Problem havuzu: Yanlış bilgiye sebep olan faktörler #2

Yanlış bilginin yayılmasına sebep olan bilişsel çelişkiler;

Factory
Factory
Jan 16 · 2 min read

Eleştirel düşüncenin geliştirilmesi halinde alt edilebilecek insan zihnine özgü hatalar.

  • Teyit yanlılığı: Doğrulama yanlılığı olarak da çevirilen confirmation bias yanlış bilginin yayılmasındaki en önemli bilişsel faktörlerden biri. Kişilerin yalnızca kendi inançlarını, düşüncelerini ve varsayımlarını destekleyen ya da teyit eden bilgilere yönelmesini ifade ediyor.
  • Geri tepme etkisi: Kişilerin üzerine maddi ve manevi yatırım yaptığı fikirlerin aksine kanıtlar ortaya çıktığında, kanıtları kabul ederek fikirlerini değiştirmekten ziyade, kanıtların yanlışlığını ispatladığı fikirlerine daha derinden bir inanç beslemelerine sebep olan bilişsel efekt.
  • Dunning-Kruger sendromu: Cornell Üniversitesinin iki psikologu Justin Kruger ve David Dunning’in tanımladığı bu etki niteliksiz insanlar ne ölçüde niteliksiz olduklarını fark edemediklerini ve niteliklerini abartma eğilimine geçtiklerini iddia eder.

Yanlış bilginin üretilmesine ve yayılmasına sebep olan toplumsal / yönetimsel problemler;

Toplumlara özgü ve/veya demokrasinin işleyişiyle ilgili problemler.

  • Sansür / oto-sansür: Totaliter rejimlerin medya kuruluşlarına uyguladığı baskı ve medya kuruluşlarının tekelleşmesi gazetecilerin doğru bilgiyi yayınlama ve yayma konusunda önlerindeki en büyük engellerden.
  • Kutuplaşma: Tüm dünya toplumsal kodları “biz ve onlar” ikilemine sıkıştırmaya, yaşanan olumsuzlukları ötekinin müdahalesine atfetme eğilimi içerisine hızla sürükleniyor. Kutuplaşan tarafların kendi mahallelerinde, kendi düşüncelerini besleyen onaylayan insanlarla bulunma halindeki rahatlık, aksi görüşlerin veya farklı fikirlerin nitelikli bir tartışma ortamında savunulmasının da önüne geçiyor.
  • Kurumlara duyulan güvende azalma: git gide daha fazla insanın yerleşik kurumlar ve yönetici elitlere duydukları güvenin azalması, kandırılıyor olma, seçtiklerimizin haricinde insanlar tarafından yönetiliyormuşuz hissi demokrasilerin en büyük problemlerinden biri. Tüm dünyada yerleşik kurumlara duyulan güven giderek düşüyor.
  • Eğitim: eğitim sistemlerinin derinlemesine öğrenmeye katkı sağlayacak ve araştırmaya yönlendirecek altyapıya sahip olmaması, medya veya yeni medya okuryazarlığı eğitimlerinin sığ, yüzeysel, alanının uzmanı olmayan kişiler tarafından veriliyor olması eleştirel düşünce alışkanlığının gelişmesine engel oluyor.
  • Haberden kaçınma: Haberlerin kötü hissettirmesi, insanların haberler karşısında ‘yapacak hiçbir şeyim yok’ düşüncesine kolaylıkla kapılması, medyadaki sahte haberler ve medya kuruluşlarına duyulan güvensizlik, kişilerin haberden ve bilgiden kaçınmasına neden oluyor.

teyit

Şüpheli haberleri inceleyen doğrulama platformu | EN: Online verification platform in Turkish and English

Factory

Written by

Factory

Yanlış bilgi ve dezenformasyon sorununa tasarım ve inovasyon odaklı çözümler üretmeyi amaçlayan Design Sprint programı.

teyit

teyit

Şüpheli haberleri inceleyen doğrulama platformu | EN: Online verification platform in Turkish and English