Dyfrig Williams
Nov 27, 2018 · 5 min read

Rydw i wedi clywed sawl waith dros y flynyddoedd diwethaf bod rhaid i gwasanaethau cyhoeddus gwneud mwy am lai.

Cefais gyfweliad ynglŷn â rheolaeth a lles ar gyfer gradd meistr fy nghydweithiwr, ble wnaethom adlewyrchu ar sut byddai pethau’n edrych mewn byd perffaith. Wrth i ni drafod hyn fe wnes i ffeindio doedd fframio pethau yn y modd yma ddim yn ddefnyddiol achos mae’n osgoi gofyn beth sydd angen i ni wneud yn ein byd amherffaith.

Mae’r penderfyniad i gadw pethau fel maen nhw yn ddewis bwriadol, ond dyw hyn ddim wastad yn teimlo’n wir pan rydych chi’n styc gyda’r status quo. Fe wnaeth hyn amlygu ei hun i mi pan ddywedodd cydweithiwr fod fy diffyg cyfathrebu pan oeddem yn brysur wedi golygu doedden nhw ddim yn teimlo bod nhw wedi’i gynnwys yn ein gwaith. Nid oedd y benderfyniad yn un ymwybodol, ond serch hynny, fe wnes i blaenoriaethu bwrw ymlaen gyda fy ngwaith dros gwneud yr amser i gael sgwrs cyflym.

Mae lot o bobl wedi dweud i mi byddai nhw’n hoffi blogio ond dydyn nhw ddim gyda’r amser. Fel y dywedais uchod, mae hwn yn ddewis, ac yn dewis digon teg. Rydw i yr un peth pan mae’n dod i chwarae’r gitâr. Mae ychwanegu’r tasg yma i’m diwrnod yn anodd iawn i’w wneud. Os ydw i wir eisiau chwarae fy ngitâr yn fwy bydd rhaid imi ail-feddwl fy diwrnod yn ei gyfanrwydd. Gallai pethau fod yn waeth - gallai fod yn gweithio 120 awr yr wythnos fel Elon Musk. Dyw e ddim yn gallu blaenoriaethu tasgau, rhannu gwaith neu ymddiried mewn unrhyw un.

R2D2 yn chwarae’r gitâr. Dyw fy ngitâr i ddim mor ffodus….

Gallwn ni dewis i weithio mewn modd gwahanol. Mae Chris Bolton (aka whatsthepont) wedi nodi hyn yn ei flogbost ar gweithio mewn y sefydliadau rydyn ni’n haeddu, ac mae hyn hefyd yn dod allan yn fy mlogbost ddiweddar ar Deming lle dywedodd:

"Mae’ch system wedi’i chynllunio’n berffaith i roi’r canlyniadau rydych chi’n eich cael"

Ni’n blaenoriaethu’r sefyllfa bresennol ac i fod yn onest, dydw i ddim yn ein beio ni. Mae gwasanaethau cyhoeddus yn mynd trwy gymaint o aildrefnu ac ailstrwythuro.

Rydw i wedi dechrau meddwl amdano sut allai ddylunio fy mywyd gwaith fel bod arloesi yn dod yn rhan rheolaidd ohono. I fod yn glir, rwy’n siarad am brofi ymagweddau hollol newydd fel y diffiniwyd yn y blogbost yma gan Bromford Lab yn hytrach na gwelliant parhaus (sy’n rhywbeth sydd wedi’i ymgorffori yn ein gwaith ac rydym yn wneud yn arbennig fel tîm).

Yn ddiweddar, fe wnes i weithio o gartref am ddiwrnod er mwyn profi ymagweddau data newydd ar gyfrifiadur sydd ddim ar ein rhwydwaith. Fe wnaeth hyn caniatáu imi fethu yn ddiogel. Roedd gweithio i ffwrdd o’r rwydwaith yn golygu y gallwn lawrlwytho a phrofi rhaglenni newydd heb wario lot o arian neu mynd i’r afael a rhwystrau Technoleg Gwybodaeth sefydliadol. Mae hwn yn fy atgoffa o flogbost Paul Taylor ar Jugaad (arloesi chep), hyd yn oed os does gen i ddim yr un lefel o ddychymyg a’r bobl yna. Amlygodd yr ymarfer cyfan yr arbenigedd sydd angen arnom i wneud defnydd gwell o’n data a’r offer digidol sydd gennym. Fe wnaeth hyn symud arloesi i ffwrdd o fod yn rhywbeth fflachlyd a ddeniadol i fod yn dasg ymarferol sy’n gysylltiedig â’n gwaith dydd i ddydd.

Sut mae hyn yn edrych ar draws sefydliad cyfan?

Yn ei lyfr 'The Fifth Discipline', mae Peter Senge yn edrych ar sut y gallwn gychwyn newid:

  • Rhaid bod achos cryf dros newid
  • Rhaid bod gennym yr amser i newid
  • Rhaid bod help ar gael yn ystod y broses newid
  • Mae’n bwysig nad yw broblem newydd sydd heb gael ei chysidro neu ei chydnabod eto yn dod yn rhwystr enfawr wrth i ni fynd i’r afael a rhwystrau canfydded i newid.

Mae hyn yn ddefnyddiol wrth feddwl am sut rydyn ni’n dysgu o ymagweddau a phrofion newydd a sut y gallwn ddod â phobl gyda ni ar y siwrne newid.

Rydw i hefyd yn hoffi cysyniad Senge o sefydliad dysgu "ble mae pobl yn ehangu eu gallu i greu y canlyniadau y maen nhw’n wir ddymuno’n barhaus, ble mae patrymau meddwl newydd ac eang yn cael eu meithrin, ble mae dyhead ar y cyd yn cael ei rhyddhau, a ble mae pobl yn dysgu’n barhaus i gweld y darlun cyfan gyda’n gilydd." Mae’n swnio’n dda i mi!

Mae Senge yn dweud bod rhaid i ddau amod fod yn bresennol os yw corff am fod yn sefydliad dysgu:

  • Rhaid fod ganddynt y gallu i ddylunio’r sefydliad i gyd-fynd â’r canlyniadau a fwriadwyd neu a ddymunir
  • Rhaid fod ganddynt y gallu i gydnabod pryd mae cyfeiriad cychwynnol y sefydliad yn wahanol i’r canlyniad a ddymunir a bod nhw’n gallu dilyn y camau angenrheidiol i gywiro hyn.

Mae galluogi staff i wneud yr alwad cywir yn allweddol pan ni’n gweithio mewn amgylcheddau cymhleth, ac mae hyn yn uniongyrchol gysylltiedig â’r pwynt cyntaf. Os nad oes un ffordd gywir o wneud pethau, yna mae rhaid bod gan staff yr allu i weithredu pan fydd pethau’n mynd yn anghywir.

Mae hyn hefyd yn bwysig o ran dod â phobl gyda ni ar y siwrne newid. Gwneir hyn yn anodd gan arferion diwylliannol y system gyfredol (mae’n werth cael cipolwg ar flogbostau Ben Proctor ar ddiwylliant yma ac yma. Mae fe ar dân). Mae Senge’n credu ein bod ni’n chwilio am arwr i roi cyngor arbenigol yn rhy aml. Yn lle hyn mae’n ein hannog i ddysgu o’r hyn a wnawn trwy fyfyrio ac ymholi, rhywbeth y mae’r sefydliadau gorau yn ei wneud ym maes gofal cymdeithasol.

Mae’r ail bwynt yn taro cord i mi o gwmpas sut rydyn ni’n creu’r amodau ar gyfer ymgorffori arloesiad, ac mae ein hagwedd at fethiant yn allweddol i hyn. Os ydych chi’n cosbi methiant chi’n clywed y pethau da, ond mae’n anodd iawn dysgu o beth aeth o’i le.

Mae hyn wedi gwneud i mi ystyried sut rydyn ni’n dysgu o’n gwaith ein hunain. Oes, mae yna lot gallwn dysgu o bobl eraill ac ni ddylem roi’r gorau i edrych ar ffyrdd newydd o weithio. Ond rhaid i ni osgoi chwilio am ddull bwled arian (blogbost arall gan Chris Bolton) neu beth mae Senge yn ei weld fel arweinydd arwrol sy’n gallu ysbrydoli pobl i newid. Os ydym yn ffocysu ar dystiolaeth a gwybodaeth yn ein sefydliadau ein hunain, byddai gennym syniad gwell o’r materion go iawn a byddem yn gwneud penderfyniadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth. Mae bywyd yn daith ddysgu gyson, ac rwy’n edrych ymlaen ato daith fy ngwaith fy hun.

Gwneud pethau gwell

Dysgu sut all gwasanaethau cyhoeddus gwneud pethau gwell

Dyfrig Williams

Written by

Cymraeg! Music fan. Cyclist. Scarlet. Work for @researchip @ripfa . Views mine / Barn fi.

Gwneud pethau gwell

Dysgu sut all gwasanaethau cyhoeddus gwneud pethau gwell

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade