Community of Practice — het vervolg
De Community of Practice (CoP) Sociale Cohesie is na een jaar bestaan als proeftuin binnen de opleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening geëvalueerd. De uitkomsten en voor ons werkende ingrediënten zijn te lezen in deze blog. We hebben geëxperimenteerd met hoe we als HBO opleiding in een lerend netwerk leerprocessen aan kunnen jagen samen met anderen die in dezelfde praktijk voor dezelfde vraagstukken staan waarvoor wij ook een antwoord zoeken. In dit geval rondom de kwestie van sociale samenhang/cohesie in de samenleving. Samen met de Nijmeegse welzijnsorganisaties zijn wij nu op zoek naar een vervolg om dit leren over gemeenschappelijke praktijkkwesties meer duurzaam op te kunnen pakken in samenwerking met elkaar.
Netwerkleren
Een CoP is een heel open en vrije vorm van netwerkleren. Deelnemers geven zelf inhoud aan zowel individuele als gemeenschappelijke doelen en halen er uit wat ze zelf willen. Een CoP kent geen opdrachtgever of stappenplan. De uitwisseling, dialoog en het gezamenlijk betekenis geven (reflectie) aan praktijkervaringen staat centraal als belangrijkste bron voor het leren. In een CoP wordt ervaringskennis, die van binnenuit door de deelnemers zelf wordt ingebracht, als meest waardevol beschouwd als kennisbron. Externe kennisbronnen worden benut wanneer daar expliciet behoefte aan is. Kenmerken van een CoP zijn uiteenlopend, maar deze zijn voor ons herkenbaar (Oelkers, Vroegop, 2013):
- Complexe gezamenlijke vraagstukken staan centraal. Dit vormt het gezamenlijke startpunt èn na te streven resultaat als de voornaamste motivatie om samen te willen leren in een CoP.
- Praktijkervaringen optimaal benutten. Zoals gezegd, de leervragen èn antwoorden worden in de praktijk gezocht. Praktijkervaringsdragers zijn divers, eigenlijk iedereen die rond het complexe vraagstuk van invloed is, belang heeft en/of de urgentie voelt om een antwoord te vinden.
- Concrete opdracht, zonder plan. De aanpak is vrij te bepalen, met doen wat nodig is als motto. Maar wel gedreven vanuit een concreet vraagstuk of kwestie, om gezamenlijk tot antwoorden en dus leren te komen.
- Manier van werken, geen project erbij. Hierin zit de ambitie besloten om netwerkend leren, over de grenzen van organisaties heen als werkgewoonte te gaan zien. Als strategie voor sociale innovatie voor een gezonde samenlevingsontwikkeling.
Leren = transformeren
Een CoP is niet alleen een mooi concept maar is ook nog eens stevig onderbouwd vanuit diverse bestuurskundige, filosofische- en leertheorieën (Bood & Coenders, 2003).
En door de transformatieopgave (nieuwe verhouding tussen inwoners, organisaties en overheid) waar zowel het sociale domein als het HBO onderwijs voor staat, zijn dergelijke manieren van netwerkend leren steeds meer aan het ontstaan als intuïtieve reactie. Nu veelal onder noemers als proeftuin, sparkcentre, bruishuis, innovatiehubs, maar het samengaan in lerende gemeenschappen zal een werkgewoonte gaan worden. Zeker voor complexe, dynamische en genetwerkte kwesties zoals eigenlijk elk sociaal vraagstuk van nature is. Namelijk, om daarvoor te ontdekken wat nodig is en wat werkt hebben we nou eenmaal sociaal kapitaal en vernieuwingskracht nodig. En dat is nou precies dat een lerend netwerk kan bieden.
Uitdagingen
Eenvoudig is het realiseren van een CoP niet. Zo worden we al gewaarschuwd voor het romanticeren van dit leerconcept. immers, leren gebeurt in een context waar bestaande instituties, waarden en belangen een lange geschiedenis hebben en het daarin inpassen soms niet zo soepel verloopt. En natuurlijk de tegenstrijdigheid tussen individuele en collectieve belangen, waarden en vraagstukken maken het soms ook lastig elkaar echt te vinden en een CoP voor iedereen bevredigend te laten zijn. Dit pleit ervoor dat de vrijheid moet worden geboden om in meer en mindere mate betrokken te zijn en voelen. De vrije vorm van organiseren en zelfsturende karakter levert ook de nodige uitdagingen waar dit soms nog in contrast is met de bestaande sturende stromingen die organisaties bewegen. Een mooie quote van Coenders (2003) op het CoP leeconcept:
“Werken vanuit communities of practice begint met oog hebben voor spontane en informele leerprocessen, het individuele eigenaarschap over leren en de moeite die het vraagt om tot collectieve leerprocessen te komen. Zelfs met alle goede bedoelingen ontstaan er tegenstrijdigheden, fricties en spraakverwarringen die in het ergste geval tot conf licten leiden.”
Samen vooruit voor sociale innovatie
We hebben de kracht en waarde aan den lijven mogen ervaren tijdens het proeftuinen. De overstap naar een inbedding als werkgewoonte in plaats van een project erbij is voor ons nog erg zoeken. Onze onderwijssystemen zijn hierop nog niet ingesteld maar we gaan vanuit de designbenadering vooruit met de optimistische gedachte dat we een vliegtuig kunnen bouwen tijdens het vliegen. Samen met Tandem hebben we hierin een partner gevonden en gaan gezamenlijk op zoek naar manieren om onze gemeenschappelijke kwestie van sociale cohesie lerend te gaan oppakken in een CoP. Samen vooruit voor sociale innovatie.
