Design proces #6 Test

In het staartje van het oplossingsdomein van het designproces (prototype en test) wordt er volop geëxperimenteerd met ideeën en prototypes ten behoeve van het vinden van oplossingsrichtingen. Deze experimentele acties worden vormgegeven in interactie met of beter nog, in co-creatie met de gebruikers en probleemeigenaren van de ontwerpuitdaging. In het stadium van testen wordt er, vanuit de kernwaarden van design denken, zoveel mogelijk gezamenlijk in co-creatie, visueel en mensgericht gewerkt aan het ontdekken van concrete en tastbare oplossingsrichtingen, of bouwstenen en mechanismen hiervan, die lijken te werken volgens de betrokkenen op dat moment, in die specifieke context. In de zoektocht naar beter doelgroepenvervoer in de Achterhoek is dit testen van de prototypes vormgegeven in drie reflectiesessies met dezelfde stakeholders die betrokken waren bij de ideate sessie.

Testen = abductief redeneren

Tijdens de oplossingsfases is het design denken het meest zichtbaar in het zogeheten ‘abductieve redeneren’. Deze wijze van denken ligt ten grondslag aan het ontwerpende of design denken en is daarmee een van de succesfactoren als probleemoplossingsbenadering (Dorst, 2016).

Abductieve redenaties zijn nodig wanneer in een redenatieketen alleen het gewenste resultaat, het ‘waarom’ of het ‘waartoe’ bekend is. Door zowel terug te redeneren vanuit het resultaat (met behulp van backwards mapping) als vooruit te redeneren naar het resultaat toe (met behulp van leaps of imagination) kan de redenatieketen steeds meer gevuld raken door de inzichten vanuit het designtraject. Vooral het terugredeneren vanuit het resultaat, of ‘de why’, vanuit de Golden Circle filosofie is kenmerkend voor design abductief denken. Uiteindelijk levert deze redenatieketen een veranderlogica op voor een designtraject waarmee inzichtelijk kan worden gemaakt hoe er in de specifieke context toegewerkt kan worden naar het gewenste resultaat. Deze abductieve redenatie is een resultaat van het designtraject en dus de opbrengst van mensgericht en holistische benaderen van een vraagstuk middels visualiseren en de cultuur van prototyping.

De redenatieketen tool (hieronder) is gebruikt om het abductieve redeneren te ondersteunen in het designteam. Deze wijze van abductief redeneren lijkt heel helpend te zijn in het vergroten van de algehele innovatiekracht en probleemoplossende vermogen van mensen in een context. Het faciliteren van dit type denken is in dit traject beperkt gebleven tot het inzetten van de redenatieketen als reflectietool binnen het designteam.

Redenatieketen tool — Uit: Module Design denken voor Sociale Innovatie (Master Management en Innovaie voor Maatschappelijke organisaties, Hogeschool Arnhem en Nijmegen).

Designactie # 1 Het testen van prototypes

Het testen van de prototypes kan op veel verschillende manieren gebeuren. Het belangrijkste is dat de testresultaten goed worden vastgelegd, hier zit namelijk zeer waardevolle informatie in voor de reflectiestroom, bijvoorbeeld informatie over de ontwerpingrediënten, de rode draden en bouwstenen voor de veranderlogica.

Testcanvas — Uit: Module Design denken voor Sociale Innovatie (Master Management en Innovaie voor Maatschappelijke organisaties, Hogeschool Arnhem en Nijmegen).

Zoals eerder gezegd is het prototypen en testen een circulair proces dat idealiter een aantal maal doorlopen wordt waarbij er na elke lus van prototypen en testen weer beter inzicht komt in wat er allemaal mogelijk is in de context en wat werkende oplossingsrichtingen zouden kunnen zijn. Het testen heeft in de eerste iteratielus een wat grover of ruwer karakter (bijvoorbeeld om te ontdekken wat voor soort ontwerp passend kan zijn) dan in een iteratielus tegen het einde van een designtraject waarbij er heel gedetailleerd kan worden ontdekt wat er in een passend ontwerp wel en niet werkt precies. Het vastleggen van dat wat je test en wat je daarmee ontdekt is essentieel voor de reflectie en dus het ontdekken van de veranderlogica en de redenatieketen (wat + hoe = resultaat).

Designactie #2 Het vinden van de veranderlogica

Oplossingsrichtingen zijn pas van waarde wanneer deze ook daadwerkelijk bijdragen aan de gewenste verandering of verbetering waar het vraagstuk voor staat. In design trajecten ben je daarom van begin af aan op zoek naar wat werkt als antwoord op een designuitdaging. Anders gezegd ben je van begin af aan op zoek naar een of meerdere veranderlogica’s voor de designuitdaging in de concrete context waar de uitdaging zich in bevindt. Voor het opbouwen van een veranderlogica kan je gebruik maken van bijvoorbeeld de Golden Circle (Why, how, what) of de redenatieketen tool die hierboven al besproken is (resultaat= hoe + wat). Met een veranderlogica kan je inzichtelijk maken welk ontwerp (bijvoorbeeld een frame, concept, toekomstscenario of interventie) leidt tot welk resultaat en op welke manier dat gebeurt. Vooral dit laatste, op welke manier een gewenst resultaat bereikt wordt, is het meest van waarde aangezien hier de werkende mechanismen of factoren in zitten die maken dat een ontwerp werkt.

Een meer wetenschappelijke en technische benadering is die van de CIMO of COMI logica die wordt gehanteerd in ontwerponderzoek (Andriessen & Aken, 2011). Hieronder het beeld dat gebruikt is in dit traject ter ondersteuning van het praten over en reflecteren op de inzichten uit het designtraject en hoe dit te vertalen is naar het ontwerpen van interventies als oplossingsrichting voor het vraagstuk in deze specifieke context.

CIMO / COMI logica — Uit: Module Design denken voor Sociale Innovatie (Master Management en Innovaie voor Maatschappelijke organisaties, Hogeschool Arnhem en Nijmegen).

Een CIMO of COMI logica bestaat uit de volgende elementen:

  • C: In kaart brengen van de context
    Dit is een doorgaande gerichte analyse om de context (netwerken, initiatieven, structuren, overtuigingen, cultuur, krachten, mensen, dynamieken, historie etc.) van het designvraagstuk in beeld te krijgen.
  • O: Een onderbouwde gewenste uitkomst
    Dit is een doorgaande zoektocht naar wat de gewenste uitkomsten zijn van het designtraject. Wanneer is het opgelost, wat moet er bereikt zijn? Wat is de gewenste toekomst?
  • M: Identificeren van mechanismen
    Dit is een doorgaande zoektocht naar de processen/mechanismen die zorgen voor een meer gewenste situatie of oplossing van het vraagstuk. De gevonden mechanismen zijn de werkzame triggers voor verbetering en dus de bouwstenen voor de designs.
  • I: Werkende interventie ontwerpen
    Ontwerpen van gerichte interventies om de verbeterkwestie in de specifieke context aan te pakken of op te lossen. Een interventie bereikt de gewenste uitkomst wanneer het positief gebruik maakt van de gevonden werkzame mechanismen in de specifieke context.

Tijdens alle acties in de prototype en test stadia ben je heel specifiek informatie aan het verzamelen voor het verfijnen van de veranderlogica.

In het Achterhoekse designtraject zijn de inzichten in de veranderlogica’s, over wat nou leidt tot het gewenste resultaat, tegen het einde van het traject gaan ontstaan, wat heel gebruikelijk is en juist van waarde om niet in conclusies of aannames en vooringenomen hypothesen te belanden. De onderliggende overtuiging van design denken is dat problemen niet worden opgelost vanuit de bestaande logica’s, dus is er een nieuwe nodig die vanuit co-creatie is ontstaan waardoor er dus een gezamenlijk en gedragen frame ontstaat.

Designactie #3 Iteratie!

Zoals eerder gezegd is het prototypen (en testen) een circulair proces dat idealiter een aantal maal doorlopen wordt waarbij er na elke lus van prototypen en testen weer beter inzicht komt in wat er allemaal mogelijk is in de context en wat werkende oplossingsrichtingen zouden kunnen zijn. Het testen heeft in eerste iteratielus een wat grover of ruwer karakter (bijvoorbeeld om te ontdekken wat voor soort ontwerp passend kan zijn) dan in een iteratielus tegen het einde aan waarbij er heel gedetailleerd kan worden ontdekt wat er in een passend ontwerp wel en niet werkt precies. Het vastleggen van dat wat je prototyped en test en wat je daarmee ontdekt is essentieel voor de reflectie en dus het ontdekken van de veranderlogica (COMI) en de redenatieketen (wat + hoe = resultaat).

Het itereren gaat net zolang door totdat er een bevredigend ontwerp ligt volgens de betrokkenen. Dit ontwerp kan een nieuw frame zijn om naar de kwestie te kijken met daarbij concrete en tastbare oplossingsrichtingen, of bouwstenen, mechanismen en/of ingrediënten hiervoor, die samen door de betrokken worden gezien als kansrijk om het vraagstuk in al zijn taaiheid aan te pakken en een stap verder te helpen. Dit is een continu onderhandelingsproces dat in de context, met de betrokkenen in co-creatie en vanuit menselijke leefwereld logica’s vormgegeven dient te worden. Aldus de design denk filosofie.

Kernprocessen Participatief Actieonderzoek. Uit: Module PON opleiding Sociaal Werk, Hogeschool Arnhem en Nijmegen

Dit itereren binnen het design denken is op te vatten als een manier van participatief actieonderzoek (PAO). Dit is een sterk emancipatorisch paradigma op kennis en onderzoek waarbij al doende (in actie) met de betrokkenen (participatief) onderzoeken wat er werkt voor praktijkverbetering. Kennis die van waarde is wordt in PAO bepaald door de betrokkenen van het onderzoek waardoor het een sociaal-democratische visie op leren en innoveren in zich draagt. Dit type van leren en innoveren sluit goed aan op de huidige tijdsgeest van de participatiesamenleving en het transformatieparadigma als opgave binnen het publieke domein die aanstuurt op het benutten en vergroten van de kracht, macht en capaciteit van de samenleving. De vijf kernprocessen van PAO die ook sterk herkenbaar zijn in het itereren zijn:

  • Onderzoeken & analyseren
  • Participeren & samenwerken
  • Actie & handelen
  • Leren & reflecteren
  • Veranderen & bewegen

Het zijn vijf processen die in elkaar haken en in samenhang met elkaar functioneren. Ze dienen alle vijf aandacht te krijgen in een designtraject waarbij geldt dat als je een van de processen verwaarloosd, het een negatief effect kan hebben op de andere processen. Bijvoorbeeld: wanneer je te weinig investeert in echte co-creatie en samenwerking, dan zal de beweging en verandering die je tot stand wil brengen in een context minder gedragen zijn door de betrokkenen die juist bepalen en maken dat een ontworpen oplossing ook daadwerkelijk gebruikt gaat worden.

Designactie #4 Design denken, een leven lang!

En eigenlijk start het daadwerkelijke veranderproces pas aan het einde van een doorlopen designtraject, wanneer er zicht is gekomen op de veranderlogica. Vanaf dan start eigenlijk weer opnieuw de mogelijkheid om te ontdekken wat van waarde is (empathize), wat nodig is (define), wat mogelijk is (ideate) en wat werkt (prototype en test) bezien vanuit deze veranderlogica en het nieuwe frame of oplossingsrichtingen die zijn ontstaan. Daarmee zal je opnieuw al ontwerpende kunnen ontdekken èn realiseren wat er nou precies leidt tot de gewenste resultaten op dat moment. Natuurlijk doe je dit na eenmaal een design denk traject doorlopen te hebben vanuit de kernwaarden van design denken: in co-creatie, met de mens centraal, vanuit een holistisch perspectief, met behulp van visualisatie en al prototypend. En zo houdt het design denken nooit op…

Show your support

Clapping shows how much you appreciated Paulien Taken’s story.