Hoe Paula Kolthoff ruimte maakt door lichaams- en ruimtebewust te zijn

Happyplaces stories (video)

Marcel Kampman
Aug 5 · 8 min read

Paula verbond met me op LinkedIn via Peter Rombouts. Ik stuurde haar een berichtje terug:

‘Spannend wat je doet. Wat mij direct triggert is ‘met Embodied Learning breng ik beweging èn ruimte om stil te staan’ wat ook heel Peter is, of Jan Pieter van Lieshout en ook Happyplaces, mijn persoonlijke leertocht. Zou liefst met een camera daarover meer van je leren, als het allemaal weer kan en mag — en van jou ook. Alvast een mooist weekend.’

‘Heel mooi Marcel, kom maar op! Bewustzijn van ruimte en lichaamsbewustzijn zijn de belangrijkste rode draden in mijn werk.’

Tijdens corona had ik alle interviews gepauzeerd, maar aangezien er in april eb was tijdens coronavloed, spraken we af bij Paula thuis in Leiden. Heerlijk om weer onder mensen te zijn en te leren van hoe ze ruimte maken. Het was wel weer even inkomen. We startten kennismakend en wandelend om batterijen te kopen. Door de opnamepauze waren alle batterijen voor de microfoons leeg. We wandelden over de grachten van het prachtige Leiden langzaamaan de wereld van Paula in.

Ruimtebewustzijn

Ik heb lange tijd gedacht dat mijn werk ging over lichaamsbewustzijn, maar het blijkt ook heel erg over ruimtebewustzijn te gaan. Ik heb de ervaring dat ruimte een grote rol speelt bij hoe je zelf je plek inneemt. Ik train veel mensen die voor groepen staan. Ik heb gemerkt dat wanneer je bewust bent van de ruimte tussen jou en degene waar je voor spreekt, en de ruimte achter je, maar ook boven en onder je, dat je op en heel andere manier aanwezig bent dat wanneer je dat vergeet. We vergeten dat heel vaak. Als je bijvoorbeeld achter je laptop zit. Ken je dat? Dat je helemaal naar het scherm wordt toegetrokken. Of als je aan het telefoneren bent, of aan het Whatsappen. Daar kan je zo’n bepaalde houding bij aannemen als je niet oppast. Terwijl als je blijft zitten in je eigen midden, niet naar voren of naar achter leunt, je je eigen lengte hebt, je je eigen breedte inneemt, dan ben je op een andere manier aanwezig.

Ik merk nu ook hoe interessant het is dat je zodra je voor een camera spreekt, dat er dan iets gebeurt met de ruimte. De ruimte intensiveert. Juist door dat beetje extra intensiteit kan je een mooi gesprek voeren. De camera zegt ook niks terug. Dat is op zich al een intensivering van ruimte. Acteurs kunnen daar heel mooi mee spelen. Ik weet niet of je dat kent. Sommige acteurs kunnen zichzelf zo groot maken, dat ze net zo groot zijn als de ruimte waarin ze spelen. Ook ineens kleiner worden bijvoorbeeld als ze een heel bescheiden iemand spelen of iemand die wat meer op de achtergrond is. Zij kunnen spelen met die ervaring van ruimte. Volgens mij is dat belangrijk voor leiders. Voor de mensen met wie ik werk, dat ze daar tenminste van bewust zijn, hoe je ruimte neemt.

Dan is er nog de kwestie van ruimte geven. Als je mensen de ruimte geeft om te doen waar ze goed in zijn, dan heb je een heel ander effect dan wanneer je als leider alleen maar ruimte neemt. Bovendien, als je bewust belichaamd aanwezig bent in de groep die je begeleidt, dan maak je verbinding niet alleen met je eigen lichaam, met je ruimtebewustzijn. Maar dan gebeurt er ook iets in het geheel van de groep. Dat een ieder zich bewust wordt van zijn of haar ruimte. Waardoor je samen één lichaam wordt. Een lichaam met ongelooflijk veel wijsheid erin en met een heleboel stemmen. Mijn werk gaat ook over diversiteit ontlokken aan een groep. Door eerst iedereen te helpen goed zichzelf te voelen en de plek die ze innemen in de ruimte en dan vervolgens met z’n allen de ruimte te vullen vanuit die diversiteit. Dat vind ik het mooiste dat er is. Die heel verschillende klanken die iedereen heeft en de kracht van iedereen aan het woord laten met de verschillende meningen, de verschillende facetten van de diamant.

Problemen zijn feitelijk een beperking van ruimte; een beperking van de oneindige mogelijkheid aan oplossingen.

Ruimte zien

Het fascineert me dat er zijn ook mensen zijn die veel problemen zien. Problemen zijn feitelijk een beperking van ruimte; een beperking van de oneindige mogelijkheid aan oplossingen, de oceaan aan oplossingen die er zijn. Ik hoorde laatst een prachtig interview met een meesterspion, George Blake die op een gegeven moment gevangen werden gezet. Want je kan nou eenmaal niet zowel voor Engeland als voor Rusland werken zonder dat ze dat van elkaar weten. Hij was gevangen gezet en hij vertelde daar over in een interview dat hij later heeft gegeven. Ik merkte op dat hij eigenlijk helemaal niet vertelde over gevangen zijn, maar alleen over zich bevrijden uit die gevangenis. Hij zag dat hele gevangen zijn niet als een kwestie, hij zag alleen maar de mogelijkheden om daar uit te komen. Hij was helemaal bezig met hoe het gebouw in elkaar zat, hoe hij makkelijk kunnen ontsnappen, met welke mensen hij contact zou leggen om te zorgen dat hij er op een bepaalde manier eruit kon. Hij vertelde dat als een strategisch verhaal, dat hij zich van het begin af aan had beziggehouden met waar de ruimte zat in die hele gevangenschap. Ik geloof dat hij pas vijf jaar later ontsnapt is. Dat hoorde je dan pas later. Het klonk alsof hij na een week al vrij was omdat hij puur die focus had van: ‘Ik heb niet een probleem, ik werk aan de oplossing.’ In die zin is ruimte zien, ruimte waarnemen een heel diepzinnig ding.

Wij zijn eigenlijk ruimte in ruimte. Ons lichaam neemt voortdurend vorm aan in ruimte. Als je dat bewust beseft dan sta je stevig.

Wat ik ook heel diepzinnig vind aan ruimte is dat we allemaal voor het grootste deel bestaan uit ruimte. Al onze cellen bestaan voor het merendeel uit ruimte. Wij zijn eigenlijk ruimte in ruimte. Ons lichaam neemt voortdurend vorm aan in ruimte. Als je dat bewust beseft dan sta je stevig. Niet gefixeerd, maar wel stevig in de zin van flexibel en open, nieuwsgierig naar wat er komt. Het is niet alleen lichaamsbewustzijn dat je daar voor nodig hebt, maar ook het bewustzijn van ruimte. Het is een goed huwelijk die twee; je hebt allebei nodig.

Uitnodigen in de ruimte

Ik begin heel vaak met een oefening waarbij mensen hun ogen sluiten en verschillende delen van hun lichaam voelen. Zo’n oefening staat ook wel bekend als bodyscan. Daar zijn ontzettend veel mogelijkheden voor. Die hebben allemaal een andere focus, een ander thema, afhankelijk van de thema’s waarop ik gevraagd word. Dan is er vaak ook een loopoefening waarbij ik iedereen laat kennismaken met de ruimte via hun voeten en al hun zintuigen. Het gaat ook over al je zintuigen open zetten en open waarnemen. Er zijn ook specifiekere oefeningen waar ik werk met bijvoorbeeld een probleem in je hoofd nemen, en kijken waar het je heen wilt nemen. Of iets dat je ervaart als een probleem. Of oefeningen waarbij ik mensen iets in beeld laat brengen. Of ik laat een team in beeld brengen waar ze op zit moment staan en waar het heen wilt gaan. Theaterachtige oefeningen waarbij iemand een groep toespreekt, een bepaalde verhandeling doet voor een groep en feedback terugkrijgt. Er zijn heel veel manieren om te werken met lichaamsbewustzijn en ruimte, die ik altijd aanpas. Ik ben niet het confronterende type die iedereen trekt voorbij hun comfortzone om ze iets te laten doen wat ze allemaal verschrikkelijk vinden. Dat is niet mijn stijl. Ik hanteer veel meer de uitnodigende stijl in hoe ver het mag gaan of hoe diep het mag zijn. Daarin heb ik de tijd mee. Toen ik hiermee begin was dat nog heel ongebruikelijk of onwennig voor mensen. Nu hebben ze er al veel meer zin in dan zelfs maar een paar jaar geleden. Dat heeft misschien ook met mijn eigen ontwikkeling te maken. Dat het iets natuurlijker, iets gewoner is geworden voor mezelf ook. Zo help ik mensen erbij. Maar ze helpen mij ook.

Stevig staan is flexibel staan zodat je kunt meebewegen met wat er wil gebeuren. Stevig staan is ook niet omvallen bij het minste of geringste. Aanwezig blijven, ook als het oncomfortabel is, onwennig of ongemakkelijk.

Intensiteit en stevig staan

Dit werk vindt ook zijn ingang in allerlei plekken waar mensen werken met intensiteit. Dat is de paraplu waaronder ik momenteel mijn werk hang. Dat stevig staan in intense situaties, wat ook de titel is van mijn boek. Politiemensen, brandweer, mensen die kinderen ter wereld brengen, stervensbegeleiders of leiders die in situaties bezig zijn waar een bepaalde intensiteit is. daar kun je ontzettend veel winst aan lichaams- en ruimtebewustzijn boeken. Het helpt je dan om helemaal aanwezig te zijn in die situatie om dan ook te geven wat die vraagt. Om adequaat te reageren. Om fris te zijn op het moment dat het ertoe doet. Met je hele echte wezen, zonder trucs, maar écht. Dat is volgens mij het veld waar dit een heleboel goed kan doen, dit soort werk.

Stevig staan is flexibel staan zodat je kunt meebewegen met wat er wil gebeuren. Stevig staan is ook niet omvallen bij het minste of geringste. Aanwezig blijven, ook als het oncomfortabel is, onwennig of ongemakkelijk. Om gemakkelijk te leren zijn met ongemak. Daar gaat het over. Toen ik net de eerste versie van mijn boek had geschreven zei iemand tegen mij: ‘Je kan toch ook intens gelukkig zijn, intens blij of intens verliefd? Dat zijn toch niet alleen maar ongemakkelijke situaties?’ Ik mijn werk gebruik ik het wel in die definitie, dat als er iets in je leven gebeurt wat bij ons allemaal voortdurend het geval is, dat het die situaties zijn die oncomfortabel, onwennig of ongemakkelijk zijn. Zoals een e-mail die je niet bevalt, een telefoontje waar je het ongemakkelijk mee hebt of je hele zaak valt in duigen. Van klein naar groot. Situaties waar je even alle zeilen bij moet zetten om koers te bepalen. Waar je soms pas op de plaats moet maken, als daar tijd voor is. Denk aan die situaties die we vroeger hadden, als er een beer achter ons aanzat. Of als er een brand uitbrak, maar dan dichterbij. Denk aan gewone alledaagse situaties, waarbij je dat beetje extra aanwezigheid en presentie nodig hebt, om te zorgen dat het loopt en dat het blijft lopen.

Happyplaces Stories

A library of perspectives from the Happyplaces Project

Happyplaces Stories

A library of perspectives from the Happyplaces Project, a playful research project to better understand all dimensions of space to eventually create happy places.

Marcel Kampman

Written by

Founder of Happykamping & Happyplaces Project, author, sensemaker

Happyplaces Stories

A library of perspectives from the Happyplaces Project, a playful research project to better understand all dimensions of space to eventually create happy places.