videoxogo, é algo definitivo para comprendermos por que este título é único. Seguimos.)

Encarnando ao neno protagonista, podemos aloumiñar ao monstro Trico en calquera momento. Non é necesario facelo se non queremos, non é unha acción que se requira para avanzar cara unha meta. Do mesmo xeito que tampouco hai por que deixar ao animal xogar durante varios minutos nunha poza ou botar unha soneca baixo unha raiola da que non espertará até que lle tiremos dos bigotes. Non é necesario se non queremos, mais podemos. Podemos se dalgún modo somos quen de sentir tenrura cara esa besta temible, prisioneira coma nós no alxube no que espertamos ao comezo da partida. Podemos se non temos a urxencia habitual dos xogadores. Podemos se é que Fumito Ueda gañou e logrou que experimentemos afecto real por unha creación dixital.

Bícame, parvo

Escribín no primeiro parágrafo que Ueda programou esta obra facendo un xuízo moral. Aqueles que tratan ben a Trico, que agradecen cun afago as ocasións nas que o monstro lles salva a vida, que lle arrincan as lanzas cravadas polos inimigos, que lle limpan o sangue seco, que xogan con el cando ten gana de contos, eses farán a súa viaxe cun amigo solícito no cumprimento das súas demandas. Pola contra, os que non coidan del e prefiren antes o botón de dar ordes que o das caricias, os que ven en Trico un vehículo e non un compañeiro, os impacientes e egoístas, os que se comporten como os videoxogos nos ensinaron a proceder, a eses que lles dean.

Nos mesmos foros onde cuspiron a súa bile contra The Last Guardian foron espidos todos os indignos sinalados por Ueda. A comparanza de experiencias entre usuarios revelou axiña que os molestos polo desempeño do xogo sufrían o xuízo diferido do creador nipón, pai dunha besta rabuda perante o abuso e agradecida polos agarimos. Non era o comportamento do videoxogo o que fallaba, senón o dos xogadores.

Fumito Ueda deseñou unha obra valente porque pon ao xogador ao servizo dela e non ao revés. The Last Guardian é máis satisfactorio cando tratas a Trico con respecto. Rebélase contra ti a través do gato alado cando non o fas. A cambio, entrega momentos de pura emoción que nacen da vontade de Ueda de subverter as expectativas servíndose da propia linguaxe dos videoxogos.

Ti e máis eu volvemos ao amor

Un dos máis poderosos prodúcese cando decide suspender unha das mecánicas que rexen durante a partida. Trico ten medo dunhas vidreiras esparexidas polos inimigos na fortaleza para evitar a fuxida da besta. Manexando ao neno debemos escachalas para que o animal poida seguir avanzando connosco. Mais hai un momento no que, separados do noso aliado, somos atacados por uns inimigos que ademais manteñen ao monstro a raia con eses vidros que o asustan. Créase un momento de impotencia absoluta que Ueda resolve anulando a norma que establecera: Trico, ao vernos en perigo, supera o seu terror aos espantallos e voa para nos salvar. Con esa decisión sorprendente e que corrompe a rixidez canónica das normas do videoxogo, o artista nado en Tatsuno é quen de dar forma interactiva ao sentimento da amizade. Ensínanos cunha escolla de deseño a contracorrente como de forte se fixo o vencello entre o rapaz e a criatura.

O momento que veño de referir explícao con todo detalle o indispensable Mark Brown neste vídeo da súa serie Game Maker’s Toolkit:

Sacaches o First e nunca terás este acento

O desenlace de The Last Guardian emocionoume fondamente. Non só polo modo no que conclúe a historia ou polo loito que supón rematar a partida. Se criches por un só momento que Trico era real, e decote é moi difícil non pensalo, deixar de xogar equivale a facelo desaparecer. Así que este xogo esgazoume o peito como había tempo que non o facía unha canción, un libro, un filme, unha obra calquera. Mais a emoción xorde no meu caso tamén da ledicia de ver como concluíu satisfactoriamente a epopea do Team Ico.

Fumito Ueda concibiu hai 15 anos un universo de conto con características comúns (espazos abertos, horizontes bañados por unha estraña luz, edificacións xigantescas e abandonadas, silencio, maxia e criaturas fantásticas) no que explorar conceptos universais a través de tres historias singulares. Ico é a viaxe dun pequeno paria convertido en heroe, capaz de rebelarse ao seu destino para salvar a outros. Shadow of the Colossus fala da soídade, destrúe a imaxe do heroe romántico e explora como o egoísmo asociado ao amor remata por corrompelo. The Last Guardian interpreta os fundamentos da amizade con tal éxito que supón a culminación dos esforzos do creador xaponés. Os tres son títulos magníficos e incomparables, exemplo da sensibilidade particular de Ueda, mais o terceiro resulta o mellor de todos eles por ser quen de axitar experiencias cunha intensidade maior, poucas veces vista no medio. Se The Witness é unha cimeira intelectual da cultura interactiva, The Last Guardian alcanza o cumio sentimental dos videoxogos.

Where the wild things are

Entre as moitas cousas que suceden nos xogos de Fumito Ueda e que non suceden noutros está o contacto físico entre os personaxes. Ico collía da man a Yorda para non deixala atrás. Wander aferrábase á pel dos colosos porque niso íalle a vida e a da súa amada. O rapaz sen nome trepa por Trico e acaríñao, e a criatura acubíllao a el para protexelo dos perigos.

A min tampouco me tería vido mal unha aperta cando apaguei a consola.