Latifa Echakhch: Falling, lovely and beautiful

Tekst: Josephine Van De Walle

Forever Si b, Forever Mi, Forever Sol, Forever Fa © Tom Callemin

Verspreid in de koepelruimte van KIOSK liggen bronzen klokken, eens religieuze symbolen, nu als ruïne van uiteengevallen brokstukken. De onderste rij ramen rondom de installatie is gesloten, het invallende scheerlicht vanuit de hogere vensters versterkt het celebrale dat het werk en de ruimte uitstralen. Forever Si b, Forever Mi, Forever Sol, Forever Fa, worden ervaren als het ijkpunt van de tentoonstelling Falling, lovely and beautiful, die drie nieuwe werken toont van de Frans-Marokkaanse kunstenaar Latifa Echakhch. Noises and missing words hangt aan de muren van de kabinetruimtes en bestaat uit tien tekeningen in zwarte inkt op blanco krantenpapier. Partition pour Mains et Masse in de laatste ruimte is een videowerk waarin een pianostuk wordt gespeeld terwijl het instrument zelf aan stukken wordt geslagen. De drie werken vormen een afgewogen voorstelling die inzicht biedt in het gelaagde werk van Echakhch.

I.

Noises and missing words introduceert twee belangrijke kenmerken van Echakhch’ werk: ontmanteling en conflict. De tekeningen bestaan uit transcripties van Arabische gedichten, maar enkel de hulptekens, die in het Arabisch in deze literaire context zorgen voor betekenis en fungeren als verbindende klanken, zijn behouden. Daardoor verdwijnt betekenis en wordt tekst herleid tot abstractie. Het ontbreken van letters en klanken heeft ook een prominente rol in de andere werken. De klokken van Forever Si b, Forever Mi, Forever Sol, Forever Fa zijn gebroken instrumenten, net zoals de tonen die ze ooit speelden (waarnaar de respectieve titels verwijzen) zijn gereduceerd tot stilte. In Partition pour Mains et Masse is het ook de melodie die ontbreekt. De pianist blijft doorspelen hoewel de noten in het lied steeds schaarser worden door de vernieling van zijn instrument. Het deconstrueren is een terugkerend motief in Echakhch’ praktijk maar de handeling zelf is echter nooit letterlijk te zien. Het videowerk toont enkel de handen van de pianist terwijl melodie en vernielend kabaal elkaar afwisselen.

Partition pour Mains et Masse © Tom Callemin

II.

Een gevoel van destructie gaat vaak gepaard met een politieke context in haar werken en beiden worden zelden concreet gevisualiseerd. Dit wordt vooral duidelijk in À chaque stencil une révolution (2009), een ouder en misschien meest gekende werk. De titel verwijst naar de woorden van Palestijnse leider Yasser Arafat over de turbulente politieke gebeurtenissen in de late jaren 1960 tijdens het Israël-Palestina conflict. De installatie bestaat uit met diepblauw carbonpapier behangen muren. De door Echakhch aangebrachte gemethyleerde alcohol doet de blauwe inkt van het papier oplossen en creëert vale vegen op de muur en blauwe vlekken op de grond waar muur en vloer elkaar raken. Carbonpapier werd gebruikt om kopieën van teksten en pamfletten te produceren en als eenvoudige manier om berichten te verspreiden tijdens politieke opstand of protest. In dit werk ontbreekt echter elke boodschap, net zoals de klanken, letters en symbolen ontbreken in Falling, lovely and beautiful. In Echakhch’ werk zijn politieke kwesties steeds aanwezig door verwijzingen en symbolen, maar de uitgesproken kritische natuur van haar werken heeft altijd een esthetische kwaliteit. Door de objecten te ontdoen van elke anekdotische inhoud, eigen aan Echakhch’ werkwijze, behouden ze enkel een allegorische eigenschap en krijgen de werken een plaats in de schemerzone tussen appropriatie en representatie, politiek en poëzie. À chaque stencil une révolution staat niet enkel symbool voor historisch-politieke kritiek maar verwijst ook naar herinneringen aan revoltes en noties van verlies. Zoals de vaalblauwe muren in À chaque stencil une révolution roepen ook de installaties in KIOSK melancholie op en verlangen naar iets wat is geweest.

À chaque stencil une révolution © Tom Callemin

III.

Een derde leidraad in Falling, lovely and beautiful is de melodie die doorheen de werken resoneert, maar in zekere zin ook ontbreekt en ruimte laat voor interpretatie. Als toeschouwer word je voortdurend herinnerd aan de onvolledige melodie in Partition pour Mains et Masse, maar ook de klokken in de koepelruimte representeren individuele noten die doen denken aan een lied dat ze zouden kunnen spelen. Melodie is ook verweven in de taal van de werken, in deze installaties verankerd in tijd, geschiedenis en culturele en politieke tradities. Noises and missing words is een poëtische referentie aan culturele symbolen en identiteit. Tevens spelen de titels van Echakhch’ kunstwerken een cruciale rol en verwijzen niet zelden naar literatuur en poëzie. Falling, lovely and beautiful alludeert op As I sat sadly by her side door Nick Cave, een lied met als songtekst een conversatie tussen vrouw en man. Zij zoekt naar schoonheid in de chaos van de wereld, hij ziet er enkel teloorgang in. Het is dat contrast dat aan de basis ligt van Falling, lovely and beautiful. Hier vindt de intensiteit van Echakhch’ werken een balans tussen melancholie en poëzie, tussen zwaarte en lichtheid.