Heusden (NL) en Heusden (BE) | Foto: Renate Beense

Zo zingt het nieuws rond in Heusden

Susanne Poot
Oct 19 · 11 min read

Hoe komt het nieuws naar de regio? Met die vraag stuurden we reporter Lex Boon naar twee kleine plaatsen met dezelfde naam, een in België, de ander in Nederland. Ziet hij verschillen? En zo ja, welke?

DOOR Lex Boon | FOTOGRAFIE Renate Beense

Frits is zijn naam, en hij is gisteren geopereerd. Daarom loopt de reusachtige sint-bernardshond nu wat moeizaam over de Breestraat in het Brabantse vestingstadje Heusden. In deze historische, ommuurde stad langs de Bergsche Maas wonen net iets meer dan dertienhonderd mensen. De straten zijn smal, de eeuwenoude huizen gehorig en iedereen zit dicht op elkaar gepakt. Zou het hier dan nieuws zijn, dat de linkervoorpoot van Frits — toch een markante verschijning — in het gips zit?

Frits uit Heusden | Foto: Renate Beense

Bij de kassa van etablissement Den Contente Mensch, iets verderop, gaat het gesprek er in ieder geval niet over. Daar verbaast iedereen zich de hele ochtend al over de geparkeerde auto voor de deur met een waarschuwingsbriefje onder de linker ruitenwisser, een verkeersvoorschrift is overtreden. Het is al een klein mysterie wat de automobilist precies verkeerd heeft gedaan, maar de verbazing is hier vooral groot dat er zoiets blijkt te bestaan als een waarschuwingsbriefje. Normaal krijg je gewoon een boete.

Is dit dan iets voor een verhaal? Of anders toch die Volvo verderop in de straat? Daar is op sociale media wat gedoe over, omdat de auto al zo lang stilstaat dat het onkruid er onder vandaan groeit.

Volvo in Heusden | Foto: Renate Beense

Het nieuws ligt op straat, hoor je wel eens. Sterker nog, als je op het niveau van de straatstenen gaat kijken — of in het geval van vestingstad Heusden, oude klinkers — lijkt alles nieuws te kunnen zijn. Natuurlijk, soms is het ineens duidelijk. Zoals een tijdje geleden, toen er hier ’s nachts een wilde achtervolging was. De politiehelikopter die laag overvloog zette de hele vesting op haar kop. Op andere momenten, zoals op deze woensdagochtend, kan nieuws ook schijnbaar willekeurig zijn. Een beetje zoals dit verhaal, dat op zoek gaat naar hoe bewoners in de vesting Heusden (Noord-Brabant) en het dorp Heusden (Oost-Vlaanderen) — twee plaatsjes die behalve hun naam weinig met elkaar gemeen hebben — zich verhouden tot het nieuws in hun omgeving.

‘Annelies van de slijterij kan je alles vertellen over wat er hier gebeurt’

Het nieuws over Frits de hond, het waarschuwingsbriefje of het onkruid onder de Volvo, heeft in ieder geval niet de editie Langstraat van het Brabants Dagblad gehaald. De berichten op de vier pagina’s in het katern gaan vandaag over plaatsen in een straal van een kilometer of tien rondom de vesting, zoals Waalwijk, Kaatsheuvel, Drunen en Veen. ‘Bij de regiokrant weet je nooit van tevoren of er iets over Heusden instaat. Soms wel, soms niet’, zegt Thea Verhoeks van boekhandel Zin in Boeken, nadat ze de krant heeft verkocht. ‘Maar ga vooral naar Annelies van de slijterij, die kan je alles vertellen over wat er hier gebeurt.’

Een straat verderop vertelt Annelies van Helvoirt van Slijterij De Waterdrager dat ze iedere ochtend de editie Langstraat als eerste uit de krant haalt. Ze wijst ook op de telefoon die ze om haar nek heeft hangen, waarmee ze de hele dag door via sociale media en nieuwsalerts de gebeurtenissen volgt. Maar het meeste nieuws krijgt ze toch gewoon van de mensen die haar zaak binnenlopen. ‘Heb je het al gehoord, die en die is van zijn fiets gevallen, hoor je dan, en dat vertel ik weer door. Maar daar moet je ook mee oppassen, want het kan gevaarlijk zijn. Een tijdje geleden ging het bericht rond dat iemand uit de vesting was overleden. Dat gonsde echt door het dorp. Dus toen ben ik eerst wel even naar zijn huis gelopen om het te checken.’
En?
‘Ja, dood. Zijn kinderen deden open.’
Je zou bijna geen journalisten nodig hebben.

Toch zou Van Helvoirt graag zien dat er in de kranten meer ruimte komt voor de aankondigingen van evenementen, hoewel ze erg blij was met de twee volle pagina’s over het Art Festival Heusden dat hier afgelopen weekend werd gehouden. ‘Het is wel lastiger geworden om content in het Brabants Dagblad te krijgen. Bij het gratis wekelijkse huis-aan-huisblad is veel meer ruimte, maar ook dat is niet meer zoals eerst. Mijn man kan goed schrijven en als hij namens de ondernemersvereniging een stukje leverde voor de krant over de Sinterklaasintocht of het candlelightshoppen werd het voorheen zonder aanpassingen doorgeplaatst. Tegenwoordig willen ze toch vaak dat we er een advertentie bij kopen.’

Er spelen genoeg nieuwswaardige thema’s in de regio rondom de vestingstad. Denk aan de georganiseerde drugscriminaliteit, waar het gebied inmiddels om bekend staat. Of neem de Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat (GOL), een groot plan dat ingrijpende gevolgen heeft voor de omgeving. ‘Over zaken als de GOL schrijf ik graag’, zegt Dik de Joode op het terras van Den Contente Mensch. ‘Maar het is een onderwerp waarbij iedereen in slaap valt. Tegelijkertijd gaat het wel over 125 miljoen euro. Ik vind het een uitdaging om dat soort minder sexy onderwerpen toch tot leven te brengen’. De Joode is hier goed bekend, hij werkt al sinds 1997 als verslaggever voor het Brabants Dagblad in deze regio.

Alleen, vraag de mensen op straat in de vesting naar wat er speelt en niemand noemt de GOL of de drugscriminaliteit. Het gaat vooral over de drukte door toeristen en de bijbehorende verkeersproblematiek. ‘Er is nu weer gedoe over het laden en lossen bij een aantal café’s. Je hebt hier klinkerbestrating en oude huizen, dus de bewoners voelen iedere vrachtwagen die langsrijdt. Een belangrijke afweging bij het bepalen waarover we schrijven is: wat leeft en speelt er in de samenleving. Dus als het veel mensen bezighoudt, ga je er wel weer een verhaal over maken’, zegt De Joode.

‘Als je hier zelf vaker rondloopt zie en hoor je gewoon meer’

Het best gelezen verhaal sinds tijden was het verhaal met de kop ‘Klepplakkers zorgen voor opwinding in Heusden’, waarbij De Joode verslag deed van een burenstrijd rondom een afvalbak: de klep van de afvalbak werd dagelijks door een onbekende Heusdenaar dichtgeplakt, uit protest tegen de mensen die er de drollen van hun hond — Frits? — ingooien. ‘Misschien heb ik het ook een beetje opgeblazen, maar dat blijft toch bijzonder, hoe volwassen mensen elkaar zo kunnen dwarszitten. Zo’n relletje, waar dat ook gebeurt, vindt iedereen wel leuk.’

Toch is de krant volgens De Joode dat hele kleinschalige kwijtgeraakt. ‘We zijn met de redactie op steeds grotere afstand gaan zitten, op dit moment in Tilburg. Dat heeft als nadeel dat je eerder wat dingen mist. We hebben hier gelukkig nog wel een medewerker wonen, maar als je hier zelf vaker rondloopt zie en hoor je gewoon meer. Bovendien werken we met minder mensen, en maken we minder pagina’s. Daardoor ben je wel selectiever geworden in het nieuws.’

Oud-slager Kees Janson | Foto: Renate Beense

Neem dan vroeger.
‘Vroeger’, zegt oud-slager Kees Janson. ‘Ja, vroeger.’ Hij is eigenlijk druk bezig om de werkruimte schoon te maken waarin hij vleesworkshops geeft, en hij moet ook nog een charcuterieschotel maken, maar hij wil best even tijd nemen om zijn visie op het regionale nieuws te geven. Hij was er bij, veertig jaar geleden, in de kantine van het Nieuwsblad voor het Land van Heusden en Altena. ‘Er was een groot feest: de krant was verkocht aan een andere uitgever. Maar toen dacht ik al: jongens, jongens, hoe zal het over vijf jaar zijn. En wat denk je: het was helemaal niets meer.’

De twee fulltime journalisten die volgens Janson ‘consciëntieus het nieuws brachten uit Heusden en omstreken’ verdwenen, en daarmee ook de vaste verslagen van de gemeenteraad. ‘Wij wonen in een gebied dat wordt omringd door rivieren. We hebben een bepaalde identiteit, en die identiteit werd door al dat regionale nieuws versterkt. Dat is allemaal weg, en dat heeft voor een sociale en culturele verarming gezorgd.’

En is daar dan niets voor in de plaats gekomen? ‘Nou ja, nu heeft men, naar wat ik begrijp, wijkapps ofzo. Maar ik heb een oud mobieltje en doe aan al die communicatie niet mee. Wat het precies is weet ik niet, maar het is natuurlijk niet het niveau van toen.’

Hoe klein en afgebakend de vesting Heusden ook is, digitaal wordt er nog veel meer informatie uitgewisseld. De bewoners die zich zo druk maken om de laad- en losplekken: ze zitten in een eigen appgroep, zoals bijna iedere straat. Er is nog een nieuwssite Heusden4You (‘De online nieuwssite van Heusden met LEUK nieuws’), een Facebookgroep Heel Heusden in één groep, de buurtapp Nextdoor en het platform BUURbook.

Communitybuilder Mary van Boxtel | Foto: Renate Beense

‘Even kijken: op dit moment hebben we 164 leden’, zegt Mary van Boxtel, een gepensioneerde veranderingskundige die nu de lokale communitybuilder is van BUURbook — een soort Facebook zonder reclame. ‘Maar als 164 mensen het nieuws weten, gaan we er vanuit dat ze het wel doorkletsen. Zo is het bereik groot.’

Alle culturele activiteiten komen op de site, korte verhalen van bewoners worden geplaatst en er is ruimte voor discussie. Tenminste, als het voldoet aan de richtlijnen van Van Boxtel. ‘Alles wat lelijk is, haal ik er eraf. In plaats van ‘ja, maar’ gebruiken we ‘ja, tenzij’. Kritische vragen stellen mag natuurlijk, maar het moet wel op de goede toon. Niet-constructief zeuren is voor in de wandelgangen. En als iemand wel echt zeurt, kaats ik de bal altijd terug: wat zouden ze zelf willen oppakken?’

De missie van Van Boxtel is om te verbinden, en dat zouden kranten volgens haar ook wel iets beter kunnen doen. ‘De verschillende perspectieven niet tegenover elkaar zetten, want dat polariseert alleen maar, maar vooral naast elkaar laten bestaan.’

De slijter die zelf het nieuws checkt, de gepensioneerde veranderingskundige die online communitymanager is. Aan dorpspompen geen gebrek: wat er ook gebeurt, het nieuws in Heusden wordt wel rondgepompt. Het zijn taken die goed bij de journalistiek passen, maar die hier binnen de vestingstad door de inwoners worden ingevuld. Misschien is het ook vanwege het aantal inwoners, in een door een stadsmuur afgesloten omgeving, dat ze hier zo zelfbewust zijn.

De kapper in Heusden | Foto: Renate Beense

Hemelsbreed 120 kilometer verderop, op de linkeroever van de Schelde, lijken de inwoners van het dorp Heusden in de provincie Oost-Vlaanderen helemaal niet zo met zichzelf bezig. In de stoelen bij Kapsalon Steendam gaat het gesprek gewoon over corona, zoals eigenlijk iedere dag. Pas na lang nadenken komt er een nieuwtje naar boven over de eigen omgeving: sinds kort is er een wekelijkse markt in Heusden. Als je mensen op straat vraagt naar het grootste nieuws over het dorp, hoor je geen actuele zaken, maar gaat het bijvoorbeeld over de ramp in mei 1992, toen een bus met inwoners van Heusden bij Breda tegen een vrachtwagen aanreed. Zeven dorpsbewoners kwamen om het leven, 43 raakten gewond. Dat was pas nieuws.

Maria | Foto: Renate Beense

‘Hier praten mensen eigenlijk maar over drie dingen: het weer, voetbal en wielrennen’, zegt Alain Van Hauwaert, die deze ochtend op het terras van Café Pallieter de eerste Duvels uitschenkt. ‘En over mij’, zegt zijn vriendin Maria, in het Engels. ‘Ik ben misschien nog wel het grootste nieuws.’

Ze is een Portugees uit Canada en kwam een paar jaar geleden voor haar werk naar Heusden. Ze liep voor een biertje Café Pallieter binnen, werd verliefd op Alain en sindsdien zijn ze samen. ‘De mensen hier vinden het maar niets, dat wij samen zijn. Ze zijn hier zo nieuwsgierig, en vol meningen.’

‘Echte Heusdenaren’, zegt Van Hauwaert, en hij wijst naar de mannen op het terras die op de foto willen, ‘kijken eerst altijd de kat uit de boom.’

Hij vertelt dat Heusden sinds eind jaren zeventig tot een gemeente is samengevoegd met Destelbergen, maar dat de twee delen worden gescheiden door een snelweg. In totaal wonen er 18.000 inwoners in de deelgemeente, maar echte Heusdenaren hebben volgens Van Hauwaert helemaal niets met Destelbergenaars. Daarnaast zijn er de afgelopen jaren veel nieuwe mensen komen wonen in het gebied. ‘Er is hier heel veel import, vanwege de goede verbindingen.’

Dit Heusden ligt op vijf kilometer van Gent, maar nog binnen de ringweg R4. Vanuit de groene en uitgestrekte villawijken rondom de oude kern, waar in het midden een kerk staat, pendelen mensen iedere dag vanuit Heusden naar hun werk, en komen ze ’s avonds weer terug. Vergeleken met de vesting Heusden in Brabant zijn ze hier niet naar binnen gekeerd, maar naar buiten gericht. Ooit was dat wel anders. ‘Heusden had eens honderd cafés, nu zijn het er nog een handvol.’

Als belangrijkste bronnen voor het nieuws noemen de Heusdenaren de Wegwijs (een maandelijks huis-aan-huis-blad) en de Facebookgroep ‘Ge zijt van Heusden (Oost-Vlaanderen) als…’.

Die Facebookgroep is een plek voor discussie. Heel veel discussie. En niet-constructief zeuren mag ook. Over het bankje bij de Zandberg bijvoorbeeld, waar iemand zich beklaagt over het zwerfvuil dat er ligt.

‘Ik denk dat de Facebookgroep hier meer invloed heeft dan bijvoorbeeld de Gentenaar’

De Zandberg is een overgebleven stukje rivierduin dat is ontstaan aan het einde van de laatste ijstijd, toen de rivier Schelde nog anders liep. Inmiddels ligt het zandlandschap van 1,5 hectare midden in een ruim opgezette woonwijk waar ieder huis zijn eigen oprijlaan heeft en een brievenbus aan de straatkant.

En inderdaad: bij het bankje in het duin ligt redelijk wat zwerfafval. Een buurvrouw vertelt dat ze er al over had gelezen op Facebook, en zich een hele week druk had gemaakt over de ongenuanceerde reacties. Eerst kregen jongeren de schuld, daarna volgde een discussie of je een bananenschil wel of niet in de bosjes mocht gooien, en daarna werd de toon al snel racistisch, want het moest vast iemand zijn met een immigratieachtergrond.

Maarja, ze volgt de Facebookgroep toch maar om op de hoogte te blijven van wat er speelt, want er is dan de Wirwar, maar er is volgens haar geen echte journalistiek hier.

Peter De Backer | Foto: Renate Beense

‘Dat is omdat ze geen krant leest’, zegt Peter De Backer, een buurtbewoner verderop in de straat. ‘In de kranten wordt echt wel over dit gebied geschreven. Maar ik denk dat de Facebookgroep hier meer invloed heeft dan bijvoorbeeld de Gentenaar.’

Op zijn brievenbus heeft hij een sticker met ‘geen regiojournalistiek’ om de gratis bladen vol reclame als de Wirwar te vermijden. Ook van de Facebookgroep is hij geen lid, hoewel hij er soms toch even op kijkt. ‘Als er werkzaamheden zijn in de straat wil ik toch weten wat er speelt. Dat zal niet snel de krant halen, dus dan kijk ik even in de Facebookgroep. Maar ik vind het er verschrikkelijk, al die berichten zonder nieuwswaarde en die racistische drek. Het liefst ben ik er zo snel mogelijk weer weg.’

Maar veel andere Heusdenaren in België en in Nederland hebben een onvermoeibare zucht naar informatie, waardoor juist alles nieuwswaarde lijkt te hebben. Iemand die een plek zoekt voor een tiny house, iemand die spaarzegels over heeft, een verloren telefoon of een aangereden kat; het levert allemaal levendige discussies op. Alleen over de operatie van Frits de sint-bernardshond uit is geen berichtje te vinden. Dat is zelfs op klinkerniveau geen gigantische scoop.

Campus DPG Media

Mediamakers van morgen

Campus DPG Media

Mediamakers van morgen

Susanne Poot

Written by

Content Manager bij Campus DPG Media

Campus DPG Media

Mediamakers van morgen