Rhywiaeth mewn dyluniad systemau a seiclo

Mae seiclo wedi ein galluogi ni i ddechrau cael sgyrsiau gwahanol fel teulu. Rydym yn byw mewn un o ardaloedd drutaf Caerwysg. Mae hyn yn galluogi fy mhartner a’m llysferch i gerdded i’r ysgol ac i’r gwaith; ac i osgoi’r traffig gwael sy’n dod i mewn i ganol y ddinas o’r cyffiniau.

Mae gennym dŷ sy’n fforddiadwy ond ychydig yn fach achos ni’n byw yn yr ardal yma. Rydym yn dechrau trafod ble y gallwn fyw sy’n rhoi gwerth gwell am ein harian ond sydd hefyd yn ein galluogi ni i ddefnyddio’r car cyn lleied ag sy’n bosib. Dydyn ni ddim yn siŵr eto os fyddai symud yn werth y golled o’r cyfleustra sydd gennym.

Rydym yn gallu edrych ar lefydd ehangach gan fod fy llysferch yn caru seiclo cymaint. Mae hi’n mynnu seiclo i’r ysgol bob dydd. Mae hi newydd droi’n 6 mlwydd oed, a does dim byd gwell na gwylio ei choesau’n mynd fel y gwynt ar ei feic gêr sengl. Mae hi’n hipster 6 oed! Mae hi wedi troi’n reidiwr hyderus yn hynod o gyflym, i’r pwynt ble wnaeth hi seiclo 7 milltir heb ffwdan yn ddiweddar. Dyna chi arwr!

Reid gyntaf fy llysferch ar y beic. Wedi rhannu gyda chaniataid, dim fel Apple Paltrow

Rydym yn awyddus i fanteisio ar y brwdfrydedd yma i’r eithaf fel bod ymarfer corff yn dod yn rhan o’i bywyd bob dydd ac yn rhywbeth y mae hi’n mwynhau. Mae hyn yn ddigon hawdd o ran strwythur bywyd, ond yn anoddach mewn byd ble mae’r disgwyliadau ar gyfer merched yn cael eu cwtogi’n gyson. Os ydym yn siarad am fodelau rôl, mae’n cymryd gwaith caled i ffeindio llyfrau ble dyw’r arwyr ddim yn fechgyn, yn aristocratiaid neu yn binc ac yn ddisglair.

Rydw i wedi ymdrechu i gadw fyny gyda beth sy’n digwydd ym maes seiclo menywod fel fy mod i’n gallu dangos iddi fod merched yn gallu fod yn seiclwyr proffesiynol hefyd. Doeddwn i ddim yn barod am ba mor anodd fyddai gwneud hynny.

Mae yna sawl broblem strwythurol a systemig yn y gamp. Mae’n cael ei redeg gan ddynion ar gyfer ddynion. Mae Tîm Sky wedi cael ei feirniadu gan fod ei gryfder ariannol wedi arwain ato oruchafiaeth chwedlonol yn y Teithiau Mawr. Mae nawdd Ineos wedi gwneud y tîm yn hyd yn oed yn fwy cyfoethog. Ond does dal dim sôn am dîm menywod.

Mae podlediad Cycling News wedi rhyddhau pennod i ferched ar ei sianel. Mae’n dangos yn berffaith y materion cymhleth sy’n gysylltiedig â seiclo menywod. Mae’r awdurdodau yn dyblygu a deddfu ar sail seiclo dynion, ble mae’r nawdd i gyd yn deillio o danwydd ffosil a gwledydd annemocrataidd. Mae’n wych clywed Ashleigh Moolman-Pasio yn cwestiynu os yw fersiwn fenywaidd o seiclo dynion hyd yn oed yn ddymunol.

“Rydym ar bwynt bregus ar hyn o bryd ble mae potensial a sgôp enfawr i’r gamp i ffynnu i fod yn boblogaidd iawn. Ond mae potensial hefyd y gallai dilyn yr un llwybr â seiclo dynion ac felly delio gyda’r un materion.”

Roedd “The Breakaway,” sef hunangofiant Nicole Cooke, yn Llyfr Chwaraeon y Flwyddyn y Sunday Times. Mae’n drosolwg arbennig o’r achlysuron strwythurol sy’n caniatáu i’r sefyllfa yma i barhau. Mae’n llyfr arbennig, ond mae fe hefyd yn llyfr torcalonnus ar adegau. Yn y darn yma mae hi’n edrych ar gyd-destun honiadau Jessica Varnish am Shane Sutton.

“Mae’r dynion yn cael yr holl sylw ar y teledu gan fod nhw’n gwneud ‘y brif swydd’ tra bod menywod yn cael eu ‘caniatáu’ i fod yno ar y dydd. Mae’r gwobrau’n dilyn y sylw, felly mae’r dynion yn cael y gwobrau ac mae’r merched yn derbyn rhoddion bach. Croeso i realiti’r byd seiclo elitaidd ble y dyluniwyd rhywiaeth i mewn.”

Mae’r ffaith bod dyluniad systemau wedi’i seilio ar nodweddion trechol yn broblem fawr mewn unrhyw faes. Dyna pam mae seiclo yn parhau i apelio at ddynion dosbarth canol dros bawb arall, a pham mae anghydraddoldeb yn codi yn y Deyrnas Unedig yn gyffredinol. Mae’r dewis rhagosodedig yn ffafrio’r bobl sydd eisoes yn elwa o’r system bresennol yn lle’r rhai sy’n cael eu gadael allan. Disgrifir y bobl yma’n aml fel y rhai sy’n “anodd eu cyrraedd,” ond mae’r lleisiau yma ar goll achos maen nhw wedi cael eu gadael i lawr gan y strwythurau presennol. Felly mae llawer o bobl rydw i wedi gweithio gydag yn defnyddio’r term “lleisiau nas clywir yn aml” yn lle.

Mae yna drafodaeth fawr amdano duedd mewn data ar hyn o bryd. Fe wnes i blogio amdano hyn sbel yn ôl. Mae’n ddiddorol bod y cwestiynu yma yn cymryd lle jyst yng nghyd-destun technoleg. Beth am y systemau presennol sydd wedi’u cynllunio ar ragdybiaethau rhagfarnllyd? Dechreuodd hyn ymhell cyn systemau modern, ond mae’r problemau wedi cael ei amlygu mewn byd digidol.

Systemau yn rhan o systemau

Mae pethau’n dechrau mynd yn eithaf brawychus wrth i ni ddechrau meddwl am gynnwys pobl mewn cwestiynau a thrafodaethau ehangach drwy chwaraeon. Soniodd Sunny Hundal am sut unodd pêl-droed rhannau mawr o Loegr yn ystod Cwpan y Byd ym mhodlediad Reasons to be Cheerful ar Seisnigrwydd. Ond os yw chwaraeon ei hun wedi’i gynllunio ar gyfer rhan o gymdeithas (eleni oedd y tro cyntaf i ferched yn Lloegr gael cit a gafodd ei gynllunio ar gyfer nhw’n benodol), pwy ydyn ni’n gadael allan o drafodaethau yn y pendraw?

Sut allwn ymateb i hyn? Mae pum cwestiwn Tony Benn ar bŵer yn lle da i ddechrau:

“Pa bŵer sydd gennych?
“O ble wnaethoch chi gael e?
“Yn niddordebau pwy ydych chi’n ei ddefnyddio?
“I bwy ydych chi’n atebol?
“Sut ydyn ni’n cael gwared ohonoch?”
“Nid yw unrhyw un sy’n methu ateb y cwestiwn olaf yn byw mewn system ddemocrataidd.”

Rhag ofn bod unrhyw droliau sydd eisiau cwestiynu adloniant seiclo menywod wedi cyrraedd y pwynt yma, dyma ddiweddglo La Course 2018. Dyma ras y flwyddyn yn ôl Podlediad Bespoke y BBC, ble wnaeth Tom Fordyce ei ddisgrifio fel “popeth sy’n wych am rasio beiciau.”

Mae ‘Invisible Women’ gan Caroline Criado-Perez ar fy rhestr llyfrau, ac rwy’n edrych ymlaen at ei ddarllen er mwyn deall y tuedd sydd tu ôl i ddyluniad ein byd yn well.

Trwy rannu campau a llwyddiant seiclwyr benywaidd, rwy’n gobeithio y gall fy llysferch dyfu i fyny gyda dealltwriaeth bod unrhyw beth yn bosib, ond hefyd i ddeall nad yw’r system bresennol yn gweithio i bawb — trwy ei ddyluniad — a bod rhaid i bawb cydnabod hynny, ei herio a’i newid.

Michelle Obama: Canolbwyntiwch, byddwch yn benderfynol, byddwch yn obeithiol, grymuswch eich hunain