Image by Jack Davolio

Creatief zijn én zelfstandig, is dat constant piekeren?

Niemand verdient geld op mijn rug. Ik ben mijn eigen pooier. Mijn opdrachten fix ik zelf. Ben ik daar blij om? Absoluut. Is het soms lastig? Zeker weten.

Maan — roos — vis, de allereerste woordjes van de lagere school, die vloeiden vlotjes uit mijn vulpen. In sierlijke krullen schreef ik mijn Splendid-schriftjes vol. Taal was, zeg maar, echt mijn ding. Maar Babs uit mijn klas was beter. We zaten in het derde of vierde leerjaar toen ze een prachtig opstel schreef over een verre wereld waarin een meisje een draak ontmoette. Ik was stikjaloers. Want ik wilde kinderboeken schrijven. Later, als ik groot was.

Drie jaar geleden, zo’n 20 jaar na maan — roos — vis, verhuisde ik naar Barcelona. Ik kwam er tussen grafisch vormgevers terecht die grenzen verlegden. Het waren twintigers en dertigers die er voor kozen om een financieel arm, maar innerlijk rijk te leven. Ze zeiden nee tegen goedbetaalde vaste jobs en staken hun energie in allerhande grafische experimenten: knotsgekke websites, guerrilla marketing, het hacken van hun idolen om aandacht te krijgen voor hun eigen werk. Ikzelf zat safe met mijn centen, maar had saaiere schrijfopdrachten. Zij hingen de creatieve onnozelaar uit en kwamen daar nét mee rond. Hun job gaf hun de vrijheid om ‘s middags lekker lang te lunchen met biertjes erbij en af en toe een spontaan feestje te organiseren. Daar tegenover stonden hun lange werknachten en lege portefeuilles.

Steve Cutts toont met Happiness hoe we met z’n allen wanhopig op zoek zijn naar geluk, en ons daarvoor te pletter haasten, werken, shoppen, filerijden, zuipen en slikken. Pillen slikken that is. En voor wie eigenlijk? De hoofdrol wordt vertolkt door een racend ratje dat zich laat meezuigen door alles waar mijn Spaanse vrienden voor bedankten (buiten de drank misschien, ha!). Happiness werd door Vimeo verkozen tot één van de beste video’s van het jaar. Kijk vooral zelf.

Maar hoe zit het dan wanneer je voor jezelf gaat werken? Zijn de pijnpunten van Happiness dan nog aan de orde? Of komen er andere in de plaats? Is het leven als zelfstandige beter dan dat van de gouden kooi?

Niet voor iedereen. Voor mij wel.

Toen ik vorig jaar weer in België kwam wonen, ging ik terug in dienst. Maar dat wrong. De job was niks voor mij. Het bedrijf ook niet. Dat gevoel was wederzijds, ik kreeg mijn ontslag en ik nam weer een BTW-nummer.

Daarom zie ik nu geen vakantiegeld en in december vang ik geen dertiende maand. Een dag rust of vakantie nemen, betekent een dag niks verdienen. Af en toe tokkel ik tot 3 uur ‘s nachts, tot alle zinnen kloppen. Maar hoewel ik moeite heb om mijn agenda in bedwang te houden, heb ik een pak meer voldoening. Er is niks mooiers dan werk zien verschijnen wat je zelf hebt bedacht en gemaakt. De afgelopen maanden kreeg ik fantastische opdrachten, in binnen- en buitenland. Ik denk dat mensen me serieuzer nemen nu ik bijna 30 ben.

Ben ik volkomen vrij? Nee, ik doe ook dingen die me minder boeien. Meestal omdat ze goed betalen. Soms omdat ik niemand wil teleurstellen, en dan een sociaal wenselijke ‘ja’ in de mond neem, wat idioot is. Je kan ook jezelf gevangen houden.

De koppigheid van mijn Spaanse vrienden wierp trouwens vruchten af. Ze krijgen nu grotere, vaak internationale, grafische projecten. Gelukkig zijn die nog steeds even creatief. Daarop doen ze geen concessies. Check maar op hun website. Ter illustratie, dit postten ze gisteren op Instagram:

De trippelende kartonnen doos doet me opnieuw beseffen dat ik mensen bewonder die tegen de stroom inzwemmen. Die zichzelf durven zijn, los van maatschappelijke verwachtingen. Die nee zeggen als een opdracht hen niet interesseert. Om in die vrijgekomen uren plezier te maken. Of aan dat kinderboek te schrijven.

Nu dan, nu ik groot ben.