Fragments, Particles and the Mechanisms of Growth

Tekst: Sofie Crabbé

In KIOSK loopt sinds begin december de tentoonstelling Fragments, Particles and the Mechanisms of Growth van de Iraanse kunstenares Nazgol Ansarinia. Journaliste Sofie Crabbé sprak met haar over bouwwoede, afbraak en kunst.

Teheran, de hoofdstad van Iran, associëren we al snel met een rist clichés, zoals gesluierde vrouwen, radicaal islamisme en opium. In haar tentoonstelling Fragments, Particles and the Mechanisms of Growth onderzoekt Iraans kunstenaar Nazgol Ansarinia andere thema’s, van de huidige stedelijke ontwikkeling in Teheran — zoals het slopen van gebouwen en het aanbrengen van muurschilderingen op nieuwbouw, kwestie van een illusie van perspectief en een verloren verleden op te roepen — tot de objectiviteit als de hardnekkigste illusie waar de journalistiek ooit in is gaan geloven.

© Tom Callemin

Teheran verandert in sneltempo van gezicht. Steeds meer gebouwen moeten bijvoorbeeld plaats ruimen voor torenhoge appartementsblokken of winkelcentra. In uw nieuwe videowerken Fragment 1 & Fragment 2 (uit de Demolishing buildings, buying waste serie) registreert u de sloop van een gebouw in Teheran. De ritmische slagbewegingen en het versplinterde geluid hebben een bijna hypnotiserende werking. Ook de cementgebonden vezelplaat, waarop het werk wordt geprojecteerd, valt op. Wat wilt u hiermee tonen?

Het fascineert me hoe gebouwen in Iran manueel, met houweel, blik en schop, worden afgebroken. Op het snijden van metalen baren na gebeurt niets machinaal. Ook het tempo is hallucinant. Van deze alledaagse woning met een basis van 150 m2 stond na 16 dagen geen spaan meer heel. Ik ben geïnteresseerd in de onophoudelijke en paradoxale cyclus van constructie en deconstructie. Steeds opnieuw rijzen flats van wel tien verdiepingen hoog op uit de as van de laagbouw. Wordt de stad opgebouwd of vernield? Mijn belangstelling gaat eveneens uit naar de structuur van het gebouw die zichtbaar wordt tijdens het proces van afbraak, alsook het gebruikte materiaal en de technieken die gehanteerd worden om een gebouw af te breken. Soms neem ik brokstukken mee naar huis. Hierdoor worden ze voor mij heel waardevol. Ik noem mijn onderzoek weleens “omgekeerde ingenieurswetenschappen”.

Aan wat refereert de titel van de serie Demolishing buildings, buying waste?

Op verschillende plaatsen in Iran kan je deze woorden terugvinden. Ze zijn in graffiti op muren aangebracht. Buying waste verwijst naar het geld dat afbraakploegen verdienen met het afval van de sloop. De afbraak zelf doen ze gratis, soms betalen ze de vorige eigenaars zelfs iets, net omdat ze alle materialen die waardevol zijn, zoals metalen, terug verder kunnen verkopen.

Krijgt u gemakkelijk toegang tot een site waar een gebouw wordt afgebroken?

Het was een uitdaging om toestemming te krijgen. Niet zozeer omwille van het gevaar, maar wel door de verdachtmaking. Er wordt al gauw met argwaan op zo’n aanvraag toegezien, alsof ik een spion ben die verslag wil uitbrengen van illegale praktijken.

Wat is de motivatie voor zo’n massieve sloop? De gebouwen zijn nog in prima staat. Een week voor de sloop waren ze nog bewoond?

Financieel winstbejag en drang naar leefruimte. In plaats van het bezitten van een appartement kiezen bewoners ervoor om hun appartementsblok te laten afbreken zodat investeerders er grote complexen kunnen neerpoten. In ruil krijgen ze twee of meer flats die ze kunnen verhuren. Ze krijgen dus meer ruimte in de plaats.

© Tom Callemin

Het Statistical Center of Iran maakte vorig jaar bekend dat meer dan 2,5 miljoen wooneenheden in Iran leegstaan, dat is 55% meer dan in 2011?

De vastgoedsector is een klassiek voorbeeld van een overdreven investering in constructie. De koopkracht is sterk verzwakt door een toenemende inflatie. Hoge huurprijzen leiden tot leegstand, en veel lege woningen worden niet beschikbaar gemaakt zodat de huurprijzen hoog kunnen blijven.

Wat is de motivatie voor zo’n massieve sloop? De gebouwen zijn nog in prima staat. Een week voor de sloop waren ze nog bewoond?

Financieel winstbejag en drang naar leefruimte. Eigenaars van appartementen en grondgebied geven toestemmig voor het afbreken van hun appartementsblok zodat investeerders er grote appartementsgebouwen kunnen neerpoten. Deze investeerders paaien hen door hen in ruil een of anderhalve flat van de nieuwbouw te geven. De eigenaars kunnen dus bijven wonen waar ze reeds woonden en krijgen bovendien ook nog een of anderhalve flat. Dit is een verleidelijk voorstel.

De koepelruimte van KIOSK is ingenomen door het werk The mechanisms of growth (uit de Demolishing buildings, buying waste serie). Honderden sculpturale fragmenten, zoals gebroken bakstenen, versplinterde tegels en cementblokken, vormen een knipoog naar het puin dat achterblijft na de afbraak. Deze standaard bouwvormen liggen uitgespreid op de vloer, gedragen door een tiental geometrische vormen die op hun beurt ook doen denken aan een versplinterde vorm. Door deze zorgvuldige presentatie zijn de brokstukken net archeologische vondsten. De kleur van de installatie waaiert uit van wit in het centrum naar zachtgrijs in de periferie. “Het zijn geordende fragmenten die samen een ongeordend geheel lijken te gaan vormen, of andersom,” vertelt KIOSK-medewerker Liene Aerts. Dit werk gaat een interessante dialoog aan met Ceramic Brick, een sculptuur die in de inkomruimte staat opgesteld. De verschillende elementen van dit werk zijn net een vreemde ruggengraat, een nieuw fundament. Het voelt als een rij stenen die uit elkaar valt, opnieuw samensmelt of in opbouw is. “Ook hier wordt een moment tussen afbraak en creatie, dissectie en constructie, wanorde en patroon verbeeld. De werken plaatsen gerationaliseerde, industriële bouwprocessen tegenover een traag, ondervragend en intuïtief creatieproces waarbij puin als een nieuwe bouwsteen wordt ingezet,” zegt Aerts. Beide installaties voelen wat afstandelijker aan dan het vroegere werk van Ansarinia. Het lijkt op een tussenstap in een onderzoek naar een meer complete structuur, het begin van een nieuw werk? De toekomst zal het uitwijzen.

De installatie in de koepelruimte bestaat uit puinmateriaal dat u construeerde. Het gaat met andere woorden niet om fysiek gebroken bakstenen of versplinterde tegels?

Dit werk is gebaseerd op computer-gegenereerd beeldmateriaal. Ik teken bakstenen en tegels, om ze vervolgens met een computerprogramma te breken op basis van de technieken die ik leerde uit mijn onderzoek. Ik print ze dan in 3D. Ook hier staat de cyclus van constructie en deconstructie centraal. In plaats van construction units maak ik demolition units.

Kan ik hier een parallel lezen met uw jeugdherinneringen in Teheran?

Ja, beide verhouden zich tot wat er ooit was. Elke hoek van deze stad associeer ik met herinneringen uit verschillende periodes van mijn leven. Ik denk dat dit het snelle bouwproces tegelijk zo destructief maakt. Het neemt ons collectieve en individuele geheugen weg. Ik heb Teheran nooit een mooie stad gevonden, ook niet als kind. Desondanks staan er wel heel wat beelden op mijn netvlies gebrand. Enige nostalgie naar het Teheran uit mijn kindertijd is me niet vreemd. Vorige generaties spreken vaak over de tuinen die Teheran ooit, in de jaren ’40 en ’50, had, maar daarvoor ben ik te laat geboren (1979, nvdr).

U heeft het over “de verborgen afbraak van gebouwen”. Een ironische formulering aangezien de afbraak van honderden huizen heel zichtbaar is.

De afbraak is zo repetitief en zozeer in het alledaagse, routineuze leven opgelost. Het concept van landmark buildings bestaat amper in Iran. De gebouwen die afgebroken worden zijn vaak amper tien jaar oud. Ze hebben zelfs een eigen naam, de Pickaxe buildings. De afbraak van een gebouw neemt maar twee à drie weken in beslag, terwijl de opbouw minstens een à twee jaar duurt. Bij het neerhalen van een woning zal men bovendien de façade — vermoedelijk om veiligheidsredenen — pas op het einde vernietigen. Ook hierdoor blijft de afbraak relatief verborgen.

Nazgol Ansarinia, “Demolishing buildings, buying waste”, video, 6min 30 sec

U heeft een opleiding design genoten?

Ik heb een bachelor design gevolgd in London om vervolgens een master te behalen in San Francisco. Design werd daar beschouwd als een manier van denken. De multidisciplinaire benadering van de opleiding heeft me in de richting van de kunsten geduwd. Design is nog steeds enorm aanwezig in mijn werk, zowel op het vlak van mijn werkmethode als de esthetica die ik hanteer.

Uw merkwaardige Reflections/Refractions serie ten slotte bestaan uit collages van krantenknipsels die u onleesbaar maakte, ook voor hen die de taal machtig zijn.

Voor dit werk verknipte ik krantenartikelen en bracht ze in een geometrische grid samen, waardoor er een soort spiegelmozaïek ontstaat. De grotere collages bestaan uit verschillende kopieën van hetzelfde artikel afkomstig uit de oudste krant van Iran, de Ettela’at. De kleinere zijn een combinatie van twee teksten over hetzelfde onderwerp gepubliceerd op dezelfde dag, maar in verschillende Iraanse kranten, waardoor de insteek varieert. De dubbele titel (een samenvoeging van de krantenkoppen, nvdr) licht een tip van de sluier, zoals Daily production of gasoline rises by 10 million / Production of gasoline in Iran increases by 10 million per day. Ik verwijs hiermee naar de complexiteit om nieuws weer te geven. Objectieve journalistiek is een misleidende illusie.