ประสบการณ์สังคมไร้เงินสดในฮ่องกงด้วย Octopus card

สิ่งที่จะขาดเสียไม่ได้เมื่อมาที่ฮ่องกงคือ Octopus card หรือบัตรปลาหมึกนั่นเอง ไม่ว่าจะเป็นรถไฟฟ้าใต้ดิน รถประจำทาง เรือ ร้านอาหาร ร้านสะดวกซื้อ ตู้กดน้ำอัตโนมัติ ซุปเปอร์มาร์เก็ต ล้วนแล้วแต่สามารถจ่ายผ่านบัตรปลาหมึกได้ทั้งสิ้น

จุดที่น่าสนใจของบัตรปลาหมึกก็คือความเร็ว เนื่องจากเป็น contactless smart card การทำรายการส่วนใหญ่จะสำเร็จก่อนที่บัตรจะแตะกับตัว reader ซะอีก เคล็ดลับความเร็วของบัตรปลาหมึกคือ มันอ่าน/เขียนยอดเงินลงไปในตัวบัตรเลย พวก transaction log ตัว reader จะโกยไปเก็บไว้หลังบ้าน รอทำ clearing ตอนสิ้นวันอีกที

สเปคของบัตรปลาหมึก-

อ้างอิงข้อมูลจาก wiki บัตรปลาหมึกเป็น contactless smart card ข้างในเป็นชิป FeliCa RFID ของ Sony ที่ 13.56 MHz

  1. รับส่งข้อมูลที่ 212 kbit/s เทียบกับ Mondex หรือ Visa Cash จะอยู่ที่ 9.6 kbit/s
  2. เก็บข้อมูลได้ตั้งแต่ 1KB จนถึง 64KB เทียบกับ 125 bytes ของการ์ดรูดแถบแม่เหล็กแบบเดิม จากการที่ความจุเยอะ เราสามารถใส่ลูกเล่นจำพวกสะสมแต้มตามจำนวนรอบ โปรโมชั่นลดราคาเข้าไปในบัตรได้อีกด้วย
  3. การอ่าน/เขียนทำได้ในระยะ 3–10 ซม ภายใน 300 ms ต่อรายการ
จากภาพเป็น EZ-Link ของสิงคโปร์ แต่เป็น FeliCa card เหมือนกันครับ

วิธีการตัดเงิน

  1. ตัดเมื่อออกจากสถานีปลายทาง — เหมือนกับรถไฟฟ้าบ้านเราเลย แตะแรกที่สถานีต้นทาง แตะอีกทีตอนออกจากสถานีปลายทาง โดยหักตังตามระยะทางที่เดินทาง หรือถ้ามีโปรโมชั่นก็ว่ากันไป
  2. ตัดเลยทันที — ร้านสะดวกซื้อ ร้านอาหาร เรือ ตู้กดน้ำอัตโนมัติ บริการที่ราคารู้ราคาแน่นอนจะตัดเงินทันทีเมื่อแตะบัตร

เคสการ implement ที่น่าสนใจ

เคสที่น่าสนใจคือการใช้บัตรปลาหมึกกับรถโดยสารธรรมดา วิธีการคือเค้าเอาตัว Octopus Reader มาวางไว้ก่อนเข้ารถ เราแค่แตะบัตรปลาหมึก ( ทำการตัดเงินทันทีค่าโดยสารเป็นแบบราคาเดียว ) แล้วเดินขึ้นรถได้เลย ในกรณีที่ไม่มีบัตรปลาหมึกสามารถจ่ายเป็นเงินสดได้ ส่วนพนักงานมีหน้าที่เช็คความเรียบร้อยของการจ่ายเงิน และนับคนขึ้นรถด้วยตัวนับคนแบบคลาสสิค

เราจะเห็นว่ารถโดยสารไม่จำเป็นต้องติดตั้งอุปกรณ์อะไรเพิ่มเติมเลย แค่ hook ตัว Reader ไว้ก่อนเข้ารถ ก็สามารถจ่ายบัตรปลาหมึกกับรถโดยสารธรรมดาได้แล้ว

รถโดยสารสาย 23 เดินทางจาก Tung Chung ไปยัง Nong Ping

ภาพรวมระบบทั้งหมด

ระบบ Octopus ใช้ server และ database ของ Oracle การเชื่อมต่อระหว่าง network ผ่านตัว Frame Relay Network ไล่จากล่างสุดของภาพเป็นส่วนที่ผู้ใช้งานติดต่อกับทางระบบ การแตะบัตรผ่านประตู ( Gates ) หรือการเติมเงินเข้าบัตร ( Add Value Machine) data จะไหลขึ้นมาเรื่อยๆจนมาจบที่บนสุดของภาพทำการ clearing ผ่าน Central Clearing House System (CCHS) ใช้ระยะเวลาไม่เกิน 6 ชั่วโมงในวันทำการเดียวกัน

Network of Communication for Data Received at an MTR Ticket Gate

อ่านยอดเงินคงเหลือด้วยมือถือ

เราสามารถอ่านยอดเงินคงเหลือในบัตรจากแอพในมือถือได้ด้วย ( ผ่าน NFC ) ซึ่งกระบวนการดังกล่าวเป็นการทำงานแบบ offline กล่าวคือมือถืออ่านค่าเงินในบัตรแบบตรงๆไม่ต้องไปต่อ server ใดๆทั้งสิ้น สำหรับแอนดรอยด์สามารถโหลดได้จากลิงค์ด้านล่างนี้ ส่วนไอโฟนใครเคยใช้ฝากแปะลิงค์ใน comment ให้ทีนะครับ 🙏

จบลงแล้วสำหรับทัวร์ฮ่องกงทั้ง 2 บทความ หวังว่าจะเป็นประโยชน์กับท่านผู้อ่านบ้างไม่มากก็น้อย ขอบคุณที่ติดตามผลงานนะครับ แล้วเจอกันใหม่ สวัสดีครับ

References

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Octopus_card
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/FeliCa
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Store_and_forward
  4. http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN007495.pdf
Writer By Mr. Diewland — MFEC PEPLE