Netwerkdiscussie: Smart Cities en Klimaatadaptatie

John van de Pas
Jan 14, 2019 · 6 min read
Image for post
Image for post
Photo by VanveenJF on Unsplash

Binnen het thema Veerkrachtige stad van het lectorenplatform Smart Cities and Citizens, gaat het over de vraag hoe steden nieuwe technologie slim kunnen inzetten om beter te kunnen anticiperen op de uitdaging van klimaatverandering.

eter van der Maas, lector Sustainable Water Systems van Van Hall Larenstein ging daarover in discussie met Anne Helbig, beleidsadviseur Water bij de gemeente Groningen, en Floris Bogaard, lector Spatial Transformations aan de Hanzehogeschool & Senior Consultant bij Tauw.

Peter: “Wat is een slimme stad als het gaat om anticiperen op klimaatverandering? Waardoor worden ze gekenmerkt?”

Anne: “Mijn eerste gedachte is dat slimme steden vooral steden zijn waar samenwerkingen tussen gemeente, waterschap, bedrijven en kennisinstellingen goed ontwikkeld zijn. Het gaat om anticiperen op onzekerheden: steden zijn minder kwetsbaar als snel verbindingen kunnen worden gemaakt met nieuwe technologie of governance-structuren. Klimaatverandering legt een grote druk op gemeenten. Het is dan belangrijk om sterke verbindingen te hebben met andere overheden, bedrijven, kennisinstellingen en burgers. Het gaat in feite om ecosystemen, samenwerkingen die zich aanpassen bij een veranderen de omgeving.

Floris: “Smart cities staan centraal bij projecten zoals ‘Burgerparticipatie bij klimaatadaptatie’ (Raak Publiek) en RECONECT (www.reconect.eu), een groot internationaal project in 20 landen. Het is lastiig om in algemene termen te beschrijven wat een slimme stad is als het om klimaatadaptatie gaat. Of een stad ‘slim’ omgaat met klimaatadaptatie is namelijk sterk afhankelijk van lokale omstandigheden (cultuur, klimaat, wetgeving, geohydrologische omstandigheden etc). Maar ik dank wel dat je kunt zeggen dat slimme steden zich kenmerken door het vermogen om zich (kosten)effectief snel aan te kunnen passen aan veranderingen, en met hoge participatie van de bevolking. Een breed draagvlak voor adaptatie is erg belangrijk. Je ziet dit vooral in steden waar diverse organisaties goed samenwerken volgens het quadruple helix principe, dus inderdaad Intensieve samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen, overheden en burgers. Deze samenwerking zorgt ervoor dat in de steden de aanpassingen aan klimaatverandering relatief snel en kosteneffectief met draagvlak geïmplementeerd kan worden. Bijvoorbeeld een setting waarbij publieke organisaties innovaties van (kleine) bedrijven ondersteunen en implementeren met en voor burgers. Proeftuinen (liefst in de stad zelf waar burgers, bedrijven en publieke organisaties leven en werken in plaat van afgelegen gebieden die deze functie krijgen toebedeeld) zijn hier goede voorbeelden van”.

Image for post
Image for post
Photo by Daria Nepriakhina on Unsplash

Peter: “Weten we wel of maatregelen werken en kosteneffectief zijn? Klimaatverandering is relatief nieuw, ontwikkelingen en adaptieve maatregelen zijn van de laatste jaren (<10 jaar), toch? Hebben we dan al genoeg ervaring om uitspraken te kunnen doen over ‘slim’ of ‘succesvol’? Of zitten we nog in een experimenteel stadium en kunnen we pas over 10 of 20 jaar een redelijke balans opmaken?”

Floris: “Nou, dat valt wel mee hoor. Ik zou zeggen dat we bij waterbeheer in steden hier al 20 jaar mee bezig zijn, de eerste wadi’s en doorlatende verhardingen zijn nog van eind vorige eeuw, zoals Ruwenbos in Enschede. Dat ging toen onder de vlag van ‘afkoppelen’ maar klimaat kwam al op de agenda. Er is in de afgelopen 20 jaar veel informatie verzameld en gepubliceerd, maar we ontwerpen watersystemen voor langere perioden. Er is nog onzekerheid over hoe snel klimaatverandering gaat.

Gemeenten en waterschappen werken volgens de strategie ‘weten, willen en werken’. Met weten allen ben je er niet. Er is echt nog heel veel te doen in Nederland, maar op Wereldschaal lopen we voor, als in 2020 elke gemeente de stresstest heeft afgelegd

Floris Bogaard, Lector Spatial Transformations (Hanzehogeschool, Groningen) & Senior Consultant Tauw:

“Inzicht in de beleving van burgers van wat zij als overlast ervaren is erg belangrijk”

Image for post
Image for post
Photo by Hans Reniers on Unsplash

Peter: Waar liggen volgens jullie de belangrijkste kennisvragen?

Floris: “We weten dat in stedelijk gebied hitte-eilanden kunnen ontstaan, maar hoe inwoners deze hitte beleven, dat weten we niet… Nederland dient uiterlijk in 2050 “water-robuust” en klimaatbestendig te zijn ingericht zodat de nadelige effecten van neerslag, hitte en droogte op een acceptabel niveau liggen. Maar wat acceptabel is ligt niet vast. Er zijn geen vaststaande normen, iedere regio en/of gemeente kan hierin eigen ambities bepalen”. Inzicht in de beleving van burgers van wat zij als overlast ervaren is volgens mij erg belangrijk”.

Anne: “Het is voor gemeenten en waterschappen een hele uitdaging om de kennisontwikkeling bij te benen en de resultaten uit stresstesten en onderzoeken te vertalen naar onze dagelijkse praktijk. Er is nog niet zo veel bekend over de effecten van wateroverlast, hitte en droogte op niveau van straten en gebouwen, laat staan over effectieve maatregelen. De burger speelt hierin een belangrijke rol. We moeten de burgers nog veel meer betrekken bij het in kaart brengen van risico’s en maatregelen. In het RAAK Publiek project “Burgerparticipatie bij klimaatadaptatie” krijgt “citizen science” een belangrijk rol. Burgerwetenschap en in het bijzonder participatieve monitoring: onderzoekers, professionals, vrijwilligers en bewoners werken samenwerken bij het verzamelen en evalueren van data rond klimaatverandering en stedelijke adaptatie. Bij ons in Groningen hebben we behoefte aan inzicht in klimaateffecten op microniveau en de beleving door burgers. Door burgers te betrekken bij het onderzoek snijdt het mes aan twee kanten. We krijgen inzicht in ervaringen op straat- en wijkniveau en we betrekken burgers bij het ontwikkelen van maatregelen”.

Anne Helbig, Beleidsadviseur Water (Gemeente Groningen):

“We hebben al behoorlijk veel ervaring en kennis opgebouwd. Het is nu van belang te verbreden en integreren in alle relevante sectoren”

Image for post
Image for post
Photo by rawpixel on Unsplash

Peter: “De burger is dus essentieel bij stedelijke klimaatadaptatie, evenals goede samenwerking met andere overheden, het bedrijfsleven etc. Maar wat is de rol van ICT en slim omgaan met data? Is dat niet een essentiële pijler voor succesvolle adaptatie?”

Anne: “Effectieve adaptatie begint bij ‘weten’. We hebben samen heel veel data die daar een bijdrage aan kan leveren. Maar de data is voor dit onderwerp pas bruikbaar als het op een goede manier geografisch wordt gepresenteerd. Door een goede digitale kaart te maken die voor alle betrokkenen hetzelfde oplevert, ontstaat een goed startpunt voor het identificeren van de opgaven. Cruciaal daarbij is dat de data aan de bron goed wordt beheerd.

Daarnaast is het denk ik goed om burgers in te zetten bij de data verzameling. Het kan ook een methode zijn om mensen te betrekken bij het thema door ze op deel thema’s die ze interessant vinden in te zetten. Bijvoorbeeld monitoren hoe de insectenstand in een bepaald gebied is of de ontwikkeling van waterflora en — fauna. Apps die informatie geven over de gevolgen van klimaatverandering op een bepaalde plek leveren in mijn beleving niet veel op. Dat is één of twee keer leuk maar daarna niet meer. Monitoring door burgers en met de verzamelde data het verhaal vertellen over de effecten van klimaatverandering en factoren die van belang zijn voor adaptatie beklijft meer denk ik.

Nog een voorbeeld van een goed ontwikkeld ecosysteem: ik denk dat het wijkje Drielanden een goed voorbeeld is. De ecologie is op een hoog niveau, maar ook de inrichting qua infra functioneert goed, robuust, niet heel vatbaar voor verstoring. Daarnaast zijn de bewoners over het algemeen betrokken en inventief.

Tot slot, we hebben al behoorlijk veel ervaring en kennis opgebouwd inderdaad in de afgelopen 10–20 jaar. Het is nu van belang te verbreden, integreren in alle relevante sectoren en toegeven dat niet alles oplosbaar is”

Platform Smart Cities & Citizens

Het platform Smart Cities & Citizens brengt onderzoekers…

John van de Pas

Written by

Editor, researcher, teacher @Saxion University of Applied Sciences, The Netherlands

Platform Smart Cities & Citizens

Het platform Smart Cities & Citizens brengt onderzoekers van HBO-instellingen, stedelijke actoren en vertegenwoordigers van kennisinstellingen en kennisnetwerken samen. Het sluit aan op ambities van de topsectoren HTSM en Creatieve Industrie.

John van de Pas

Written by

Editor, researcher, teacher @Saxion University of Applied Sciences, The Netherlands

Platform Smart Cities & Citizens

Het platform Smart Cities & Citizens brengt onderzoekers van HBO-instellingen, stedelijke actoren en vertegenwoordigers van kennisinstellingen en kennisnetwerken samen. Het sluit aan op ambities van de topsectoren HTSM en Creatieve Industrie.

Medium is an open platform where 170 million readers come to find insightful and dynamic thinking. Here, expert and undiscovered voices alike dive into the heart of any topic and bring new ideas to the surface. Learn more

Follow the writers, publications, and topics that matter to you, and you’ll see them on your homepage and in your inbox. Explore

If you have a story to tell, knowledge to share, or a perspective to offer — welcome home. It’s easy and free to post your thinking on any topic. Write on Medium

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store