Türkiye sosyal inovasyon ekosistemini merak ediyor musunuz?

Haritanın lansmanını 30 Mart 2018 tarihinde gerçekleştirdik. Yeni eklenen kurumlarla haritayı güncellemeye devam edeceğiz.

Ashoka ve imece olarak, Türkiye’deki sosyal inovasyon ekosistemi haritalaması (TR & ENG) çalışmasını başlatma amacımız, sosyal inovasyon alanındaki aktörlerin hangi alanlarda çalıştıklarını ve nasıl iş birlikleri yaptıklarını görünür kılmak, buradan hareketle de geliştirilmesi gereken alanları birlikte tespit etmek ve bu alanlar etrafında iş birlikleri gerçekleştirmenin kolaylaştırıcıları olmak.

Sosyal inovasyon ekosistemi haritalama çalışması için sürekli güncellenebilen, karmaşık yapı ve ilişkileri harita ve ağlar üzerinden görselleştirmeye yarayan dijital platform Graph Commons’ı kullandık. Bu sayede haritanın üzerinde yer alan kurumların faaliyet alanları ve iş birliklerini gösterebilirken, kurumların üzerine tıklandığında açılan kartlarda da ilgili organizasyon ve projeleri ile ilgili bilgilere ulaşabiliyoruz.

Haritayı oluşturabilmek adına 3 konuda veri topladık:

  • Organizasyon tipi
  • Faaliyet alanı
  • İş birlikleri

Öncelikli olarak ekosistemdeki organizasyon yapılarını ekosisteme sağladıkları katkı perspektifinden 7 gruba ayırdık:

  • Destek mekanizması / Katalizör: Ana faaliyetleri arasına sosyal girişimcilik ve inovasyonu alarak bu alanda farkındalık, kapasite, topluluk geliştirme gibi faaliyetler gösteren, projeler geliştiren hub, platform, kuluçka merkezi, ortak çalışma alanı gibi yapıları ifade eder. Bir organizasyonun yapısı dernek/vakıf olsa dahi ana faaliyet alanı sosyal girişimcilik ve inovasyonun gelişmesi ise tüzel kişiliğinden bağımsız olarak bu kategori altında ele alınmıştır.
  • Finans Kuruluşu: Yatırım, kredi sağlama, çeşitli finansal modellerde kaynak yaratma gibi faaliyetler gösteren risk sermayesi fonları, melek yatırımcı ağı, bankalar, kitlesel fon platformları gibi yapıları ifade eder.
  • Vakıf ve Dernekler: Yerel, ulusal ve global düzeyde, ana faaliyetleri sosyal girişimcilik ve inovasyon olmasa dahi çeşitli projeleri ve faaliyetleri ile sosyal girişimcilik ve inovasyon ekosistemine katkıda bulunan ve kâr amacı gütmeyen sivil toplum kuruluşlarını ifade eder.
  • Devlete bağlı kuruluş: Yerel, ulusal ve global düzeyde, ana faaliyetleri sosyal girişimcilik ve inovasyon olmasa dahi çeşitli projeleri ve faaliyetleri ile sosyal girişimcilik ve inovasyon ekosistemine katkıda bulunan devlete bağlı yapıları ifade eder.
  • Medya: Yerel, ulusal ve global düzeyde ana faaliyet alanları arasında sosyal girişimcilik ve inovasyon bulunan dijital ve/ya basılı medya kuruluşlarını ifade eder.
  • Üniversite: Sosyal girişimcilik ve inovasyon ekosistemine ürettikleri içerik, paydaşı oldukları projeler, kurdukları destek mekanizmaları gibi faaliyetler ile proaktif olarak katkı sağlayan üniversiteleri ifade eder.
  • Şirket: Sosyal girişimcilik ve inovasyon ekosistemine paydaşı oldukları projeler, sağladıkları fonlar gibi faaliyetler ile katkı sağlayan özel şirketleri ifade eder.

Bu alanda gösterilen faaliyetleri 7 başlık altında tanımladık:

  • Komünite / Ağ : Sosyal girişimcilik ve inovasyon alanında girişimcileri ve kurumları bir araya getiren etkinlikler düzenleme ve/ya sosyal girişimcileri ekosistemden paydaşlarla buluşturma, sosyal girişimcilerin bağlantılarını güçlendirme faaliyetlerini ifade eder.
  • Ödül / Görünürlük: Sosyal girişimcilik ve inovasyon alanında çeşitli eğitim ve finansal ödülleri içeren yarışma düzenleme ve/ya alandaki bireylere sürekli destek alabilecekleri bir ağın üyesi yapma (görünürlük) gibi faaliyetleri ifade eder.
  • Yatırım / Finansal destek: Sosyal girişimcilik ve inovasyon projeleri / girişimlerin hayata geçmesi için yatırımdan kitlesel fonlamaya çeşitli finansal desteklerin verilmesi faaliyetlerini ifade eder.
  • Kuluçka / Hızlandırma: Sosyal girişimcilere sağlanan koçluk, mentorluk, eğitim, hibe, ilk yatırım gibi destekleri içeren süreli ve tanımlı destek programı yürütme faaliyetlerini ifade eder.
  • Araştırma / İçerik: Sosyal girişimcilik ve inovasyon alanında araştırma yapma ve/ya bilgi ve içerik üretmek ve/ya üretilen içerikleri bir araya getirerek paylaşma faaliyetlerini ifade eder.
  • Kapasite geliştirme / Eğitim: Sosyal girişimcilere mevcut kapasitelerini artırmaları için verilen çeşitli eğitim ve uygulama desteklerinin tümüdür.
  • Politika geliştirme: Sosyal girişimcilik ve inovasyonun gelişmesi adına politika geliştirme, kanun çıkarma veya standart belirleme faaliyetleridir.

Bir proje hayata geçerken farklı paydaşlarının katkıları ile ilerlediğini biliyoruz. Bu katkıları görünür kılabilmek ve iş birliklerin gücünün altını çizebilmek adına kurumlar arasındaki ilişkileri 3 tipe ayırdık:

  • Tarafından kuruldu: Bir kurumun kurucusu / kurucu ortağı olmak.
  • Tarafından fonlandı: Bir kuruma fon sağlamak / finansal yatırım yapmak.
  • Ortak çalışır: Finansal iş birliğini dışarıda tutarak farklı kapsamlarda iş birliği gerçekleştirmek.

Tanımlamaların ardından doğru bilgileri edinebilmek adına bir anket oluşturup, merkeze destek mekanizması / katalizör olarak tanımladığımız organizasyonları alarak 100 organizasyona 30 Ocak 2018 tarihinde anketi gönderdik. Ankette organizasyonların yapısı, faaliyet gösterdiği alan/lara ve iş birliklerine dair sorular yönelttik, ankete buradan ulaşabilirsiniz. Ankete 39 organizasyon tarafından dönüş aldık; haritada yer alan diğer kurumlar destek mekanizması / katalizör olarak kendini tanımlayan yapılarla ile gerçekleştirdikleri iş birlikleri üzerinden haritaya dahil oldu. 30 Mart 2018 itibariyle toplamda 132 organizasyonun olduğu haritaya organizasyonları eklerken masa başı araştırma ile hem ankette verilen bilgilerin geçerliliğini kontrol ettik hem de ankete dönüş alamadığımız organizasyonlarla ilgili bilgileri, eksik verileri tamamladık.

Verileri analiz ettiğimizde de şu tablo ile karşılaştık:

  1. Organizasyon yapısı:

Veri analizi

Toplamda 132 organizasyonun yapısına göre dağılımı:

  • Destek Mekanizması / Katalizör: 41
  • Vakıf / Dernek: 25
  • Şirket: 25
  • Devlete bağlı kuruluş: 20
  • Üniversite: 9
  • Finansal Kuruluş: 10
  • Medya: 2

Tüzel kişiliklerinden bağımsız olarak ana faaliyet alanlarını sosyal girişimcilik ve inovasyon olarak belirleyen 41 kurum destek mekanizması / katalizör olarak ekosisteme katkı sağlıyor. Bu destek kurumlarından 14’’ü dijital ve/ya çevrimdışı platform, 4'’ü hub, 10’u kuluçka ve/ya hızlandırma merkezi,, 7’si danışmanlık şirketi, 6’sı araştırma ve geliştirme merkezi olarak özetlenebilir.

Haritada yer alan 39 destek kurumunun 33 tanesi İstanbul’da yer alırken, 3 tanesi Türkiye dışında, 2 tanesi İzmir’de, 1’er tanesi ise Ankara’da ve Şanlıurfa’da yer alıyor.

Ekosistemdeki varlıkları sayıca en az olan organizasyonlar 9 Üniversite, 7 finansal kuruluş ve 2 medya kuruluşu olmuştur. Üniversitelerden 7’si özel, 2’si devlet üniversitesi; Finansal kuruluşlardan 5’i banka, 3’ü girişim sermayesi yatırım fonu ve/ya melek yatırımcı ağı ve 2’si kitlesel fonlama platformu iken medya kuruluşlarından 1’i dijital, 1’i basılı mecradır.

Çıkarımlar

Özel sektör ve devlete bağlı organizasyonların neredeyse tamamının, ekosistemdeki başka bir kuruma fon sağlayarak ya da iş birliği gerçekleştirerek ekosisteme dahil olduğunu görüyoruz.

Bunun yanı sıra ekosistemdeki finansal kuruluşlardan alana yatırım yapan ve çeşitli finansal ürünler geliştiren banka sayısı 5 iken, sosyal girişimlere ve alana yatırım VC ve/ya melek yatırımcı ağı sayısındaki düşüklük ekosistemde etki yatırımcılığı alanında gelişime ihtiyaç olduğunu işaret ediyor. Bunun yanı sıra ilgili finansal kuruluşların toplam iş hacimlerinin ne kadarını sosyal girişimcilik ve inovasyon alanında gerçekleştirdiğini tespit edemiyoruz.

Ağırlıklı olarak sosyal girişimcilik ve inovasyon alanında içerikler üreten medya kuruluşunun azlığı sosyal girişimcilik ve inovasyona dair kısıtlı iletişim imkanlarının olduğunu gösteriyor. Buradaki sayının artması sosyal girişimcilik ve inovasyona dair farkındalığı artıracak ve ilgiyi dolayısıyla iş ve yatırım gücünü bu alana çekecektir.

2. Faaliyet Alanları

Veri analizi

  • Komünite / Ağ: 37
  • Kapasite Geliştirme / Eğitim: 27
  • Araştırma / İçerik: 20
  • Yatırım/Finansal Destek: 15
  • Kuluçka / Hızlandırma: 12
  • Ödül / Görünürlük: 13
  • Politika geliştirme: 8

Türkiye sosyal inovasyon ekosistemindeki en yoğun faaliyet alanları komünite /ağ geliştirme, kapasite geliştirme / eğitim ve araştırma / içerik geliştirme alanları olarak öne çıkıyor.

Yatırım / finansal destek, kuluçka / hızlandırma, ödül / görünürlük ve politika geliştirme alanlarında faaliyetlerin az olduğunu görüyoruz.

Çıkarımlar

Kendini destek mekanizması olarak tanımlayan kurumların toplam faaliyetlerinin ne kadarının sosyal girişimcilik ve inovasyona yönelik olduğu bilgisini çıkaramıyoruz; ancak toplam faaliyetlerinin çoğunluğunun bu alana yönelik olduğunu varsayıyoruz. Buradan hareketle organizasyonların kartlarında yer alan bilgilerde hangi projeleri gerçekleştirerek bu alana katkı sağladıklarını inceleyebilirsiniz.

Yatırım / finansal destek; kuluçka / hızlandırma; ödül / görünürlük faaliyet alanlarında az sayıda organizasyonun olması; sosyal girişimciliğin gelişmesi adına fikir seviyesinden ölçeklenme aşamasına kadar olan her adıma denk gelen kurum sayısının artması gerekliliğine işaret ediyor. Her organizasyonun sosyal girişimciliği farklı şekilde tanımlaması (kâr amacı güden, kâr gözetmeyen ve kâr amacı gütmeyen olarak etki odaklı girişimler sosyal girişim olarak tanımlanabiliyor) ve yalnızca tanımına uyan tipte girişimlere destek vermesi ekosistemde sosyal girişimlere yönelik destek hacmini iyice daraltıyor.

Devlete bağlı kuruluşların ve iş birliği içerisinde oldukları organizasyonların ekosistemin gelişmesi adına geliştirdikleri iş birliklerinin yanı sıra sosyal girişimlere ve destek mekanizmalarına yönelik teşvik edici ve elverişli düzenlemelerin yapılması, yatırım koşulların iyileştirilmesi gibi noktalarda politika geliştirme adına çalışmalar yürütmesi büyük önem taşıyor.

3. İş birlikleri

Veri Analizi

  • tarafından kuruldu: 23
  • tarafından fonlandı: 34
  • ortak çalışır: 76

Haritada yer alan 18 organizasyon, 19 organizasyon tarafından kuruldu.18 kurumun 15’i Destek Mekanizması / Katalizör, 2’si Dernek / Vakıf, 1’i Medya olarak yer almaktadır. Ortak / Kurucu Ortak olarak haritada yer alan 19 organizasyonun ise 6’sı üniversite, 4’ü özel şirket, 4’ü devlete bağlı kuruluş ve kalan 2’si Vakıf / Dernek şeklinde sıralanmaktadır.

17 kurum ya da 17 kurumun çeşitli projeleri, 35 kurum tarafından fonlandı. Fonlayan kurumlardan 17’si özel sektör, 8’i vakıf/dernek, 4’ü finans kuruluşu,, 2’si devlete bağlı kuruluş, 3’ü destek mekanizması/katalizör ve 1’i üniversite olarak yer alıyor.

Ekosistemde bulunan 132 kurumun 78’i ortak çalışarak birlikte proje ve iş birliği yapmaktadır.

Çıkarımlar

Kurucusu olunan ya da fonlanan organizasyon tipine baktığımızda destek mekanizmaları öne çıkıyor. Buradan hareketle ekosistemin gelişmesine farklı açılardan katkı sağlayan organizasyonları desteklemenin önemi ortaya çıkıyor. Burada özel sektör, üniversite ve devlete bağlı kuruluşların farklı şekillerde (fon, servis, bilgi gibi kaynaklar sağlayarak) destek mekanizmalarının parçası olmalarıyla ekosistemin güçleneceğini gösteriyor.

132 organizasyondan 78’inin ortak çalışarak projeler geliştirmesi ise iş birliğinin bu ekosistemin en önemli değeri olduğunu kanıtlıyor. Yeni iş birliği yöntemlerini aradığımız ve yarattığımız ölçüde ekosistemin gelişmesine katkı sağlayacağız.

Dahil Olun!

Organizasyonunuz sosyal girişimcilik ve inovasyon alanında faaliyet gösteriyor ama henüz haritada yer almıyorsa, formu doldurarak ya da Ashoka ve imece ekipleriyle iletişime geçerek haritada yer almasını sağlayabilirsiniz. Formu düzenli aralıklarla kontrol ederek verileri haritaya aktaracağız. Haritanın daha kullanıcı dostu hale getirilmesi için önerilerinizi bize iletebilirsiniz. Haritayı yerel ve uluslararası ağlarınızda yaygınlaştırabilir, duyurulmasında ve geliştirilmesinde aktif rol oynayabilirsiniz.

Haritanın yeni katılan kurumlar, yeni açılan faaliyet alanları ile sürekli olarak güncelleneceğini düşündüğümüzde bu analizde güncelliğini yitirecek; yeni gelişmeler ile dönüşecek. Bu dönüşüm aynı zamanda sosyal, çevresel ve ekonomik anlamda yaşayacağımız olumlu gelişmeleri temsil edecek, sahaya yansıyacak. Haritada yer alan kurumların ve iş birliklerinin artması bu haritayı ortaya çıkarmamızdaki en büyük hedef.


Sizin çıkarımlarınız ve paylaşımlarınız neler olabilir? Yorumlarınızı bekliyoruz.