Open kloosters in Nederland met uitsterven bedreigd?

Elsemieke van Leersum
Oct 30 · 8 min read
Image for post
Image for post

Wie leeft er in 2020 nou nog in een klooster? Dat is toch allang uitgestorven? of misschien stelt u zich er een afgelegen huisje waar een paar bejaarden de bijbel lezen bij voor? Op zich geen gekke gedachte, want ja het neemt het kloosterleven neemt af in Nederland, maar het bestaat nog steeds! En mensen sluiten zich er ook nog steeds bij aan. We duiken dieper met u dit leven in en richten ons op open kloosters. Waar iedereen een dag, een week of een jaar mee mag draaien met de nonnen of monniken.

Het kloosterleven

Het nonnenleven is al iets heel ouds. Ongeveer 1500 jaar geleden werd het eerste grote klooster in Europa gesticht: Sint Benedictus. In Nederland komen de eerste kloosters ongeveer 200 jaar later. Nonnen en monniken houden zich bezig met lezen, schrijven, bidden en werken. Het werk wat ze doen verschilt per klooster. Bijvoorbeeld kruiden kweken, wijn maken, zieken verzorgen of een bakkerij. In een open klooster ligt er ook een grote taak bij het leiden en verzorgen van de bezoekers.

Hoe ontstonden open kloosters?

Deze open kloosters ontstaan pas in de vorige eeuw. Het traditionele kloosterleven begint af te nemen na de reformatie en in de 20ste eeuw komen veel kloosters leeg te staan. Steeds minder mensen sluiten zich aan bij de nonnen, dus besluiten verschillende kloosters hun deuren open te gooien voor ‘leken’. Iedereen de wil mag een dag, week of jaar meedraaien met de nonnen, dus niet alleen de religieuzen die hun hele leven aan God willen wijden worden toegelaten. Afgelopen zomer opende het Sint Jozefklooster in Schijndel zelfs zijn deuren voor niet-religieuzen en mannen. Omdat door het coronavirus 10 zusters overleden kwamen er kamers vrij en wordt er een appartementencomplex voor ouderen aan vast gemaakt.

Wat is het nut van een open klooster?

Een open klooster is een plek om te ontsnappen aan het leven van alle dag en rust en bezinning te vinden. de rust, reinheid en regelmaat die in de klooster te vinden is, door de strakke planning en het ontbreken van afleidende elementen, spreekt veel mensen aan. Daarnaast is er plek voor het filosoferen over levensbeschouwelijke onderwerpen.

Om je echt in het klooster leven te kunnen voegen als non, kan je niet zomaar binnen komen lopen. Net zoals bij een gesloten, traditioneel klooster duurt dit jaren. Zuster Rebecca Braun gaf het volgende aan in een interview dat wij met haar hielden:

“In onze kloostergemeenschap zijn wij als zusters door God bijeengebracht en aan elkaar gegeven. Jonge vrouwen die zich geraakt en aangesproken voelen om zich geheel aan God toe te wijden in een leven van gemeenschap en gebed. Zuster worden doe je niet van de ene op de andere dag. Er gaat een jarenlang proces van onderscheiding, kennismaking en ingroei aan vooraf, voordat je je definitief aan de gemeenschap en de levensvorm verbindt.”

Open kloosters met uitsterven bedreigd?

Door een open klooster te beginnen wordt er geld verdient aan de bezoekers die komen. “toe aan innerlijke rust? Kom logeren bij de nonnen in het klooster!” is te lezen op de website van het Sint Catharinadal.

Bezoekers zijn niet alleen nodig voor het geld, maar ook voor de bekendheid van kloosters. Het is al jaren bekend dat veel kloosters hun deuren moeten sluiten. Wat zijn de gevolgen van deze daling in financiele middelen? en waarom zijn (open) kloosters steeds minder populair in Nederland? Er zijn verschillende redenen te geven waardoor de kloosters langzaam leeglopen.

Image for post
Image for post

De coronacrisis treft ook de kloosters

Helaas gooide de coronacrisis veel roet in het eten. Veel kloosters zagen hun bezoekersaantallen afnemen. Diverse kloosters verloren in maart en mei al dierbare nonnen en ook zagen ze hun inkomen dalen. Bij de Zuster van Liefde in Schijndel overleden tien zusters aan corona in maart. En in september zaten de nonnen van het Oosterhoutse Sint-Catharinadal met een overschot aan wijnflessen. Eerst zou KLM wijnflessen kopen, maar door de corona ging daar een streep door. Door een actie van Breda Maakt Mij Blij werden duizenden flessen aan de man gebracht. Naast dat de nonnen minder verkopen, is er ook een afname in het aantal bezoekers. Wat minder inkomsten betekent.

De secularisatie in Nederland

De afname van het kloosterleven kan daarnaast gelinkt worden aan secularisering. In 2017 gaf voor het eerst minder dan de helft (49%) van de bevolking aan tot een religieuze groep te behoren. Vijf jaar eerder was dit nog 54 procent. Met de afname van de algehele religiositeit in Nederland neemt dus ook het kloosterleven af. in 2000 waren er nog 9414 actieve vrouwelijke religieuzen, in 2020 is hier nog maar 1987 van over. Van de mannen is na 20 jaar nog 211 over van de 856, volgens de KNR, koepelorganisatie van kloosters in Nederland.

Weinig jonge mensen geïnteresseerd in het kloosterleven

Ook is vergrijzing een groot thema binnen het klooster. Veel nonnen en broeders zijn de 65 gepasseerd, er zijn er tientallen overleden aan het coronavirus en de komende jaren zullen bijna alle kloosters moeten sluiten als er geen nieuwe garde komt. Door de deuren open te zetten voor gasten krijgen ze niet alleen inkomsten, maar ook meer bekendheid en hopen ze dat zo meer mensen zich zullen binden aan het kloosterleven. Door een dag, week of jaar mee te lopen leert de jongere generatie hoe het is om in een klooster te leven. zo maakte de NPO een programma, met de naam ‘Bad habits, Holy orders’ over vijf meiden die vier weken het kloosterleven in gingen. Ze moesten afstand doen van drank, jongens en smartphones.

Image for post
Image for post
NPO: Bad Habits, Holy Orders

Nonnen ouderwets

Het kloosterleven wordt in ogen van veel jongeren als ouderwets, saai en zweverig gezien. De meeste geloven niet in een God, zijn zo niet eens opgevoed en zien dus ook niet waarom je je hele leven jezelf zou ‘opsluiten’. In de huidige maatschappij draait het om technologie, prestatie en social media. Nonnen en monniken doen hier niet aan mee, dus “lopen ze achter” of “zijn saai” bleek uit een rondvraag onder jongeren. Maar is dit zo? Hoe kijken de nonnen en broeders zelf naar de huidige maatschappij?

Zuster Rebecca vindt de huidige samenleving een zorgelijk onderwerp.

“Omdat er steeds meer ongelovigen in Nederland zijn. terwijl het geloof naast hetgeen waarin je gelooft een heel mooi houvast kan zijn. Helemaal in een tijd als deze.”

“Er ligt veel nadruk op presteren en hogerop komen. Mensen rennen maar door en worden onder druk gezet. Kijk maar naar de stijging van het aantal burn-outs en zelfdodingen en zelfs studenten die al teveel stress ervaren.

Een dag in het klooster

Ook ontdekten we bij rondvraag onder jongeren in onze omgeving dat enkelen niet weten wat een non precies doet in een klooster. “Wat doe je eigenlijk in een klooster?” werd er gevraagd toen ik de vraag “zou je zelf het klooster in gaan voor een poosje?” stelde. Zuster Rebecca legde ons haar dagschema voor:

Image for post
Image for post
Image for post
Image for post

6:00u opstaan

6:30u lezingendienst of metten (ochtendgebed) en persoonlijk gebed

7:45u morgenviering om de dag te heiligen

8:45u start van de werkdag

10:30u koffiepauze

12:00u middagdienst en daarna eten

13:30u werk

15:30u ontmoeting en ontspanning als gemeenschap

16:15u stille tijd voor geestelijke lezing of persoonlijk gebed

17:45u avondviering, waarna de avondmaaltijd wordt bereid.

Na het avondeten is er vrije ruimte voor ontspanning: wandelen, de krant of journaal kijken, een hobby, studie, of een goed boek of tijdschrift lezen.

20:30u dagsluiting

In dit strakke schema kan je als gast helemaal meedraaien maar je kan er ook voor kiezen om maar met enkelen activiteiten mee te doen en de rest van de dag zelf in te vullen. In het open klooster is het programma altijd anders en op een andere plek. Per jaargetij wordt er een ander programma gemaakt rondom een bepaald thema. Dit programma duurt meestal een week. Alleen de maaltijden en activiteiten als overdenkingen, meditaties en zingen staan vast.

De toekomst van het kloosterleven

Het kloosterleven wordt met uitsterven bedreigd. Zeker nu in de coronacrisis: de inkomsten dalen omdat er geen bezoekers mogen komen en omdat ze minder van hun producten verkopen. Daarnaast zijn veel nonnen en broeders al op leeftijd en overlijden door het virus. Ook neemt de secularisatie in Nederland alleen maar af en voegen zich geen jongen mensen meer bij het klooster.

Zuster Agnes (80) van de Zusters van Liefde in Schijndel heeft er vrede mee. “We hebben goede jaren gehad en goede dingen gedaan” geeft ze aan in een interview met Trouw. “Er is geen paniek. We hoeven niet eeuwig te blijven. Alles heeft zijn tijd.”

De vraag is nu hoe houden open klooster stand in de volgende golf van corona? Waar halen ze nieuwe financiële middelen vandaan? En hoe zorgen ze ervoor niet uit te sterven? Of is hun tijd geweest, zoals zuster Agnes zegt?

En u? wat vindt u ervan dat de kloosters moeten sluiten door gebrek aan mensen en geld? Is het voor u een ouderwets gebeuren of een religieuze traditie die in stand moet worden gehouden? Of bent u er nog niet uit en bent u stiekem wel nieuwsgierig naar een nachtje in zo’n klooster?

Bronnenlijst:

Redactie omroep Meierij (2020, 26 augustus). Voor het eerst niet-religieuzen en zelfs mannen in klooster Schijndel. Geraadpleegd op 28 oktober 2020 van https://www.omroepmeierij.nl/omroepmeierij/voor-het-eerst-niet-religieuzen-en-zelfs-mannen-in-klooster-schijndel

Erfgoed kloosterleven. Het kloosterleven. Geraadpleegd op 28 oktober van https://www.erfgoedkloosterleven.nl/kloosterleven/leven.html

Van der Louw, E. (2020, 8 september). Zusters willen van hun wijn af, eind van de maand komen er weer 20.000 flessen bij. Geraadpleegd op 28 oktober 2020 van https://www.ad.nl/koken-en-eten/zusters-willen-van-hun-wijn-af-eind-deze-maand-komen-er-weer-20-000-flessen-bij~a53529c7/

Fens, S. (2020, 6 augustus) Als corona het klooster treft: het verdriet van de Zusters van Liefde. Geraadpleegd op 28 oktober van https://www.trouw.nl/religie-filosofie/als-corona-het-klooster-treft-het-verdriet-van-de-zusters-van-liefde~b8893715/

Konferentie Nederlandse Religieuzen. Cijfers aantallen religieuzen. Geraadpleegd op 28 oktober van https://www.knr.nl/organisatie/pagina.asp?pagina_id=43

Open Klooster. Programma. Geraadpleegd op 28 oktober 2020 van http://openklooster.nl/

Sint Catherinadal. Gastenhuis. Geraadpleegd op 28 oktober 2020 van https://sintcatharinadal.nl/wat-te-doen/logeren/

Invisible Cities NL

Invisible Cities portretteert mensen uit een stad die op de…

Elsemieke van Leersum

Written by

journalistiek student — Christelijke Hogeschool Ede

Invisible Cities NL

Invisible Cities portretteert mensen uit een stad die op de één of andere manier buiten de samenleving vallen, vaak door de manier waarop anderen hen labelen. Hier lees je persoonlijke, medemenselijke verhalen over hoe zij zich thuis voelen in de stad en de maatschappij.

Elsemieke van Leersum

Written by

journalistiek student — Christelijke Hogeschool Ede

Invisible Cities NL

Invisible Cities portretteert mensen uit een stad die op de één of andere manier buiten de samenleving vallen, vaak door de manier waarop anderen hen labelen. Hier lees je persoonlijke, medemenselijke verhalen over hoe zij zich thuis voelen in de stad en de maatschappij.

Medium is an open platform where 170 million readers come to find insightful and dynamic thinking. Here, expert and undiscovered voices alike dive into the heart of any topic and bring new ideas to the surface. Learn more

Follow the writers, publications, and topics that matter to you, and you’ll see them on your homepage and in your inbox. Explore

If you have a story to tell, knowledge to share, or a perspective to offer — welcome home. It’s easy and free to post your thinking on any topic. Write on Medium

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store