Şiddet Biçimleri

Gökçen Yıldırım, Bilkent Üniversitesi; F. Tuğçenur Çıtak, İstanbul Gelişim Üniversitesi; Zeynep Bengisu Çetin, Bilkent Üniversitesi.

Şiddet toplumdaki her bireyin bilinçlenmesi gereken bir konudur. Hangi davranışların şiddet olarak tanımlandığını bilmek hem kendimizi korumamız hem de etrafımızdakileri koruyabilmemiz için önemlidir. Şiddet anında bunu fark etmek şiddete dur demek için ilk ve belki de en kritik noktadır. Toplumda şiddet türlerini bilmeyen ve bu nedenle şiddete uğradıklarını fark etmeyen birçok birey bulunmaktadır. Şiddeti beş farklı ana başlıkta inceleyerek bilimsel veriler yoluyla hepimizin bilmesi gereken konuyu detaylarıyla anlatmaya çalıştık çünkü şiddetle mücadeleyi önemsiyoruz.

Fiziksel Şiddet

Bedensel bütünlüğe karşı dışarıdan yöneltilen sert ve acı verici davranışların uygulanmasına fiziksel şiddet denir. Fiziksel şiddete maruz kalan kişinin sağlığı olumsuz etkilenir, vücudunda izler ve yaralar bulunabilir Fiziksel şiddete maruz kalan kişinin maruz kaldığı zarar diğer şiddet türlerine göre daha kolay fark edilebilir olduğu için toplum tarafından daha görünürdür.

Fiziksel şiddeti uygulayan kişi, fiziksel şiddet uyguladığı kişiyi cezalandırmak, denetlemek, küçük düşürmek, veya aşağılamak için fiziksel şiddeti kullanabilir. Bu şiddet türünü uygulayan kişi, kendi bedensel gücünün üstünlüğünü kullanır. Bu kişiler bedensel üstünlüğüyle beraber çeşitli aletleri kullanarak da fiziksel güç uygulayabilir. Fiziksel şiddet hafif yaralanma, sakatlanma veya ölümle sonuçlanabilir.

Fiziksel şiddet uygulayan kişinin çocukluğunda şiddet görmüş olma ve eşinden fiziksel şiddet görme ihtimali fiziksel şiddet uygulamayan insanlardan daha fazla olduğu istatistiksel olarak kanıtlanmıştır (Vahip, Doğanavşargil, 2006). Tüm bunlar elbette şiddetin hiçbir biçimi için gerekçe değildir. Ayrıca, Vahip ve Doğanavşargil (2006) fiziksel şiddetle ilgili yaptıkları araştırmada eşi tarafından fiziksel şiddet gören ve görmeyen kadınlar arasında sosyodemografik (eğitim düzeyi, meslek, ailenin geliri) olarak bir fark bulamadığını belirtmektedir. Bu araştırma herkesin fiziksel şiddete maruz kalabileceğini göstermektedir.

Psikolojik / Duygusal Şiddet

Psikolojik/duygusal şiddet , gündelik yaşamda en sık karşılaşılan şiddet biçimidir. Bir bireye sistematik baskı uygulayarak kontrol altına almaya çalışmak, onu duygusal olarak sömürmek; toplum içerisinde gurur, onur gibi insani duygularını örselemek, toplumdan soyutlamak, kişisel gelişimine engel olmak, duygusal tepkilerine karşılık vermemek ve duygusal karşılık vermeyi reddetmek gibi davranışlar duygusal şiddet olarak kabul edilmektedir. Kişinin birey olarak kendi hayatı ile ilgili karar alma alanını düzenli baskı ile kısıtlayarak ve bireyin öz değerlerine zarar vererek kişiyi sindirmek ya da pasif hale getirerek yaşam standartlarını düşürmek de psikolojik şiddettir. Duygusal şiddeti diğer şiddet türlerinden ayıran iki özellik vardır:

  1. Somut fiziksel bulguların olmaması,
  2. Diğer şiddet tipleriyle birlikte bulunması (Cinsel ya da fiziksel şiddete maruz kalmış birey aynı zamanda duygusal/psikolojik olarak da zarar görmektedir).

Duygusal şiddet kategorisine giren, en çok gözlemlenen eylem çeşidi sözel şiddettir. Bireyin önem verdiği konularda güvenini kırmak, hakaret etmek, söz ve davranışlarını yaralamak amacı ile kullanmak sözel şiddette en çok rastlanan davranışlardır. Yoğun psikolojik/duygusal şiddet, fiziksel şiddetin habercisi olabilir.

Duygusal şiddete sebep olan başlıca davranışlar:

  • Reddetme: Kişinin birey olarak varlığını kabul etmemesi, bireyi yok sayması, kişiye kendisini yetersiz ve sürekli olarak suçlu hissettirmeye çalışması, yardım çağrılarını görmezden gelmesi ya da reddetmesi.
  • Yalnızlaştırma/İzole etme: Bireyi toplumsal ilişkilerden uzak tutmak, yakınları ile ilişiğini sınırlamak, kişiye sürekli yalnız olduğu mesajını vermek.
  • Yıldırma: Kişinin şiddetle mücadele gücünü kırmak amaçlı yapılan tehditler, sözel veya fiziksel saldırılar ile korku ortamı oluşturmak.
  • Suça yöneltme: Toplumsal açıdan kötü örnekler göstererek bireyi antisosyal davranışlara yöneltmek.
  • Aşağılama: Bireyin küçük düşmesine neden olacak ve onurunu zedeleyici davranışlarla kişide yetersizlik hissi oluşturmak.
  • Kendi çıkarını gözetme: Karşıdaki insanı manipüle ederek kendi yararına kullanmak.
  • Vaktinden önce yetişkin rolü verme: Kişiden yapabileceğinin üzerinde başarılar beklemek, gerçekçi olmayan beklentiler için baskı uygulamak ve yaş gelişimine uygunsuz sorumluluklar vermek.

Siber Şiddet

Siber şiddet; sanal şiddet, dijital ve çevrimiçi şiddet isimleriyle de anılmaktadır. Siber şiddet, şiddetin sanal ortamda uygulanıyor olmasıdır. Siber şiddet uygulayan kişi, şiddet uyguladığı kişiyi kontrol etmek, denetlemek, küçük düşürmek, aşağılamak ve cezalandırmak için teknolojik araçları kullanır. Siber şiddet fiziksel dünyada uygulanan şiddetin, şiddet yönteminin sanal ortamda şekillenmiş halidir. Siber şiddet ciddi boyutlarda psikolojik, duygusal ve sosyal zararlar verebilir. Bir kişi istemediği halde başka bir kişiye karşı teknolojiyi kullanarak aşağıda sıralanan davranışları sergiliyorsa, bu durum o kişinin siber şiddet uyguladığı anlamına geliyor:

  • Sürekli mesaj göndererek taciz etmek,
  • Sürekli aramak,
  • Uygulama yoluyla kişinin nerede olduğunu ve ne yaptığını takip ederek onu denetlemek,
  • Siber şiddeti uygulayan kişinin kendisinin çıplak fotoğraflarını siber şiddet uyguladığı kişiye göndermesi ve bu davranışı başkalarından da istemesi,
  • Siber şiddete maruz kalan kişinin çıplak fotoğraflarını çekmek, tehdit etmek, veya fotoğrafları yaymak,
  • Siber şiddet uygulayan kişinin siber şiddet uyguladığı kişiyi küçük düşüren ve ona karşı nefret içeren paylaşımlarda bulunması.

Ekonomik Şiddet

Ekonomik şiddet, kişilerin birey olarak ekonomik açıdan özgürlüğünün elinden alınmasıdır. Ekonomik kaynakların ve paranın kişinin üzerinde bir yaptırım, tehdit ve kontrol aracı olarak düzenli bir şekilde kullanılması, ekonomik olarak zarar görmesine neden olan tutum ve davranışlardır.

Diğer şiddet türlerinin yanında ekonomik şiddet ile çoğu zaman karşı karşıya olan kişi tarafından şiddet olarak dahi algılanamadığı söylenebilir. . Ekonomik şiddet genellikle kadınlara uygulanan bir şiddet türüdür. Özellikle ekonomik şiddete maruz kalanların toplumdaki konumunu örseleyen ve kişilerin özgürlüğünü kontrol altında tutulmasına için bu şiddet türü tercih edilmektedir.

En yaygın ekonomik şiddet biçimleri:

  • Çalışmaya ya da çalışmamaya zorlamak,
  • Okumasına izin vermemek,
  • Meslek edinmesini engellemek,
  • İşe gitmesine izin vermemek,
  • İşinde yükselmesini engellemek,
  • Parasını veya banka kartını alıp geri vermemek,
  • Kişi adına kredi kartı çıkartıp kredi çektirip borçlandırmak veya senet imzalatmak,
  • Kişi adına şirket kurup borçlandırmak,
  • Kişiye hiç para vermemek,
  • Şahsi mallar ve ziynet eşyalarını almak,
  • Kişinin maddi gelirini sömürmek,
  • Ailenin parası ve tasarrufları için kadının kadın olduğu için hiç fikrini sormamak,
  • Kişinin işten atılmasına yol açan olaylar yaratmak,
  • Kişinin çalışmaması durumunda günlük ihtiyaçlarını gidermesi için harçlık vermemek,
  • Para için yalvartmak, maddi ihtiyaçlarını denetlemek adına keyfi ve tutarsız bir şekilde karşılamak.

Önceden de belirttiğimiz gibi ekonomik şiddetin mağdurları genellikle kadınlardır. Dünya Ekonomik Forumu’nun (DEF) 2014 Küresel Toplumsal Cinsiyet Uçurumu Raporunda 142 ülkede ekonomik katılım ve fırsat eşitliği, eğitim, sağlık ve siyasi güçlenme konularında toplumsal cinsiyet eşitliği incelenmiştir. Bu rapora göre, genel sıralamada Türkiye, 142 ülkeden 125. sıradadır. Çeşitli başlıklar altında Türkiye’nin ekonomik açıdan toplumsal cinsiyet uçurumu sıralamasına göz atarak, cinsiyetler arası ekonomik şiddete yönelik verileri daha iyi anlayabiliriz. Türkiye:

  • Ekonomik aktiviteye katılım ve fırsat eşitliği konusunda132.
  • İşgücüne katılım konusunda 128.
  • Satın alma gücü paritesi konusunda 126.
  • Profesyonel ve uzman çalışan konusunda 102.
  • Eşit işe eşit ücret konusunda 87.ci sırada.

Cinsel Şiddet

Cinsel şiddet denildiğinde akıllara cinsel ilişkiye zorlamak, gibi ağır cinsel suçlar gelmektedir. Halbuki cinsel şiddetin tanımı bundan daha fazlasıdır. Cinsellikle ilgili sözel zorlamalar ve zorlayıcı tavırlar da dahil tüm “cinsel taciz” türleri bu şiddet biçiminin içinde yer almaktadır. Çoğu birey ne yazık ki cinsel şiddete uğradığının farkında değildir. Bu nedenle cinsel şiddeti sınıflandırmak ve tanımlamak önemlidir. Her ülkenin yasal olarak cinsel suçlar konusunda farklı politikaları vardır. Fakat genel olarak dünyanın her yerinde geçerli, cinsel şiddet tanımını kapsayan üç faktör vardır.

  1. Taciz durumunda cinsiyet ve yaş fark etmeksizin herkes mağdur sayılmaktadır.
  2. Taciz durumunda cinsel penetrasyonun her türlüsü cinsel şiddet sayılmaktadır.
  3. Yalnızca zor kullanma değil, baskı ve tehdit yoluyla cinselliğe zorlamak cinsel şiddet kategorisi içine girmektedir.

Cinsel Taciz Nedir?

Cinsel taciz yalnızca dokunsal tacizi kapsamaz. Görsel, sözel ve dokunsal taciz olmak üzere üçe ayrılır. Görsel taciz mağdura zorla cinsellikle alakalı görüntülerin izletilmesini kapsayan her türlü davranış biçimidir. Buradaki örnek, kişinin isteği dışında karşısında mastürbasyon yapmaktan zorla kişiye pornografik görüntüler izletmeye kadar uzanır. Sözel taciz karşı tarafın isteği dışında cinsellikle ilgili sözel yaklaşımlarda bulunmak, kişiyi sözler yoluyla cinselliğe zorlamak, sözlerle cinsellikle ilgili aşağılamak, tehdit etmek gibi davranışları içermektedir. Dokunsal taciz kişinin isteği dışında kişinin vücudunun herhangi bir yerine dokunmayı kapsar. Bu tacizin illa açıkça belli edilmesi gerekmemektedir. Örneğin: toplu ortamlarda sıkça yaşanan frotaj (fortçuluk=frottage), istismarcının özel bölgesini mağdurun vücudunun herhangi bir yerine sürtmesi de dokunsal taciz örneklerindendir.

Stalking-Takip Suçu Bir Cinsel Şiddet Midir?

Takip suçu tacizdir ve fiziksel bir yaklaşım olmamasına rağmen cinsel kökenlere dayandığı için cinsel şiddet kategorisi içerisine girmektedir. Bir kişiyi takip etme, peşinden ayrılmama, zorla iletişime geçmeye çalışma, telefon ve sosyal medya aracılığıyla kişiyi rahatsız etme takip suçunun içerisine giren davranışlardır.

Flört, İlişki ve Evlilikte Cinsel Şiddet Nedir?

Karşılıklı ilişki durumunda dahi zorlama söz konusuysa cinsel şiddet sayılmaktadır. Cinsel birliktelik yaşayan partnerlerde de cinsel şiddetin yaşanması mümkündür. Birliktelik esnasında zorlayıcı tavırlar sergilemek, istenmeyen zamanlarda ya da istenmeyen cinsel davranışlara zorlamak, sözel ve davranışsal baskı göstermek cinsel şiddeti kapsayan davranışlardır.

Cinsel şiddet örnekleri:

  • İstenmeyen zamanlarda, istenmeyen şekilde cinsel ilişkiye zorlamak ve cinsel bölgelere dokunmak,
  • Bedeni ve kişinin cinselliğini aşağılayıcı sözler söylemek,
  • Zorla pornografik görüntüler izletmek,
  • Çocuk doğurmaya zorlamak (evlilik söz konusu olduğu durumlarda da geçerli),
  • Kişiyi başkalarıyla cinsel birlikteliğe zorlamak,
  • Kürtaj tedavisine zorlamak,
  • Cinsel organlarla kişinin izni olmadan kişiye isteyerek temas etmek,
  • Kişinin onayı olmadan sosyal medyada kişiye cinsel içerikli gönderiler atarak ya da sözler söyleyerek kişiyi taciz etmek,
  • Kişinin izni dışında cinsel içerikli görüntüleri çekmek ve/veya bu görüntüleri yaymak,
  • İlişkiye girerken seyretmeye ya da seyredilmeye zorlamak,
  • Seks işçiliğine zorlamak,
  • Tehdit ve korkutma yoluyla cinsel ilişkiye zorlamak,
  • Kişinin isteği dışında canını yakarak ilişkiye girmek,
  • Zorla alkol ve uyuşturucu madde kullandırarak cinsel ilişkiye zorlamak.

Kaynaklar

Adana Kadın Danışma ve Sığınmaevi Derneği (2019). Adana Kadın Danışma Merkezi ve Sığınmaevi Derneği Gönüllü Avukatlar için Pratik Bilgiler El Kitabı. STGM “BİRLİKTE” Destek Programı.

Afşar, S. (2015).Türkiye’de Şiddetin “Kadın Yüzü”. Sosyoloji Konferansları, No:52, (715–753). https://doi.org/10.18368/IU/sk.04297

Dartnall, E., & Jewkes, R. (2013). Sexual violence against women: The scope of the problem. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology, 27(1), 3–13. doi:10.1016/j.bpobgyn.2012.08.002

Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı (2020). Şiddet Biçimleri, 3 Ekim 2020 tarihinde [https://morcati.org.tr/siddet-bicimleri/] adresinden erişildi.

Polat, O . (2017). Şiddet, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi , 22 (1) , 15–34 . 3 Ekim 2020 tarihinde [https://dergipark.org.tr/tr/pub/maruhad/issue/27591/290653] adresinden erişildi.

Vahip, I., Doğanavşargil, Ö. (2006). Aile İçi Fiziksel Şiddet ve Kadın Hastalarımız. Türk Psikiyatri Dergisi, 17, 107–114.

--

--

Risk altındaki çocukların ve çevresindeki yetişkinlerin; sosyal, kültürel ve ekonomik alanda nitelikli ve sürdürülebilir gelişimlerini sağlamak üzere psiko-sosyal iyi oluş hallerini destekleyen ve ihtiyaçlara yönelik çözüm geliştiren, kar amacı gütmeyen bir organizasyondur.

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store
Önemsiyoruz

Önemsiyoruz

40 Followers

Çocukların ve kadınların temel haklarına erişimini önemsiyoruz. Kendi yaşamları için karar verici olmaları adına biz önemseyen bireylere çok iş düşüyor.