ADHD medicatie en zwangerschap & borstvoeding

Op grond van welke kennis kunnen we overwegen om ADHD medicatie wel / niet te blijven gebruiken tijdens de zwangerschap & borstvoeding?


Inleiding

Nu ADHD steeds beter herkend wordt bij volwassen vrouwen, komt vaker de vraag aan de orde of deze vrouwen hun ADHD medicatie kunnen blijven gebruiken als ze zwanger worden en borstvoeding willen geven. Wat is er bekend over de risico’s? Zijn er schadelijke (teratogene) effecten aangetoond op het ongeboren kind? In hoeverre is hier onderzoek naar gedaan?

De geneesmiddelen die voor ADHD het meest gebruikt worden (methylfenidaat, dexamfetamine, atomoxetine en bupropion) zullen hieronder de revue passeren met betrekking tot gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding.

De bron die ik geraadpleegd heb is het recente overzichtsartikel van Marlene P. Freeman (Am J Psychiatry 2014; 171:723–728). Daarnaast heb ik de betreffende stukjes tekst uit het Farmacotherapeutisch Kompas meegenomen.

Systematisch opgezette wetenschappelijke onderzoeken zijn t.a.v. dit onderwerp niet verricht. Zwangerschap en borstvoeding gelden in farmaceutische onderzoeken vrijwel altijd als exclusiecriteria. Farmaceutische firma’s zijn niet bereid om in hun onderzoeken het risico te lopen dat er tijdens of na de zwangerschap schadelijke effecten optreden op het ongeboren of pasgeboren kind. In bijsluiters van geneesmiddelen staat dan ook meestal vermeld dat er onvoldoende gegevens bekend zijn over de effecten van het middel tijdens de zwangerschap.

Methylfenidaat

Gebruik van methylfenidaat tijdens de zwangerschap lijkt een negatief effect te kunnen hebben op de groei van de foetus.

De meest voorkomende complicatie bij de bevalling was zuurstofgebrek (Aktepe et al. 2009).

In een onderzoek onder vrouwen bij wie er sprake was misbruik van methylfenidaat, werden vaker vroeggeboorte, groeiachterstand en onttrekkingssymptomen vastgesteld (Debooy et al. 1993).

In 2 gevalsbeschrijvingen was de geschatte dosering van methylfenidaat bij baby’s minder dan 0,2% van de dosis van hun borstvoedende moeders (Spigset et al. 2007; Hackett et al. 2006). Minder dan 10% wordt in de literatuur over borstvoeding al als laag beschouwd.

Farmacotherapeutisch Kompas over methylfenidaat en dexamfetamine

Dexamfetamine

Van dexamfetamine werd alleen een negatief effect op het geboortegewicht gevonden als dit na de 28e week van de zwangerschap was gebruikt en niet als het gebruik gestopt was voor de 28e week (Naeye 1983).

Bij 3 baby’s bleek de dexamfetamine dosis gemiddeld 5,7% te bedragen van die van hun borstvoedende moeders (Ilett et al. 2007). Er werden geen schadelijke effecten vastgesteld.

Atomoxetine

Freeman vond geen wetenschappelijke literatuur over de mogelijke effecten van atomoxetine tijdens zwangerschap of borstvoeding.

Farmacotherapeutisch Kompas over atomoxetine

Bupropion

Over de veiligheid van bupropion gebruik tijdens de zwangerschap zijn relatief meer gegevens beschikbaar, die betrekkelijk geruststellend zijn. Aangeboren afwijkingen bleken bij kinderen die tijdens de zwangerschap blootgesteld waren geweest aan bupropion niet vaker voor te komen dan in de algemene bevolking (The Bupropion Pregnancy Registry 2008). In onderzoeken waarin bupropion met andere antidepressiva en placebo werd vergeleken, was er bij bupropion niet vaker sprake van aangeboren afwijkingen (Chun-Fai-Chan et al. 2005; Cole et al. 2007). In een register voor aangeboren afwijkingen werd bij bupropion gebruik in het eerste trimester van de zwangerschap een licht verhoogde frequentie van cardiovasculaire afwijkingen gevonden (absoluut risico 2/1000) in vergelijking met een controlegroep (Alwan et al. 2010).

Er zijn 4 gevalsbeschrijvingen over in totaal 8 baby’s die borstvoeding kregen van moeders die bupropion gebruikten (Briggs et al. 1993; Baab et al. 2002). In het bloed van 3 van deze baby’s konden geen bupropion of metabolieten van bupropion gedetecteerd worden (Briggs et al. 1993; Baab et al. 2002). Bij slechts 1 van 4 andere baby’s die blootgesteld waren aan ca. 5,7% van de moederlijke dosis kon bupropion in de urine aangetoond worden (Davis et al. 2009). Er is 1 geval beschreven waarin een baby, die borstvoeding kreeg van een moeder die bupropion gebruikte, een insult kreeg (Chaudron et al. 2004).

Farmacotherapeutisch Kompas over bupropion

Stoppen of doorgaan met ADHD medicatie tijdens de zwangerschap en borstvoeding?

Voor- en nadelen van het continueren/staken van de ADHD medicatie moeten door patiënte en behandelend arts tegen elkaar afgewogen worden om tot een weloverwogen beslissing te komen. Hierbij zijn de volgende punten van belang:

  • De risico’s van gebruik van ADHD medicatie op het kind tijdens zwangerschap en borstvoeding slecht onderzocht, maar lijken, voor zover bekend, beperkt.
  • De mate waarin het functioneren van de patiënte zal verslechteren als zij stopt met haar medicatie. Haar niveau van functioneren zonder medicatie in het verleden vormt daarbij een duidelijke indicatie.
  • Het belang voor deze patiënte dat zij zelfstandig kan autorijden. Uit wetenschappelijke onderzoeken is duidelijk geworden dat het staken van een effectief ADHD middel de rijvaardigheid negatief beïnvloedt.

Als de verwachting is dat de patiënte aanzienlijk nadelig beïnvloed zal worden in haar functioneren of gedupeerd als zij niet zelf kan autorijden, dan moet erover nagedacht worden in hoeverre deze nadelen beperkt kunnen worden door andere oplossingsstrategieën dan het gebruik van medicatie. Zijn er bijvoorbeeld mogelijkheden om de verwachtingen waaraan zij moet voldoen tijdelijk aan te passen of om een betere ondersteuning voor haar te realiseren? In hoeverre kan patiënte geholpen worden door middel van cognitieve gedragstherapie of coaching?

Als de voordelen van de ADHD medicatie dermate groot zijn dat het gebruik bij de zwangere/zogende gewenst is op momenten waarop optimale cognitieve prestaties verlangd worden, dan kan bij stimulantia nog een “zo nodig” gebruik overwogen worden om zodoende de blootstelling van het ongeboren/pasgeboren kind tot een minimum te beperken.

Freeman geeft in haar artikel het onderstaande casusvoorbeeld van een manier waarop patiënte en behandelend arts samen het gebruik van ADHD medicatie tijdens de zwangerschap zo goed mogelijk kunnen managen:


Andere blogberichten op medium van @ceeskan over ADHD en ADHD medicatie:

Hoe beïnvloeden ADHD en autisme de rijvaardigheid?

Haaruitval door methylfenidaat

Like what you read? Give Cees Kan a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.