“Als je je zorgen deelt worden ze kleiner”

Redactieplatteland
Jan 12 · 7 min read

Door de redactie

Geitenhoudster Jeannette van de Ven zet zich al jaren in als vrijwilliger bij de ZLTO, de zuidelijke tak van boerenorganisatie LTO. Door haar vrijwilligerswerk heeft ze veel ervaring met agrariërs met psychosociale problemen.

Image for post
Image for post
Jeannette van de Ven. Foto: ZLTO

Kunt u zichzelf voorstellen?

“Ik ben Jeannette ik ben 54 jaar en heb een geitenbedrijf in Oirschot. Maar ik ben opgeleid als verpleegkundige. Ik ben wel gewoon van boerenafkomst ik heb het ouderlijk bedrijf en huis van mijn vader overgenomen. De geiten zijn alleen niet van vader op dochter overgebracht mijn vader had koeien. Dus ik en mijn man zijn de eerste generatie met geiten. Ik heb nog vier kinderen met de leeftijd van 30 tot 20. Het ziet er niet naar uit dat er een het bedrijf gaat overnemen ze hebben allemaal andere interesses, maar dat is ook prima.”

U werkt bij het ZLTO wat doet u daar precies?

“Ik werk bij het ZLTO als portefeuillehouder Integriteit. Een portefeuillehouder is een bestuurder die voor bepaalde onderwerpen verantwoordelijk is. Buiten integriteit ben ik ook portefeuillehouder Gezonde Dieren. Ik krijg via het vertrouwensloket meldingen binnen van bijvoorbeeld verwaarlozing van boerderijdieren wat gepaard kan gaan met psychosociale problemen.”

Wat houdt de portefeuille Integriteit in?

“Ik zorg dat er eenduidige normen en waarden worden gehanteerd binnen de ZLTO-organisatie.”

Waarom is het ZLTO opgericht?

“Het ZLTO is in het zuiden van Nederland opgericht omdat hier hele arm zandgrond was. Ook waren er veel grote boerengezinnen die heel arm waren dus er was behoefte aan boeren om zich te verenigen en om dan met name samen voer in te kopen, of samen een bank op te richten dat je tegen betere condities leningen kon krijgen om een bedrijf op te starten.”

Weet de boer ook dat die hulp aangeboden wordt?

“Bij de zuidelijke tak van LTO (ZLTO) wel, als je kijkt naar LTO Nederland dat is een organisatie waar drie regio’s onder vallen waaronder ZLTO. ZLTO heeft altijd mensen in dienst gehad voor sociaal werk, vroeger was dat nog pastoraal werk. Die hebben dat altijd meer uitbesteed. Wij zijn ook altijd heel duidelijk geweest je kunt hulp bij ons krijgen.”

“De nadruk werd meer gelegd op het ondernemerschap en het technische fiscale economische vaardigheden en minder op het mensgerichte, de sociale kant verdween”

Besteed de noordelijke tak van het LTO ook aandacht aan sociaal werk?

“Ja, daar is het sociale werk voor een deel wegbezuinigd. Dat heeft ook te maken met een deel professionalisering we zagen voor de oorlog vaak hele kleine gezinsbedrijven in het zuiden. In het noorden had je vaak veel grotere bedrijven die heel strategisch trouwden met de buurman of buurvrouw. Waardoor je grote bedrijven kreeg. In het zuiden met een gezin van tien kinderen werd de boerderij vaak in tien opgedeeld, dan kreeg ieder een stukje. Na de oorlog is echt heel erg de schaalvergroting ingezet en ook het ondernemerschap dus je moest als boer geen koeien en kippen en varkens meer hebben. Maar je moest je gaan specialiseren naar een soort. Bedrijven moesten groter. De nadruk werd meer gelegd op het ondernemerschap en het technische fiscale economische vaardigheden en minder op het mensgerichte, de sociale kant verdween.”

Wat zijn uw ervaringen anno 2021 met boeren die het psychisch zwaar hebben?

“Bij het vertrouwensloket hebben we in 2015 en 2016 wel een piek gezien maar dat was vanwege de onzekerheid rondom de fosfaatwetgeving. Je ziet wel meer meldingen, maar ik durf ook niet te zeggen dat er meer aan de hand is want de bereidheid om te melden is ook groter. Er wordt meer over gesproken en ik denk dat de psychosociale zorg van alle tijden is. Want er kan altijd iets gebeuren bijvoorbeeld een misoogst, ziekte onder je vee, financiële problemen of onduidelijke wet- of regelgeving. Ik vind het goed dat het nu meer bespreekbaar wordt.”

“Als boer heb je een vrij eenzaam beroep. Je bent heel veel met je eigen bedrijf bezig, de meesten vinden dat ook heel leuk. Het geeft ze een gevoel van vrijheid wanneer je zelf aan het roer staat, maar het is ook heel eenzaam en dat brengt ook problemen met zich mee. Ik denk dat de meeste boeren nu vooral privé problemen hebben als overlijden of een echtscheiding. Iets wat in feite bij alle gezinnen kan voorkomen maar bij boeren is dat vaak lastiger omdat werk en privé zo nauw verweven is met elkaar.”

“Wat je ook ziet is veel stress door onduidelijkheid van regelgeving. Dat kan vanuit de gemeente of de overheid komen. Bij de gemeente is het vaak het probleem dat een boerderij weg moet omdat er bijvoorbeeld huizen of een snelweg moet komen.”

“Wat je nu tegenwoordig ook vaak ziet is de maatschappelijk druk. Veel mensen hebben al snel een oordeel over land- en tuinbouw. Boeren krijgen het gevoel dat het nooit goed genoeg is en dat is wel echt anders dan 50 jaar geleden. Toen had iedereen nog wel een boer in zijn familie. Dat is nu veel minder en door de snelheid van sociale media komt alles heel snel op een boer zijn bordje terecht. Wat jij nu doet kan morgen in de krant staan. Zeker de oudere generatie boeren heeft daar veel last van. Vroeger was je als boer koning op je eigen koninkrijk maar zo werkt dat niet helemaal meer.”

Boeren lijken vaak niet te willen praten over hun problemen, maar als ik u zo hoor, lijkt het dat ze tegenwoordig meer open worden over hun problemen, klopt dat?

“Dat klopt, maar eigenlijk zou je willen dat dat nog eerder gebeurt. Vanuit het vertrouwensloket bijvoorbeeld hebben wij heel veel te maken met erfbetreders. Erfbetreders zijn mensen die vanuit hun beroep op het erf komen van een boer, bijvoorbeeld een dierenarts. Die komen daar vaak al voor een langere tijd en zien hoe een boerenbedrijf zich ontwikkelt. Die zien altijd of het erf netjes is of dat de rekeningen op tijd betaald worden. Soms lukt dat ineens niet meer.”

“Wij als organisatie willen graag die erfbetreders oproepen dat als je ineens zo’n omslag ziet. Dat je dan al het gesprek aangaat niet als de boer al helemaal in elkaar zakt. Als jij gewoon van mens tot mens een keer vraagt van goh, hoe gaat het nou met je? Dat kan al heel vaak een goed signaal geven van: ik ben er voor je, je kunt je zorgen met mij delen. En als je je zorgen deelt worden ze kleiner.”

“Die erfbetreders willen wij dus echt inzetten om het bespreekbaar te maken. Wij willen echt duidelijk maken dat je erover moet praten en hulp moet zoeken het is geen zwakte om dat te doen. Het is juist goed en stoer bijna als je op tijd advies vraagt. Praten is echt de aanzet.”

Zijn crises in de boerensector als de fipronilcrisis ook een van de redenen voor psychische problemen onder boeren?

“Jazeker, zoals ik al zei zorgde de veranderingen in de fosfaatwetgeving voor veel onzekerheid, maar de fipronilcrisis ook. Fipronil is een stofje dat in een ontsmettingsmiddel zat wat in kippenstallen werd gebruikt. Zo kreeg je minder kans op bloedluizen. Kippen hebben ontzettend veel last daarvan. Het ontsmettingsmiddel leek goed te werken tegen de bloedluizen en werd in grote hoeveelheden gebruikt, maar het bleek de illegale toevoeging fipronil te hebben. Daardoor zijn hele partijen eieren afgekeurd. Bedrijven gaan op slot en daardoor ontstaat zoveel onzekerheid. Boeren voelen zich machteloos en gaan er ook psychisch aan onderdoor.”

Zijn er huisartsen die bij dat probleem kunnen helpen?

“Huisartsen zijn heel goed als eerste aanspreekpunt, maar daar hebben we ook nogal een wereld te winnen. De meeste boeren gaan niet naar de huisarts en zeggen ‘ik maak me zorgen’ die zeggen bijvoorbeeld ‘mijn knie doet zeer’ of ‘ik slaap zo slecht.’ We hebben ook echt aan de huisartsen gevraagd van he vraag nou eens wat dieper door. Kom achter de echte oorzaak. Boeren zijn nou eenmaal heel solistisch ingesteld als er iets kapot gaat op een boerderij lossen ze dat zelf op en vaak denken ze bij psychische problemen ook zo. Ze zijn niet gewend om hulp te vragen.”

“Er wordt niet genoeg rekening gehouden met de gevolgen van nieuwe wet- en regelgeving”

Denkt u dat boeren zich in de toekomst meer open gaan opstellen?

“Ik denk het wel. We zien bij de Mbo- en Hbo-opleidingen dat er meer aandacht is voor communicatie en ondernemersvaardigheden. Dat houdt bijvoorbeeld in ken jezelf en weet wat jouw zwakke en sterke punten zijn. Zoiets hebben mijn ouders nooit gehad. In de tijd van mijn ouders was je een goede boer als je veel gewassen oogstte en een hoge melkproductie had. Maar omgaan met personeel en of je een detaillist was of een generalist. Nou nee, daar stond je vroeger niet bij stil, maar dat is nu steeds meer.”

“En wij als organisatie proberen ook steeds meer aan te geven dat je niet gek bent als je hulp zoekt, het is juist een teken van kracht dat als je op cruciale momenten even een stapje naar buiten zet en hulp vraagt. Het vragen om hulp wordt steeds meer geaccepteerd, maar er is nog wel een wereld om te winnen.”

Wat vindt u dat de overheid doet rondom de psychische problemen van de boer?

“Er wordt niet genoeg rekening gehouden met de gevolgen van nieuwe wet- en regelgeving. Daarmee bedoel ik de psychosociale problemen die het met zich meebrengt.”

Invisible Cities NL

Invisible Cities portretteert mensen uit een stad die op de…

Redactieplatteland

Written by

Wij duiken de komende periode in de wereld van de Nederlandse boer.

Invisible Cities NL

Invisible Cities portretteert mensen uit een stad die op de één of andere manier buiten de samenleving vallen, vaak door de manier waarop anderen hen labelen. Hier lees je persoonlijke, medemenselijke verhalen over hoe zij zich thuis voelen in de stad en de maatschappij.

Redactieplatteland

Written by

Wij duiken de komende periode in de wereld van de Nederlandse boer.

Invisible Cities NL

Invisible Cities portretteert mensen uit een stad die op de één of andere manier buiten de samenleving vallen, vaak door de manier waarop anderen hen labelen. Hier lees je persoonlijke, medemenselijke verhalen over hoe zij zich thuis voelen in de stad en de maatschappij.

Medium is an open platform where 170 million readers come to find insightful and dynamic thinking. Here, expert and undiscovered voices alike dive into the heart of any topic and bring new ideas to the surface. Learn more

Follow the writers, publications, and topics that matter to you, and you’ll see them on your homepage and in your inbox. Explore

If you have a story to tell, knowledge to share, or a perspective to offer — welcome home. It’s easy and free to post your thinking on any topic. Write on Medium

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store