Hoe Suzan Kuijsten ruimte creëert door rust, grip en focus

Happyplaces stories (video)

Superontspannen sprak ik met Suzan over stress en ruimte. Stress is haar passie. Daar spreekt ze over, schrijft ze over, organiseert er festivals over en is er gek op — maar niet altijd. We spraken waarom stress goed is, hoe het je energie geeft, over ruimte en rust en waarom het goed is om je te vervelen en niets te doen, vinden van grip en balans, maar bovenal over het belang van herstel. Suzan raakt nooit uitgeleerd of uitverwonderd over de sublieme wijze waarop ons lichaam voor ons werkt. Onder het geniet van heerlijke boterhammen met eigengemaakte eiersalade met truffel, vertelde ze daar over, en over de relatie tussen ruimte en stress.

Het transcript is licht bewerkt om leesbaarheid te verbeteren.

Ruimte geeft rust

Ik heb als motto ‘ruimte geeft rust’. Niet alleen rust in je fysieke omgeving, maar ook rust in je hoofd, je agenda, je lijf, je hart. Ik heb daar een mooi voorbeeld van. Mijn vriendin Annelies is twintig jaar geleden naar Frankrijk geëmigreerd. Zij woont daar helemaal in de rust. Een groot huis, met ruimte er omheen en haar hele leefstijl is gericht op de natuur. Zij is veel in de groene ruimte, in de natuur terug te vinden. Ik haalde haar een paar jaar geleden van Schiphol op nadat ze allerlei vertragingen had gehad. Ik trof haar bij die ruimte met de bagagebanden, waar je zo leuk kunt gluren. Ze stond helemaal gestrest en in paniek voor me. Ze zei: ‘Zodra ik het vliegtuig uitstapte, met al die mensen om mij heen, raakte ik helemaal in de stress.’

Als stresssocioloog zie ik dat het gebrek aan ruimte heel veel onrust geeft. In de contexten waarin we leven, zie ik heel veel onrust ontstaan, en een groot gebrek aan ruimte.

Dat is ook wat ik in mijn vak als stresssocioloog zie gebeuren, dat het gebruik aan ruimte heel veel onrust geeft. In de contexten waarin we leven, die ik veel bestudeer om te kijken hoe die invloed hebben op ons stresssysteem, zie je heel veel onrust ontstaan, en een groot gebrek aan ruimte. We plempen onze agenda’s helemaal dicht, terwijl er intussen een enorme berg met informatie op of af komt. We hebben 174 kranten per dag aan data te verwerken! Er blijft daardoor weinig rust en ruimte in je hoofd over, of wat er dan nog overblijft om eens even te mijmeren. We moeten ook de hele tijd wat. Dat is niet fijn voor ruimte.

‘Bommen’ voor ruimte

Hoe ik zelf ruimte maak, is door ‘bommen’ in mijn agenda te plaatsen. Dat zijn ‘bewuste ontspanmomenten’. Ik organiseer heel bewust mijn eigen rust. Ik houd ruimte in de agenda, ruimte om even te lanterfanten, om even te niksen. Of om te wandelen in het bos, wat ik heel graag doe. Ik heb geleerd dan mijn telefoon op een zo groot mogelijke afstand te houden. Die heeft zo’n aantrekkingskracht, dat wanneer je dan eindelijk de ruimte hebt, je voor je het weet al die ruimte weer aan het volscrollen bent. Dat is net niet de bedoeling.

Als je goed in staat bent om echte rust te nemen, is dat heel goed voor je stresssysteem. Stress is niet het grote probleem, wel het gebrek aan voldoende herstel. We herstellen met z’n alleen veel te weinig.

Waarom ruimte zo belangrijk is? Ruimte geeft rust zoals ik al eerder zei. Als je goed in staat bent om echte rust te nemen, is dat heel goed voor je stresssysteem. Stress is niet het grote probleem, wel het gebrek aan voldoende herstel. We herstellen met z’n alleen veel te weinig. Dat heb ik zelf ook jarenlang veel te weinig gedaan. Dat komt vaak ook omdat we een heel raar beeld hebben wat herstel nou eigenlijk is, wat echte rust is.

We denken dat alles wat ons energie geeft ons ook daadwerkelijk energie geeft.Vaak is dat helemaal niet het geval. Vaak kosten al die leuke dingen ook veel energie. We hadden hier net samen een gesprek over, hoe je maar één vaatje energie hebt waar je uit kunt tappen. Eén energiebron. Of je dat nu gebruikt om hele toffe en geweldige dingen te doen, of hele spannende dingen te doen, dat maakt niet uit: je verbruikt energie. Dat doen topsporters ook. We gaan echt niet tegen Sven Kramer zeggen als hij 10.000 meter geschaatst heeft, dat hij voor zijn herstel even een sprintje van 100 meter op de atletiekbaan moet gaan rennen.

Ik probeer veel te reflecteren. Hoe mijn dag was, of ik de juiste keuzes heb gemaakt. Ik geloof dat er in die ruimte de mogelijkheid zit om dingen met aandacht en liefde te doen. Daarin ontstaat vrijheid, en ik houd heel erg van vrijheid. Dat is een belangrijke waarde die ik nastreef, want ook in die vrijheid zit voor mij rust.

We snappen allemaal dat dat geen echte rust is. Toch zie ik in het dagelijkse leven dat die echte rust ingevuld wordt door bijvoorbeeld te gaan sporten. Daarbij ontnemen we onszelf soms de ruimte om gewoon eens na te denken, of te reflecteren. Dat is iets dat ik veel probeer te doen. Reflecteren hoe mijn dag was, of ik de juiste keuzes heb gemaakt. Ik geloof dat er in die ruimte de mogelijkheid zit om dingen met aandacht en liefde te doen. Daarin ontstaat vrijheid, en ik houd heel erg van vrijheid. Dat is een belangrijke waarde die ik nastreef, want ook in die vrijheid zit voor mij rust.

Pompidom- en schemerruimte

Als je kijkt naar de context waarin wij nu leven en daar een snapshot van zou maken, dan zie je dat de digitale evolutie iets heel moois in zich heeft, maar ook onze natuurlijke rustmomenten eruit sloopt. Want even wachten in de rij, ergens naartoe lopen, op de trein wachten, op de wc zitten; we pakken er overal de mobiele telefoon bij. Daardoor hebben we onze natuurlijke rustmomenten eruit gesloopt, waardoor ons stresssysteem de hele tijd maar aan, aan, aan staat. Dat ‘aan staan’ is zorgwekkend en is echt iets van deze tijd. Dat betekent dat er dus weinig ruimte is voor rust. Ik mijn werk ben ik niets anders aan het doen dan te proberen om andere mensen ruimte te geven, ze te leren hoe ze ruimte moeten maken om eventjes tot rust te komen. De uitdaging is dan hoe je tot rust komt.

Echte rust is eigenlijk gewoon een beetje saai. Dat is pompidompidom, gewoon een beetje om je heen kijken. Een beetje fluiten, de plantjes water geven, naar buiten gaan, dat is pompidom.

Plezier en herstel zijn echt twee verschillende dingen. Echte rust is eigenlijk gewoon een beetje saai. Dat is pompidompidom, gewoon een beetje om je heen kijken. Een beetje fluiten, de plantjes water geven, naar buiten gaan, dat is pompidom. Zoals ik laatst bij mijn moeder ontdekte, pompidom is ook een beetje ‘schemeren’ om een uur of vijf.

Ik kwam laatst bij mijn moeder, dat is een heel actieve vrouw en het was een uur of vijf. Ze zat in het donker in haar eentje een beetje de tuin in te staren. Dus ik zei: ‘Mam, wat ben jij nu aan het doen?’ ‘Ach kind,’ zei ze, ‘ik ben heerlijk aan het schemeren. Dat deden we vroeger altijd als we hadden gewerkt. Dan kwam je thuis, dan viel de schemer. Dat was het moment dat je even stil ging zitten en de dag even op je in kon dalen en je klaar ging maken voor de avond.’ Dat is een prachtig ritueel dat we allemaal kunnen toepassen.

Stress is besmettelijk

Als je verder kijkt naar de sociale context waarom we zo weinig ruimte hebben, zijn er nog een aantal dingen die opvallen. Een van die dingen die opvallen is je realiseren dat stress besmettelijk is. Als jij in een ecosysteem zit waar iedereen maar druk is met z’n allen, dan gaat jouw stresssysteem ook een beetje aan. Dat reageert daarop. Dat stress besmettelijk is vertelde ook neurowetenschapper Victor Lamme op Stresstival, het festival dat ik organiseer, gefocust op de positieve kant van stress. Je doet jezelf dus een plezier om met mensen om te gaan die goed in staat zijn om de rust voor zichzelf in te bouwen. Het draait om balans, dat vind ik een verschrikkelijk woord. Maar het is de hele tijd een beetje eb en vloed. Een inspanning, dan weer een ontspanning. Dat is hoe dat werkt. Als je dat goed op orde hebt, dan heb je een optimaal werkend stresssysteem.

Het is de hele tijd een beetje eb en vloed. Een inspanning, dan weer een ontspanning. Dat is hoe dat werkt. Als je dat goed op orde hebt, dan heb je een optimaal werkend stresssysteem.

Ruimte voor je in- en aanpassingsmechanisme

Dan vraag je je misschien af waarom je een optimaal stresssysteem zou willen, omdat je juist van de stress af wilt. De vraag die me het meest gesteld wordt is: ‘Kun je me van de stress afhelpen?’ Maar dat is een heel verwarrende vraag. Dat vertelt mij vooral dat je geen idee hebt hoe jouw stresssysteem in elkaar steekt en wat dat allemaal voor je doet. Als je dat op fysiologisch niveau gaat afpellen, zie je dat stress ons inspanningsmechanisme is. Het maakt dat er extra energie vrijkomt zodat we een grotere inspanning kunnen leveren dan normaal gesproken het geval is. Je kunt je wel voorstellen, dat in de coronatijd die we net achter de rug hebben, dat daar heel veel energie voor nodig was. We hebben ons aan moeten passen, en stress is ons aanpassingsmechanisme.

De vraag of ik mensen kan helpen van hun stress af te komen is een heel verwarrende vraag. Dat vertelt mij vooral dat je geen idee hebt hoe jouw stresssysteem in elkaar steekt en wat dat allemaal voor je doet.

We kennen allemaal wel de uitspraak die toegeschreven wordt aan Charles Darwin, “it is not the strongest of species that survives, nor the most intelligent, but the ones most responsive to change”. Daar is jouw stresssysteem dus verantwoordelijk voor, alleen haalt het daarvoor wel de energie uit allerlei lichaamsprocessen. Die worden dan tijdelijk op een lager pitje gezet. Dat is helemaal prima voor die korte termijn, maar je begrijpt dat je lichaam op een gegeven moment terug moet schakelen naar de normaal-stand. Zodat al je lichaamsprocessen allemaal weer optimaal kunnen functioneren. Dat betekent dus ook dat je regelmatig ruimte moet zoeken voor rust.

Om terug te komen op die vraag, of ik mensen van stress af kan helpen. Dat is zoals eerder gezegd een heel verwarrende en onlogische vraag. Als je het besef hebt dat stress een heel functioneel mechanisme is omdat het jou de hele dag van voldoende energie voorziet, zou je die vraag niet stellen. Stress is er dus niet alleen voor wat ze noemen ‘fight-or-flight’, de reflex die als automatisch verdedigingsmechanisme bij mensen en dieren optreedt als er acuut gevaar dreigt. Maar ook voor als je moet rennen voor de trein of als je een topprestatie moet leveren op je werk. Als je gaat zien dat het een functioneel mechanische is, zal je zien dat je automatisch een andere vraag aan jezelf gaat stellen dan ‘kun je me van de stress afhelpen?’. Die vraag wordt dan: ‘Wat heeft mijn stresssysteem nodig?’

Grip op stress

Wat jouw stresssysteem nodig heeft is rust. Je stresssysteem is niet een all-you-can-eat-buffet waar je maar eindeloos wat kunt halen. Na inspanning moet ontspanning volgen. Echte rust en herstel is heel belangrijk om jouw stresssysteem vitaal te houden. Maar je wilt natuurlijk ook niet dat er allerlei filevorming ontstaat op jouw ‘Afdeling Stress’ met allerlei inspanningsvragen. Het is daarom belangrijk dat je wel probeert wat grip te houden op datgene dat jou veel teveel stress geeft.

Ik vraag in trainingen mensen vaak wat hen echt heel veel stress geeft en hoeveel energie die stressbron hen kost. We bekijken of dat zoveel van hun energie waard is. Als dat zo is, gaan we daar niks mee doen. Als dat niet zo is, gaan we daar op ingrijpen. Dan gaan we eerst ontstressen. Daarna gaan we kijken wat de reactie is op die stressbron en wat de intentie van de reactie is. Meestal wordt er geprobeerd iets te vermijden of iets te bereiken. Als men daar eerlijk over kan zijn en eerlijk naar kan kijken, is de vervolgvraag hoe functioneler gedrag kan worden ingezet dat beter past om dat gedrag voor elkaar te krijgen.

Hoe je goed voor je stresssysteem kunt zorgen? Door te zorgen voor voldoende rust, voor grip op teveel stress en door het hebben van een heel sterke focus.

Stel je hebt veel veel werkdruk, dan kan een reactie zijn dat je heel hard gaat rennen, je best gaat doen, je overuren gaat maken, in de avonden en weekenden gaat werken en al je tijd gaat vol plempen zodat je nul ruimte overhoudt voor andere dingen. Je intentie van je gedrag is dat je kritiek, gemopper of geklaag van anderen wilt vermijden, want we doen het graag goed. Wij allemaal. We vinden het fijn om te horen dat het fijn is wat je doet, dat het goed is wat je doet. We proberen daarom veelal om kritiek te vermijden. Als dat de intentie van het gedrag is, wat is dan het functionele gedrag? Als je zoveel werk op je bord hebt, is er misschien een mogelijkheid om dat wat meer te begrenzen? Of dat je verwachtingen beter kunt managen? Dat je hulp van collega’s of vrienden inschakelt? Hulp vragen is namelijk een enorme drukverlichter op de Afdeling Stress. Dus, hoe kun je goed voor je stresssysteem zorgen? Door te zorgen voor voldoende rust, voor grip op teveel stress en door het hebben van een heel sterke focus.

Ruimte door een prioriteitenstrategie

Er is een prachtige uitspraak van Tony Crabbe, een bedrijfspsycholoog die zijn tijd verdeelt tussen schrijven en adviseren van bedrijven zoals Microsoft en Disney. Als psycholoog richt hij zich op hoe mensen denken, voelen en zich gedragen op het werk. Hij zegt: ‘Ben je te druk? Dan ben je gewoon te lui om te kiezen.’ Wat ik veel tegenkom is dat mensen heel snel heel veel leuk vinden, denk aan die metafoor van dat all-you-can-eat-buffet. Lekker kreeft, hartige taart, sushi en voor je het weet heb je tien borden volgeladen en geen idee hoe je het allemaal weg moet werken. Dan is het handig als je voor jezelf een prioriteitenstrategie hebt bepaald, een waardenportfolio dat je iets van een haakje, houvast of doel geeft zodat je heel snel kunt besluiten waar je ja en nee tegen zegt.

‘Ben je te druk? Dan ben je gewoon te lui om te kiezen.’ Als je prioriteitenstrategie goed op orde is, als je scherp hebt wat je wilt bereiken voor jezelf, dan kun je heel snel keuzes maken.

Als je prioriteitenstrategie goed op orde is, als je scherp hebt wat je wilt bereiken voor jezelf, dan kun je heel snel keuzes maken. Bijvoorbeeld, of ik nu dit interview doe, of ik ga vliegeren met mijn dochter, of ik een nieuwe column ga schrijven. Het is dus heel belangrijk om ruimte te creëren op de Afdeling Stress. Rust, grip en focus zijn de drie sleutelfactoren die ik in mijn eigen leven inzet, maar ook zakelijk veel gebruik. Het is ongelooflijk leuk om je te laten verleiden door wat je allemaal tegenkomt. Maar we hebben alleen maar dat ene vaatje energie om uit te tappen.

Ruimte voor jezelf

Veel van ons twijfelen heel erg aan zichzelf. Iemand die twijfelt aan zichzelf, gaat bij een ander steeds bevestiging zoeken om te horen dat je er wél toe doet. Dat je wél goed genoeg bent. Bij twijfel aan jezelf zien we vaak dat mensen een negatief vooroordeel over zichzelf hebben. Dat negatieve vooroordeel moet dan door die ander weggenomen worden. We zien vaak dat mensen dan alles gaan doen om kritiek te vermijden om zoveel mogelijk applaus te oogsten. Dat betekent dan wel dat alles wat je doet dan goed moet gaan. Dan kan het zo maar zijn dat mensen dan doorslaan in ongezond perfectionisme.

Perfectionisme an sich is een geweldige eigenschap, het is een motor van je ambitie, het maakt dat je verder komt in het leven. Maar als je altijd maar in de benen moet springen om alles zo goed mogelijk te doen, kan het zijn dat je stresssysteem uitgeput raakt. Het kan ook zijn dat we lijden aan prestatiedruk, of heel erg de controledrang hebben omdat het allemaal goed moet gaan. Heel veel van onze energie gaat daaraan op. Aan het laten zien dat we er wel toe doen, dat we wel goed genoeg zijn. Als er iets is dat ik je mee zou willen geven, is dat je gelooft in jezelf. Dat is je allergrootste kracht. Als je dat doet, zul je zuinig op je energie zijn en heb je de ruimte om die dingen te doen die bij jou passen, waar jij gelukkig van wordt.

Als er iets is dat ik je mee zou willen geven, is dat je gelooft in jezelf. Dat is je allergrootste kracht. Als je dat doet, zul je zuinig op je energie zijn en heb je de ruimte om die dingen te doen die bij jou passen, waar jij gelukkig van wordt.

Vaak als mensen bij mij in de praktijk met de diagnose burn-out binnenkomen, maak ik wel eens het grapje dat we een fles champagne kunnen opentrekken. Want dat geeft je de kans om jezelf te leren kennen en om keuzes te maken die beter bij jou passen. Ik geloof dat het daar vaak om gaat in het leven. Om de juiste keuzes te maken. Soms is dat slimmer dan sleutelen aan jezelf om te kunnen passen in het ecosysteem waar je toevallig in zit. Dat kost vaak heel veel energie en die veranderingen zijn vaak maar heel klein. Andere keuzes maken kan dan helpen. Soms moet je van iets of iemand afscheid nemen om te voorkomen dat je afscheid moet nemen van jezelf. Volgens mij zei Marilyn Monroe dat ooit. Afijn, ruimte geeft rust. Rust is wat mij betreft een van de allerbelangrijkste superskills die je in deze hectische tijd heel hard nodig hebt.

Er is een prachtige uitspraak van Oprah Winfrey: ‘De batterij van mijn telefoon laad ik iedere dag op, maar die van mezelf wil ik nog wel eens vergeten.’ Ik had ooit een client die heel erg op Lambik van Suske & Wiske leek. Hij kwam bij mij langs toen ik ergens bij een bedrijf op locatie aan het werk was. Er kwamen telkens om de beurt mensen langs. Hij kwam helemaal verwilderd en poepchagrijnig binnen, terwijl hij normaliter een heel vrolijke opgewekte man was. Ik vroeg wat er met hem aan de hand was. Hij zei: ‘Ik kwam vanmorgen beneden en toen bleek dat ik mijn telefoon had vergeten op te laden. Ik werd zo chagrijnig en boos! Maar ik werd nog bozer toen ik in de auto zat en me bedacht dat ik nooit zo boos word als ik vergeet om mezelf in de oplader te stoppen.’ Dat is het precies. We denken dat we boven de wetten van de natuur staan en dat herstel voor ons niet van toepassing is. We doen allemaal of we Superman of -woman zijn. Maar ik garandeer je, als je te weinig ruimte oftewel rust voor jezelf creëert, dan crash je vanzelf een keer. We hebben allemaal een ingebouwd noodaggregaat dat soms aanschiet zodat we het heel lang vol kunnen houden, maar uiteindelijk put je jezelf daardoor steeds verder uit. Waardoor je slechter gaat slapen, je chagrijniger, dikker en lelijker wordt. Cortisol blokkeert de aanmaak van insuline. Suiker wordt in je buikvet opgeslagen. Je krijgt een kort lontje… Het is alles behalve fijn. Dus gun jezelf wat rust.

--

--

A library of perspectives from the Happyplaces Project, a playful research project to better understand all dimensions of space to eventually create happy places.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store
Marcel Kampman

Marcel Kampman

Founder of Happykamping & Happyplaces Project, author, sensemaker