จริยธรรมประดิษฐ์

By Edgarodriguezmunoz [CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons

ในวงการเทคโนโลยีนวัตกรรมในห้วงเวลานี้ คงต้องยกให้เรื่องปัญญาประดิษฐ์ หรือ เอไอ เป็นเรื่องสุดฮอต ร้อนแรงที่สุด มีข่าวที่เกี่ยวข้องมากมายอยู่ตลอดเวลา ทั้งด้านวิจัย พัฒนา และประยุกต์ใช้ ถือว่าเร็วรุดหน้าเลยทีเดียว ปัจจุบันเราเริ่มเห็นเอไอ ทำในสิ่งที่มนุษย์เคยทำได้ และไม่เคยทำได้ ที่เกินขีดความสามารถของมนุษย์ เช่น การทำงานที่มนุษย์ต้องใช้เวลาหลายสิบปี แต่สำหรับเอไอ สามารถทำได้ภายในไม่กี่นาที สำหรับผมแล้ว นี่เป็นยุคที่เราถามถึงกันบ่อยมาก ถึงคุณค่าของความเป็นมนุษย์ ผมเคยถามหลายคนว่า อะไรที่ทำให้มนุษย์แตกต่างจากสิ่งอื่นใดทั้งปวง อะไรที่ทำให้มนุษย์เป็นมนุษย์ หลายเสียงตอบคล้ายกันคือ มนุษย์มีสติปัญญา และด้วยนิยามนี้กระมังครับที่ทำให้หลายคนรู้สึกหวั่นไหวกับการเข้ามาของเอไอ หรือการที่เอไอมีบทบาทที่เด่นชัดมากขึ้นเรื่อยๆ กับวิถีชีวิตของมนุษย์ และเอไอ ก็คือ ปัญญาที่ถูกสร้างขึ้นมานั่นเอง (Artificial Intelligence) หากเป็นปัญญาในมุมของความรู้ความฉลาดแล้ว มนุษย์น่าจะเสียพื้นที่นี้ให้กับเอไอไปมากโข ในห้วงเวลาที่ผ่านมา อย่างไรก็ตามผมขอข้ามปัญญาในมุมอื่นไปก่อนนะครับ เพราะคงต้องใช้เวลาคุยกันในมุมนั้นอีกพอสมควร แล้วสติล่ะครับ สติ คือ ความระลึกได้ ความนึกขึ้นได้ ความไม่เผลอ ฉุกคิดขึ้นได้ จุดนี้เอไอคงได้เปรียบมนุษย์แน่นอน เพราะคอมพิวเตอร์ตื่นตัว ระลึกถึงปัจจุบัน คือรู้สถานะตัวเองอยู่เสมอ(status) นอกจากนี้ เอไอไม่มีอารมณ์ ไม่มีความรู้สึก ไม่โกรธ ไม่เศร้า ไม่สุข ไม่ทุกข์ แต่สำหรับมนุษย์แล้วสิ่งเหล่านี้ กลับทำให้เราขาดสติกันอยู่บ่อยๆ ดังนั้น ถ้า สติปัญญา ทำให้มนุษย์ยังเป็นมนุษย์ ข้อนี้คงต้องยกให้เอไอเสียแล้ว ทั้งสติและปัญญา เพราะมันทำได้ดีกว่ามนุษย์ และนับวันยิ่งทำได้ดี ทำได้มากขึ้นเรื่อยๆ นั่นเอง

เมื่อหลายตอนที่แล้ว(ตอนเพื่อโลกหรือเพื่อเรา) ผมพูดถึงวงการเอไอที่กำลังแบ่งออกไปสองฝั่งคือ ยูโทเปีย(Utopia) กับ ดิสโทเปีย(Dystopia) มันคือจุดเริ่มต้นของการตั้งคำถามถึง จริยธรรมของผู้สร้างเอไอ ว่าหากผู้สร้างสรรค์มีจริยธรรม ก็ย่อมได้เอไอที่ดีที่ดีและมีคุณประโยชน์กับมนุษยชาติ ฝั่งหนึ่งเชื่อว่า คนที่จะสร้างสรรค์เอไอนั้น ย่อมมีจริยธรรมที่ดีเป็นพื้นฐานอยู่แล้ว ส่วนอีกฝั่งหนึ่งไม่เชื่อเช่นนั้น และเรียกร้องให้มีการดูแลควบคุมอย่างชัดเจน คำตอบสำหรับคำถามนี้ คงต้องรอดูกันต่อไปยาวๆ ครับ

แม้เราจะเริ่มให้ความสำคัญและเริ่มตั้งคำถามเกี่ยวกับ จริยธรรมของผู้สร้างแล้ว ยังมีอีกหนึ่งคำถามที่สำคัญ และถือว่าสำคัญมาก ที่จะกำหนดอนาคตของเอไอในที่สุดได้ นั่นคือ จริยธรรมของเอไอ(Ethics of Artificial Intelligence) ก่อนหน้านี้ มาแต่ไหนแต่ไร เมื่อเราพูดถึงเอไอ เราจะหมายถึงระบบหรือคอมพิวเตอร์ที่มีนิยาม 4 ข้อหลักๆ คือ 1) คิดเหมือนมนุษย์ 2) ทำเหมือนมนุษย์ 3) คิดอย่างมีเหตุผล 4) ทำอย่างมีเหตุผล เท่าที่ผ่านมาเอไอทำได้ดีมากในข้อ 3 และ 4 ส่วนข้อ 1 และ 2 ก็มีพัฒนาการที่ก้าวหน้าอยู่ตลอดเวลา แต่เมื่อปัจจุบันและอนาคต เอไอจะเข้ามามีบทบาทและความเกี่ยวข้องกับชีวิตมนุษย์มากยิ่งขึ้น เพียงแค่ความมีเหตุและผล คงไม่เพียงพอแล้ว หลายฝ่ายเริ่มตั้งคำถามว่า เมื่อเอไอจะเข้ามาปะปนกับวิถีชีวิตของมนุษย์ มันพร้อมจริงๆ แล้วหรือยัง หรือในอีกมุมหนึ่งก็คือ มนุษย์พร้อมหรือวางใจที่จะให้เอไอเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในสังคมมนุษย์แล้วหรือยังนั่นเอง

By BP63Vincent (Own work) [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons

สิ่งที่กำลังเป็นข้อกังวลใจในการนำเอไอเข้ามาอยู่ชีวิตประจำวันของเรานั่นคือ จริยธรรมของเอไอ ที่ค่อนข้างเห็นเด่นชัดมากตอนนี้ เช่น รถยนต์ขับเคลื่อนอัตโนมัติหรือรถยนต์ไร้คนขับ(Self-Driving Car) ที่มีความสามารถและประสิทธิภาพ เพียงพอจะให้คนขึ้นไปนั่งแล้วพาไปยังจุดหมายได้ การวิจัยและพัฒนา มาได้ไกลพอสมควร แต่ก็ยังไม่สามารถออกสู่ตลาดในเชิงพานิชย์ได้สักที นั่นเพราะยังต้องหาคำตอบให้ได้ หรือสร้างระบบที่ต้องตอบให้ได้ว่า เมื่อรถต้องอยู่ในสถานการณ์ที่ขัดแย้งทางจริยธรรม(Ethical Dilemma) เช่น สมมติว่าผมเป็นพนักงานออฟฟิศธรรมดาคนหนึ่งและเป็นเจ้าของรถคันดังกล่าว ซึ่งกำลังหลับอยู่ในรถที่อยู่ในโหมดขับเคลื่อนด้วยตัวเอง(Auto Pilot) ด้วยความเร็ว 100 กิโลเมตรต่อชั่วโมง หากวินาทีเดียวกันนั้น มีอาจารย์หมอท่านหนึ่ง ไม่ทันสังเกตเห็นรถของผม เดินข้ามถนนมาพอดี ซึ่งรถประเมินสถานการณ์แล้วพบว่า ไม่สามารถเบรคได้ทันแน่นอน จึงเข้าสู่สถานการณ์คับขันที่ขัดแย้งทางจริยธรรมทันทีว่า ณ จุดนั้นจะเลือกทางใด ระหว่างพุ่งชนหมอเพื่อให้เจ้าของรอดหรือต้องหักหลบไปชนกับเสาไฟฟ้าเพื่อให้อาจารย์หมอที่มีคุณประโยชน์กับผู้คนมากมายรอดชีวิตแต่เจ้าของไม่รอด จะเห็นได้ว่า การตัดสินใจของเอไอในสถานการณ์นี้ อยู่เหนือ การตัดสินใจด้วยเหตุผล(Rational Decision Making) แต่คือ การตัดสินใจเชิงจริยธรรม(Ethical Decision Making) ที่ผ่านมาการที่คนขับรถชนคนนั้น ถือเป็นเรื่องปกติ เป็นเหตุสุดวิสัยที่เรายอมรับได้ หมายถึงในมุมที่เป็นการตัดสินใจโดยมนุษย์ ถูกผิดว่าไปตามเหตุผลและข้อกฎหมายต่างๆ แต่เมื่อวันหนึ่งอุบัติเหตุที่อาจจะเกิดความเสียหายแก่ชีวิตและทรัพย์สินของมนุษย์ มีสาเหตุมาจากการตัดสินใจของเอไอ เรายังไม่มีทางออกให้กับสิ่งนี้ แต่ก่อนหน้านั้น มนุษย์ต้องอธิบายประเด็นข้างต้นให้ได้เสียก่อน ว่าหากเกิดสถานการณ์จะเช่นนี้ เอไอต้องตัดสินใจอย่างไร ทำให้ปัจจุบันวงการวิจัยต้องหันมาให้ความสำคัญอย่างจริงจัง นำโดยสถาบันการศึกษาชั้นนำที่ได้รับการสนับสนุนจากบริษัทด้านไอทียักษ์ใหญ่ทั้งหลายทั่วโลก ร่วมกันวิจัยและพัฒนาเพื่อหาคำตอบให้ได้ว่าเราจะทำอย่างไรกับหนทางที่ยากลำบากนี้

ตราบใดที่เรายังไม่สามารถตอบได้อย่างชัดเจน ก็ยากที่เอไอจะได้รับการยอมรับจากมนุษย์อย่างแท้จริงได้ สำหรับผมแล้วสิ่งนี้คือ จริยธรรมประดิษฐ์(Artificial Ethics) คือสิ่งที่จะมาเติมเต็มให้ปัญญาประดิษฐ์ เป็นปัญญาที่ถึงพร้อมด้วยความฉลาดทางองค์ความรู้และความเป็นเหตุเป็นผล(Knowledge and Rational Intelligence) และความฉลาดเชิงจริยธรรม(Ethical Intelligence) แต่มนุษยชาติจะพัฒนาสิ่งนี้ไปได้ไกลแค่ไหน ต้องใช้เวลาอีกนานเท่าไหร่ ช่างเป็นอนาคตที่น่าตื่นเต้นจริงๆ ว่าไหมครับ หรือมีท่านผู้อ่านท่านใดอยากมาร่วมสร้างอนาคตนั้นด้วยกันไหมครับ :)