Osmanlı Amirali Pîrî Reis’ in Serüveni

Hafızamızda yer edinen Kaptan-ı Derya unvanına sahip Barbaros Hayreddin Paşa ile aynı Osmanlı donanmasında bulunmuş olan Piri Reis, Türk ve Dünya denizcilik tarihinin sembol ismi haline gelmiştir. Bu yazımızda denizcilik serüvenini ilginç detayları ve bilinmeyen yönleriyle birlikte göreceğiz.

Hakkında

Karamanlı bir ailenin çocuğu olan Ahmet Muhyiddin Pîrî’nin ailesi II. Mehmed devrinde padişahın emri ile Karaman’dan İstanbul’a göç ettirilen ailelerdendir. Aile bir süre İstanbul’da yaşamış, sonra Gelibolu’ya göç etmiştir. Pîrî Reis’in amcası ünlü denizci Kemal Reis’tir.

Denizcilik Hayatı

Pîrî Reis 1481'de Akdeniz’de korsanlık yapmakta olan amcası Kemal Reis’in yanında denize açıldı. Pîrî, denizciliğe burada başladı.1487–1493 yılları arasında birlikte Akdeniz’de korsanlık yaptılar. Venedik üzerine sefer hazırlığına girişen II. Beyazid’in Akdeniz’de korsanlık yapan denizcileri Osmanlı donanmasına katılmaya çağırması üzerine 1494'te amcası ile birlikte İstanbul’da deniz donanmanın resmî hizmetine girdiler. Venedik Donanması’na karşı sağlamaya çalıştığı deniz kontrolü mücadelesinde Osmanlı donanmasında gemi komutanı olarak yer aldı, böylece ilk kez savaş kaptanı oldu. Akdeniz’de yaptığı seyirler sırasında gördüğü yerleri ve yaşadığı olayları,literature kazandırdığı harita kılavuzu Kitab-ı Bahriye adlı eserine kaydetti. (Bu eserin detaylarına bakmak isteyenler ‘yazının ek kartlar’ bölümüne bakabilirler.)

Pîrî Reis, 1511'de amcasının bir deniz kazasında ölümünden sonra Gelibolu’ya yerleşti. Bu süreçte Akdeniz’de bazı seferlere çıksa da daha çok Gelibolu’da kalıp haritaları ve kitabı üzerinde çalıştı. Bu haritalardan ve kendi gözlemlerinden yararlanarak 1513 tarihli ilk dünya haritasını çizdi

Kanûnî Sultan Süleyman’ın dönemi, büyük fetihler dönemiydi. Pîrî Reis, 1523'deki Rodos seferi sırasında da Osmanlı Donanması’na katıldı. 1524'te Mısır seyrinde kılavuzluğunu yaptığı sadrazam Pargalı Damat İbrahim Paşa’nın takdiri ve desteğini kazanınca, 1525'te gözden geçirdiği Kitab-ı Bahriye’sini İbrahim Paşa aracılığıyla Kanuni’ye sundu. 1528'de, ilkinden daha içerikli ikinci dünya haritasını çizdi.

Pîrî Reis Haritası

Aralarında Kristof Kolomb’a ait bir haritanın da bulunduğu yirmi kaynağı bütünleştirerek hazırlanmış ve 16. yüzyıl denizcilerinin coğrafya bilgilerini içeren değerli bir tarihi belgedir.

Cumhuriyet’in ilanı ile birlikte Osman Hanedanlığının bütün mülk varlığı Türk Halkına geçmiş Osmanlı Saraylarının müze yapılmasına karar verilmiştir. 1800’ lü yılların başında Osmanlı Padişahları Boğaz çevresinde saraylar yaptırmış ve buralarda yaşamaya başlamıştır. Haliyle kullanılmayan saraylar tarihsel kimliğini kaybetmeye yüz tutmuştu. Harita, 9 Kasım 1929'da Topkapı Sarayı’nda sarayı müzeye dönüştürme sırasındaki envanter tespit çalışmaları sürerken tesadüfen bulunmuştur. Üzülerek belirtmek isterim ki bu eser, sofra bezi olarak kullanılırken dönemin müze müdürü Halil Ethem farketmiştir. Bu konuyu Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’e aktarınca harita aynı hafta Ankara’ya Atatürk’ün huzuruna getirilmiştir. Günümüzde bu eserler Topkapı Sarayı’nda sergilenmektedir.

Eserin tarihsel önemini ve günümüze kadar nasıl ulaştığını anlattık, şimdi ise bu eserin bize ne anlatmak istediğine kafa yorma vakti geldi!

Amerikan Hava Kuvvetleri’nin Azimuthal Equidistant Projection Merkezli dünya haritasına göre Dünyanın Merkezi Kahire olarak tespit edilmiştir. Piri Reis ise 1517 yılında Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi’nde bizzat gemileri yöneterek Mısır Kahire’ye kadar gitmiş ve Nil Nehrini haritalamıştır. Ayrıca Piri Reis Mısır Piramitlerini merkez alarak dünya haritasını çizmiş ve o da Amerikan Hava Kuvvetleri gibi yüzyıllar önce Kahire’yi merkez olarak göstermiştir.

Sağ üst köşede Mısır Piramitleri bulunuyor.

Uzaydan bakıldığında kara yüzeylerinin Dünya’nın şeklinden dolayı eğik gözüktüğünü tahmin edebiliriz. Ancak dikkat etmemiz gereken nokta, bu çıkarımın 1513 tarihli haritada yapılmış olmasıdır. Bir diğer önemli detay ise Güney Amerika Kıtası’nın Güney parçası, Antarktika ile denizin altından birleşmiş olmasıdır. Bu tespit bilimsel olarak 1820 yılında ses yansıtıcı aletlerle keşfedilse de Piri Reis bu durumu haritalarında resmetmiştir.

Parçanın aşağısında Arjantin ile Antarktika’nın birleşmesini gösteriyor.

Cebelitarık Boğazı’nın görünüşüne ayrıntılı olarak bakıldığında, bu görüntünün hatasız olması ancak uzay çalışmalarıyla fark edilebilecek bir detaydır. Gerek bu boğazın derinliğinin ve gerekse iki yaka arasındaki dar geçişin çizilebilmesi için havadan kuşbakışı olarak bakılması gerekmektedir. Harita dikkatli incelendiğinde Cebelitarık Boğazı’nın uydulardan çekilmiş fotoğrafı ile “Piri Reis Haritası”ndaki Cebelitarık Boğazı’nın görünüşü aynıdır.

Son olarak, ek bilgilere ve kullandığım kaynaklar aşağıda bulunuyor. Bu eserlerin bulunduğu Kitab-ı Bahriye adlı esere bir göz gezdirmenizi tavsiye ederim.

Izmir University of Economics ACM Student Chapter aims to facilitate communication and collaboration with students studying in the university’s computer science fields and with ACM communities at other universities by organizing, workshops, programming competitions and seminars.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store
Alican AKCA

Alican AKCA

Math Student at Izmir University of Economics. I have been working on Machine Learning and AI. alicanakca.space

More from Medium

How is AthenaDAO different ?

The Greatest Showman: P.T. Barnum

Myra Breckenridge on ‘The Oscars’.

Blind Faith: How to empower blind woman and fight breast cancer