Tíu boðorð í fjármálum fyrir fólk á þrítugsaldri

Eftir Þór Clausen

Þegar þrítugsaldrinum er náð breytist margt í lífinu. Ungt fólk klárar menntaskóla, velur sér framtíðarstarf eða fer í framhaldsnám; fjárfestir í eigin húsnæði og bíl, fer að borga reikninga reglulega og þarf oftar en ekki að taka stórar ákvarðanir í tengslum við sambúð, giftingu og barneignir. Þetta er tími mikilla breytinga sem móta líf okkar til frambúðar. Því viðameiri sem breytingarnar eru, því mikilvægara er að taka upplýstar ákvarðanir sem byggja á fjármálalegum forsendum hvers og eins.

Hér eru tíu boðorð fyrir fólk á þrítugsaldri sem mikilvægt er að hafa í huga með velferð í fjármálum að leiðarljósi.

1. Áætlið fram í tímann

Nauðsynlegt er að setja sér markmið sem eru áætlanir okkar um framtíðina. Markmið skulu vera:

• Mælanleg — svo hægt sé að bera saman við þann árangur sem náðist
• Tímasett — við höfum bara þetta líf, gerum sem mest úr því
• Raunhæf — gerum raunhæfar kröfur og gerum okkur grein fyrir afleiðingum óraunhæfra markmiða

Mikilvægt er að velta fyrir sér framtíðarsýn, þ.e. hvar viljum við vera eftir tiltekinn fjölda ára, í hvernig starfi, með hve mörg börn, í hvernig formi, í hvernig sambandi við maka, með hvaða áhugamál og svo framvegis. Nauðsynlegt er að velta fyrir sér þessari framtíðarsýn og stefna svo að henni með markvissum hætti. Þannig stýrum við því að miklu leyti sjálf hvert við stefnum í lífinu. Síðan þarf að hafa í huga að markmiðin eru mælanleg og þar koma fjármálin til skjalanna. Þar má til dæmis nefna að ef við viljum ná ákveðinni stöðu í þjóðfélaginu og þurfum ákveðna menntun til, þá þurfum við að verða okkur út um þá menntun. Það kostar okkur hugsanlega vinnutap, námslán eða annað í þeim dúr. Svona er hægt að setja tölur á markmið okkar og drauma.

2. Íhugið vandlega í hvað þið eyðið ráðstöfunartekjunum

Á Íslandi hefur venjan verið sú að ef neytanda langar í eitthvað sem hann hefur ekki efni á, s.s. flatskjá eða heimabíó, hefur seljandinn komið til móts við viðskiptavininn, t.d. með því að bjóða honum að greiða með raðgreiðslum. Ekki átta sig allir á að það er mjög dýrt lánsform og óskynsamlegt að nýta sér það um of. Lykilreglan í þessu er að ef við eigum ekki fyrir ákveðnum hlut þá söfnum við fyrir honum. Ekki rjúka af stað og kaupa hlutinn á dýrum lánum bara til þess eins að eignast hann strax! Mörgum reynist erfitt að lifa eftir þessu en við þurfum að hugsa hvaða lán við tökum og í hvað við notum þau, sérstaklega nú til dags. Auðveldara er að réttlæta lántöku vegna menntunar og húsnæðiskaupa. Hafið samt ávallt að leiðarljósi að halda lántökum í algjöru lágmarki.

3. Lærið að spara reglulega

Við vinnum flest hver baki brotnu fyrir laununum okkar. Svo af hverju ættum við ekki að borga sjálfum okkur fyrst þegar við fáum útborgað. Að leggja í vaxtaberandi sparnað sem nýtist okkur síðar meir er mjög skynsamlegt. Hægt er að spara á ýmsa vegu, t.d. með því að láta viðskiptabankann þinn draga sjálfkrafa af ráðstöfunartekjunum þínum í hverjum mánuði og leggja inn á sérstaka sparnaðarreikninga. Þá þarftu ekki að muna eftir því að gera þetta en þessi sjálfkrafa færsla skilar sér margfalt þegar fram líða stundir. Mikilvægt er að hafa í huga að koma sér upp öryggissjóði. Gott viðmið er að hann sé að andvirði þriggja mánaða ráðstöfunartekna ef eitthvað óvænt ber að garði eins og vinnumissir, veikindi eða jafnvel bílaviðgerð. Þegar þessi sjóður er orðinn til staðar getum við farið að spara fyrir ýmsu öðru, t.a.m. húsnæðiskaupum, bílakaupum eða utanlandsferðum. Ef maður byrjar að hugsa um sparnað á þessum árum fylgir sú hugsun manni alla tíð og maður verður meðvitaðri en ella um hve auðvelt er að steypa sér í skuldir.

4. Ekki safna upp yfirdráttarlánum eða raðgreiðslusamningum á kreditkortum

Yfirdráttarlán og kreditkortaskuldir eru með dýrasta lánsformi sem hægt er að nálgast í dag. Reynum í lengstu lög að forðast slíkar skuldir og ef við búum við þær reynum þá eftir fremsta megni að greiða þær niður sem fyrst. Sumir bankar reyna að aðstoða viðskiptavini sína í að greiða niður þessar skammtímaskuldir vegna þessara háu vaxtakjara.

5. Sparið til efri áranna

Því fyrr sem byrjað er að huga að sparnaði fyrir efri árin, því stærri sjóði náum við að byggja upp. Þannig getum við notið meiri lífssgæða þegar við komumst á efri ár. Margir hugsa að það sé svo langt í efri árin og að þeir muni byrja að spara síðar. Tíminn flýgur hinsvegar áfram og fyrr en varir erum við orðin of sein að byggja upp ásættanlegan sjóð til að lifa sómasamlegu lífi í ellinni. Ein leið til að spara meira fyrir efri árin er að leggja í viðbótarlífeyrissparnað. Þar getum við lagt 2–4% af heildarlaunum í lífeyrissjóð og atvinnurekandi er þá skuldbundinn til að leggja 2% á móti. Þetta viðbótarframlag atvinnurekandans eigum við að nýta okkur.

6. Passið greiðslusöguna ykkar

Ef við erum búin að sverta mannorð okkar getur verið ansi erfitt að hreinsa það. Pössum að greiða reikninga á eindaga, standa við allar skuldbindingar, sýna frumkvæði í því að semja við þá sem við skuldum. Ef við getum ekki greitt og erum heiðarleg og réttsýn í hátterni byggjum við upp jákvæða greiðslusögu. Þetta er mjög mikilvægt þegar horft er til þess að síðar á lífsleiðinni þurfum við á þessari greiðslusögu að halda. T.d. þegar við þurfum lán, fyrirgreiðslu eða einhvers konar aðstoð hjá viðskiptabanka okkar eða þeim sem við eigum í viðskiptum við.

7. Hugsið um að fjárfesta í sjálfum ykkur

Þegar við útskrifumst úr menntaskóla förum við að huga að framhaldsnámi. Mikilvægast er að ímynda sér hvað mann langar að taka sér fyrir hendur til að verða hamingjusamur. Einnig hugsum við oftar en ekki út í hvaða tekjur við getum mögulega haft ef við veljum ákveðnar námsleiðir. Á þessum árum er mikilvægt að gera sér grein fyrir þessu og velja meðvitað þá leið sem okkur langar að fara. Það skiptir ekki endilega máli að velja störf sem skila okkur sem hæstum launum heldur verður einnig að horfa til hamingjunnar því hún er ekki síður mikilvægur þáttur í lífi okkar.

8. Verðið fjárhagslega sjálfstæð

Þegar komið er á þrítugsaldurinn er mikilvægt að verða fjárhagslega sjálfstæður. Það þýðir að við tökum sjálf ábyrgð á okkar fjármálum. Við þurfum að huga að bílakaupum, húsnæðiskaupum og erum ef til vill komin með maka og börn. Þetta krefst þess að við tökum fjárhagslega ábyrgð á öllu sem snýr að lífi okkar. Spurningar sem vakna í þessu tilliti eru til dæmis: Hvenær tökum við lán? Fyrir hverju þurfum við virkilega lán? Eigum við að fara í utanlandsferð sem kostar okkur 700 þúsund, þó svo að við höfum í raun ekki efni á því? Eigum við að kaupa hlutabréf fyrir 500 þúsund króna yfirdráttinn? Munið að sá sem sér um fjármálin ykkar stjórnar lífsmynstri ykkar. Þannig er mikilvægt að við séum sjálf við stjórnvölinn og tökum meðvitaðar ákvarðanir. Foreldrar okkar koma oft hér við sögu. Þau vilja okkur vel og auðveldast er fyrir okkur að þiggja þá velvild. Við verðum hins vegar að átta okkur á því að foreldrar okkar verða ekki okkar helstu styrktaraðilar til eilífðar.

9. Vandið samskipti við maka ykkar þegar kemur að fjármálum

Fólk verður ástfangið og hefur sambúð. Allt er í blóma. En mikilvægt er að vera með allt á hreinu þegar kemur að fjármálum. Þess vegna þurfa makar að ræða saman um fjármál, hvaða gildi þau sjá fyrir sér í lífinu. Einnig er mikilvægt að vera með skýrar línur um það hvernig skuli meðhöndla fjármál og fjárfestingar á heimilinu m.t.t. sparnaðar, eyðslu og fleiri þátta. Sameiginleg markmið eru því mikilvæg svo sátt ríki milli maka um fjármál heimilisins.

10. Gerið ykkur grein fyrir að fjármál geta verið skemmtileg og lifið lífinu

Fjármál einstaklinga og heimila þurfa alls ekki að vera leiðinleg viðfangsefni. Við þurfum að líta þetta jákvæðum augum og átta okkur á því að við erum að undirbúa okkur fyrir lífið. Fjármál eru hluti af nær öllum ákvörðunum okkar. Maður verður líka að muna að lifa lífinu, njóta þess, ferðast, fara í leikhús og ræktina. Byggja upp minningar, kynnast fólki og prufa nýja hluti en forðast að stofna til of mikilla skulda í leiðinni. Með markmiðasetningu og sparnaði notum við árin á milli tvítugs og þrítugs til að búa í haginn og vera fjárhagslega sterkari þegar á fertugsaldurinn er komið.

Þessi grein birtist á Fjármálin þín — upplýsingaveita um fjármál.