Vraag je publiek wat het wil weten

Susanne Poot
Aug 12 · 5 min read

Wat wil ons publiek eigenlijk weten? Stellen we wel dezelfde vragen als onze kijkers? VTM Nieuws probeert dicht bij de beleving van de kijker te blijven door diezelfde kijker te betrekken bij het maakproces van een verhaal. Dat levert soms verrassende inzichten op.

Door: Kris Croonen

Beeld: Krista van der Niet

‘Mijn stuk had er heel anders uitgezien als ik die vragen niet had gehad.’ In de nasleep van de terreuraanslagen in Brussel kreeg Karel Lattrez, op dat moment een bekend tv-gezicht bij VTM Nieuws, de kans om een dag mee te gaan met de militairen die openbare gebouwen bewaken. Lattrez was vertrouwd met het onderwerp en had zich voorgenomen om scherp door te vragen over de zin van die bewakingsopdrachten, over de motivatie van de militairen en of ze er wel goed genoeg voor getraind waren.

Maar zoals al een tijdje de gewoonte was bij de belangrijkste onderwerpen, legde VTM Nieuws dit onderwerp vroeg in de ochtend voor aan een panel van kijkers. Met als vraag: ‘Wat wilt u eigenlijk weten over de bewakingsopdrachten van onze militairen?’

De antwoorden weken nogal af van de kritische vragen die de verslaggever zichzelf had opgelegd. Kijkers wilden vooral de praktische zaken weten: hoeveel uren achtereen moeten ze daar staan? Hoeveel dagen per week? Krijgen ze er extra premies voor? En zo ja, hoe hoog dan? Heeft deze opdracht impact op hun familieleven?

Vooral bij buitenlands nieuws blijkt hoe groot het verschil in voorkennis is tussen een journalist en de kijker

De schellen vielen de journalist van de ogen. Hij had zich goed voorbereid, kende de materie. Ofwel, hij wist dat allemaal al. En in zijn beleving was dit algemene kennis.

Soms gaat journalistenlogica voorbij aan de essentie. Karel Lattrez leverde uiteindelijk een fijn stuk af dat de vragen van de mensen perfect beantwoordde. Maar het verhaal had nu wel een compleet andere insteek dan hij er zelf aan wilde geven.

‘De vragen van de kijker’ van VTM geven niet altijd zo’n praktisch en omverwerpend resultaat. Maar in de vier jaar dat VTM Nieuws ze nu gebruikt, zijn ze een zeer nuttig instrument gebleken. Kort geschetst verloopt het als volgt:

In de ochtend bepaalt de eindredacteur van het nieuws van 19 uur over welke drie items het publiek vragen kan indienen. Over die drie onderwerpen schrijft hij een kort artikel waarin hij het probleem uiteenzet en de basisinfo meegeeft. Elk artikel krijgt een summiere kop, een foto ter illustratie en wordt dan gepubliceerd op een door VTM ontwikkeld platform. Hier kan een panel van ongeveer honderd vaste kijkers inloggen en bij elk van de items drie aparte vragen stellen, kortom negen in totaal. Na een uur zijn er algauw driehonderd vragen binnengekomen. Een gespecialiseerd onderzoeksbureau (Ivox) stelt dit panel samen uit alle lagen van de bevolking.

Beeld: Krista van der Niet

Geregeld verrassen vragen van het publiek de journalist. Wat vanzelfsprekend lijkt, is dat vaak niet:

• Een item over diëtisten die zeggen dat we meer volkorenproducten moeten eten, ontlokte bij veel kijkers de vraag: wat is eigenlijk volkoren, wanneer is een brood volkorenbrood?

• Vooral bij buitenlands nieuws blijkt hoe groot het verschil in voorkennis is tussen een journalist die zich dagelijks verdiept in de buitenlandse ontwikkelingen, en de gewone kijker. Zelfs na talloze items over alle soorten ‘Brexits’, smeekt de kijker om toch in een paar woorden mee te geven wat ook alweer een harde of een zachte brexit is.

• VTM berichtte over een promotiecampagne waarmee het ministerie van economische zaken winkeliers oproept om hun klanten meer digitaal te laten betalen. Kijkers stelden een kritische vraag die de redactie nog niet had bedacht: ‘Hebben handelaars niet vooral een voorliefde voor cash omdat zij zo veel mogelijk willen zwartwerken?’

• Toen Gert Verhulst aankondigde dat hij zou stoppen als ‘Gert van Samson’, heerste er bij de kijkers veel wantrouwen. Ze dachten dat hij vooral een nieuw TV-format wilde lanceren, ‘Samson zoekt Gert’ (naar analogie van ‘K3 zoekt K3’). Dankzij de kijkers werd dat de slotvraag in het studiogesprek met Verhulst, waarop hij formeel ‘nee’ zei.

Niet elke vraag is een eye-opener. Er zitten altijd wel een aantal minder snuggere vragen tussen. Een redacteur kiest de beste tien tot vijftien vragen en geeft die aan de verslaggever. Die kan niet alle vragen van kijkers beantwoorden in het nieuwsitem, maar wel de belangrijkste. En alle vragen samen geven de richting aan: welke invalshoek is het meest relevant voor mijn publiek?

Grofweg zijn de meest gestelde vragen samen te vatten in vier rubrieken:

1. Vertel me iets concreets. Maak het tastbaar, begrijpbaar en exact. Zeg bijvoorbeeld niet: ‘Er is een pak sneeuw gevallen’, zeg liever hoeveel centimeter er is gevallen. Zeg niet: ‘Er waren veel demonstranten’, maar zeg hoeveel mensen demonstreerden. En als niemand dat weet, zeg dat gewoon.

2. Wat kost het? Aanvankelijk was het moeilijk om dit in de hoofden van de journalisten te krijgen. Maar het is echt een steeds terugkerende vraag: wat kost dat, en wie betaalt dat? Elke verslaggever van VTM Nieuws is er nu van doordrongen. En ook als je niet weet hoeveel het gaat kosten, moet je dat de kijkers zeggen.

3. Wantrouwen. Kijkers zijn kritisch, ze geloven niet zomaar wat je zegt. En zeker niet als het komt van een grotere organisatie of belangengroep. Geef als journalist altijd aan waar het bericht vandaan komt, maak duidelijk welk belang een groep heeft om een nieuwtje naar buiten te brengen.

4. Geef oplossingen. Journalisten leggen graag en goed de vinger op de wonde van het probleem. Maar het publiek wil ook oplossingen. Vaak vragen kijkers naar mogelijke alternatieven of suggereren ze zelf oplossingen. Hoe lossen ze dat probleem in de buurlanden op? Of: Waarom kan het bij ons niet zoals in Duitsland?

‘De vragen van de mensen’ zijn een nuttig instrument voor VTM Nieuws.

Ze maken de berichtgeving consumentgericht, begrijpelijk en interactief. En zoals de hoofdredactie graag benadrukt, gelaagder.

Je publiek laten meedoen

Pluspunten
+ Vragen van het publiek leveren vaak nieuwe inzichten.
+ Ze gelden als een goede check: leggen we de juiste accenten?
+ Je brengt de verslaggeving dicht bij de beleving van je publiek.
+ Je legt meer gelaagdheid in je onderwerpen.

Minpunten
- Het proces neemt al snel anderhalf uur werktijd in beslag.
- De opbrengst is minder bij polariserende onderwerpen, zoals vluchtelingen. Mensen geven dan liever een mening. Ook vragen over sport leveren weinig op.
- De vragen geven geen pasklare oplossing. Je moet er nog steeds een journalistieke draai aan geven.

Over de schrijver
Kris Croonen was coach en eindredacteur bij VTM Nieuws. Hij begeleidde het project Vragen van de mensen vanaf het begin. Dit voorjaar maakte hij de overstap naar de Campus.

Campus DPG Media

Mediamakers van morgen

Susanne Poot

Written by

Content Manager bij Campus DPG Media

Campus DPG Media

Mediamakers van morgen

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade